II SA/Gl 725/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodniczący sędzia WSA Włodzimierz Kubik po rozpoznaniu w dniu 10 października 2011 r. na posiedzeniu niejawnym ze skargi R. K. na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania w sprawie robót budowlanych w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata z urzędu p o s t a n a w i a oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy. Na druku urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy R. K. wystąpiła o zwolnienie od kosztów sądowych. Wniosek ten rozszerzyła pismem z dnia [...] r. wnosząc również o ustanowienie adwokata z urzędu. W uzasadnieniu wniosku skarżąca podniosła, że nastąpiła zmiana jej sytuacji rodzinnej, a mianowicie odszedł od niej małżonek, obecnie zamieszkuje samotnie utrzymując się ze świadczenia emerytalnego w wysokości 1405 zł. Skarżąca podkreśliła, że wspomniany dochód jest przeznaczany przez nią na pokrycie bieżących kosztów utrzymania się, tj. czynszu, opłat za energię elektryczną, zakup opału oraz spłatę zaciągniętego kredytu. Do druku wniosku dołączona została kserokopia decyzji ZUS ustalającej wysokość świadczenia emerytalnego wypłacanego skarżącej, kopie rachunków za media oraz czynsz, a także kopię potwierdzenia wpłaty kwoty 722 zł na rzecz EUROBANK S.A. i kopie faktur VAT za sprzedaż lekarstw. Z pozostałych informacji wynika, że R. K. zamieszkuje w lokalu o pow. 37 m2 i że nie posiada żadnych oszczędności, papierów wartościowych ani też przedmiotów których wartość przekraczałaby 3.000 euro. Nadto skarżąca wskazała, że jest z małżonkiem "w stanie przedrozwodowym" i musi spłacać jego długi. Na podstawie zarządzenia z dnia 14 września 2011 r. wezwano skarżącą do uprawdopodobnienia w terminie 7 dni okoliczności wskazanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy przez wykazanie czy pozostaje z małżonkiem w separacji faktycznej, czy też o separacji orzekł sąd, wówczas należało wskazać, czy w wyroku orzekającym o separacji zostały zasądzone na jej rzecz alimenty, a nadto czy zamieszkuje wspólnie z małżonkiem w lokalu o pow. 37 m2. W piśmie z dnia [...] r. skarżąca oświadczyła, że pozostaje z małżonkiem w separacji faktycznej, natomiast nie wnosiła sprawy do sądu bowiem nie zna miejsca pobytu swojego męża. Skarżąca nie występowała również o zasądzenie na jej rzecz alimentów, bowiem zdaje sobie sprawę, że i tak ich nie otrzyma od małżonka. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W pierwszej kolejności wskazać należy, że jak wynika z akt sprawy postępowanie z wniosku o przyznanie prawa pomocy toczyło się już w rozpoznawanej sprawie, dotyczyło jednak ono wyłącznie zwolnienia od kosztów sądowych. Na obecnym etapie postępowania skarżąca rozszerzyła zakres wniosku, bowiem wystąpiła nie tylko o zwolnienie od kosztów sądowych, ale wniosła również o ustanowienie adwokata z urzędu. Rozpoznając wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy wskazać należy, że w myśl art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.), strona może się ubiegać o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Przepis art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. stanowi zaś, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wskazać należy, iż zasadą wynikającą z art. 199 ustawy p.p.s.a. jest, iż każda ze stron ponosi koszty związane ze swoim udziałem w sprawie. Prawo pomocy jest zatem instytucją o charakterze wyjątkowym, która winna być stosowana jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania (por. postanowienie WSA w Olsztynie z dnia 7 września 2006 r., sygn. akt II SA/Ol 588/2006, LEX nr 191863). Opłaty sądowe stanowią bowiem rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju świadczeń są zaś odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły (zob. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepublik.). Odnosząc przywołaną wyżej regulację do realiów rozpatrywanej sprawy w ocenie Sądu brak jest podstaw do przyjęcia, że skarżąca znajduje się w sytuacji materialnej, która uzasadniałaby przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie tj. zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata z urzędu. Z treści wniosku wynika, że sama prowadzi gospodarstwo domowe, małżonek "zostawił ją z długami" i że znajduje się "w okresie przedrozwodowym". W odpowiedzi na wezwanie Sądu skarżąca oświadczyła, że pozostaje z mężem w separacji faktycznej oraz że nie występowała z pozwem do sądu o zasądzenie na jej rzecz alimentów. Zdaniem Sądu niewątpliwie trudno jest wymagać od osób pozostających w faktycznej separacji, aby były skłonne do wzajemnej pomocy, jednak niezależnie do ustroju majątkowego małżeńskiego w czasie trwania małżeństwa małżonkowie są ustawowo zobowiązani do wzajemnej pomocy na podstawie art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 1964 r. Nr 9 poz. 59 ze zm., dalej k.r.o.). A zatem bez względu na fakt istnienia separacji faktycznej między małżonkami - jak podaje skarżąca - i nieprowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego, okoliczność pozostawania w związku małżeńskim, stosownie do art. 27 k.r.o. skutkuje, tym, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków. Dopiero stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy małżonka skarżąca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego pozwoli rozstrzygnąć pozytywnie wniosek o przyznanie prawa pomocy. Tym samym podstawę do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym nie może stanowić obowiązek spłaty prywatnych zobowiązań zaciągniętych przez małżonka skarżącej. W związku z powyższym, skoro zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zawsze zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. W ocenie Sądu skarżąca nie wykazała dostatecznie zasadności swego wniosku o przyznanie jej prawa pomocy. Mając na względzie powyższe Sąd, działając na podstawie art. 245, art. 246 § 1 pkt 1, art. 254 § 1 w zw. art. 260 p.p.s.a., postanowił orzec jak w sentencji postanowienia.