II SA/Gl 741/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Łucja Franiczek (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska, Sędzia WSA Maria Taniewska- Banacka, Protokolant Referent Anna Cyganek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 listopada 2008 r. sprawy ze skargi B. P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania zażaleniowego w sprawie o podział nieruchomości uchyla zaskarżone postanowienie i orzeka, iż nie podlega ono wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Po ponownym rozpatrzeniu wniosku S. P. postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] Wójt Gminy S. zaopiniował pozytywnie proponowany podział działek nr [...],[...],[...], położonych w R. na [...] działek (art. 93 ust. 4 i 5 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.). Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł B. P. jako właściciel działek nr [...] i [...], obciążonych służebnością drogową na rzecz działki nr [...]. Zaskarżonym postanowieniem Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. orzekło o umorzeniu postępowania zażaleniowego na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 w zw. z art. 105 § 1 i art. 144 kpa. Zdaniem Kolegium, wnoszący zażalenie B. P. jako właściciel nieruchomości obciążonej, a nie władnącej, nie jest bowiem stroną w postępowaniu o podział nieruchomości, a zatem nie jest legitymowany do złożenia zażalenia na postanowienie organu I instancji. W skardze do sądu administracyjnego B. P. zarzucił naruszenie art. 28 kpa poprzez błędne przyjęcie, że nie jest stroną postępowania. Zdaniem skarżącego, w sytuacji gdy projekt podziału objął trzy działki, ale tylko jedna z nich o numerze [...] ma zapewnioną służebność gruntową po istniejącym szlaku drogowym przez działki [...] i [...], będące jego własnością, działki nr [...] i [...], które weszły obszarowo w projekcie podziału w skład działki nr [...], takiej służebności nie mają zapewnionej. Tym samym projekt podziału narusza jego prawa jako właściciela nieruchomości obciążonej, bowiem w wyniku podziału służebność po jego gruncie będzie obsługiwała także obszar, który dotychczas nie był obsługiwany i nie było do tego uprawnienia. Zatem postępowanie dotyczy jego interesu prawnego wypływającego z art. 140 kc oraz art. 21 i 64 Konstytucji RP. Wreszcie, skarżący powołując się na wyrok NSA z dnia 19 października 2005 r. sygn. akt I OSK 61/05 zarzucił naruszenie przez organ I instancji art. 93 ust. 3 i art. 99 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi jako nieuzasadnionej, podkreślając że skoro zażalenie nie pochodziło od strony, nie podlegało merytorycznemu rozpoznaniu. Uczestnik postępowania w piśmie z dnia [...]r. wniósł o oddalenie skargi i zasądzenie kosztów postępowania, przychylając się do stanowiska organu odwoławczego, zawartego w odpowiedzi na skargę. Podkreślił, że kwestie funkcjonowania służebności po podziale jednej nieruchomości reguluje art. 290 kc. Jego zdaniem, błędne są też zarzuty względem postanowienia organu I instancji. Wreszcie podniósł, że wbrew intencjom skarżącego, przywołany w skardze wyrok NSA potwierdza fakt, że skarżący nie ma interesu prawnego do wniesienia zażalenia na podział jego nieruchomości. W toku rozprawy sądowej skarżący oświadczył, że nie domaga się zasądzenia kosztów postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga musiała odnieść skutek, aczkolwiek nie wszystkie zawarte w niej zarzuty podlegały uwzględnieniu w ramach niniejszego postępowania. W pierwszym rzędzie wskazać przyjdzie, iż na etapie postępowania zażaleniowego organ II instancji stosuje odpowiednio przepisy dotyczące odwołań (art. 144 kpa). Odesłanie to nie dotyczy jednak formy rozstrzygnięcia. W każdym wypadku po rozpoznaniu zażalenia organ ten wydaje zatem postanowienie, co dotyczy także sytuacji umorzenia postępowania zażaleniowego na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 kpa w zw. z art. 144 kpa. Zdaniem sądu administracyjnego, wadliwy jest też pogląd Kolegium, iż skarżący jako właściciel nieruchomości obciążonej służebnością drogową na rzecz jednej z działek, podlegającej podziałowi, nie ma przymiotu strony w niniejszym postępowaniu. Przepis art. 97 ust. 1 powołanej wyżej ustawy o gospodarce nieruchomościami, reguluje jedynie krąg podmiotów, uprawnionych do złożenia wniosku o podział nieruchomości. Nie oznacza to jednak, iż stroną postępowania podziałowego jest wyłącznie wnioskodawca. Ustawa ta nie zawiera bowiem całościowej regulacji w zakresie zagadnień procesowych. Nie powinno ulegać wątpliwości, że stroną postępowania o podział nieruchomości jest jej właściciel, a także użytkownik wieczysty oraz osoby, którym przysługują ograniczone prawa rzeczowe, jeżeli wykażą swój interes prawny w rozumieniu art. 28 kpa. Przykładowo wskazać należy na art. 290 § 1 kc, według którego w razie podziału władnącej służebność utrzymuje się w mocy na rzecz każdej z części utworzonych przez podział, jednakże gdy służebność zwiększa użyteczność tylko jednej lub kilku z nich, właściciel nieruchomości obciążonej może żądać zwolnienia jej od służebności względem części pozostałych. W takiej sytuacji, poza właścicielem nieruchomości podlegającej podziałowi przymiot strony będzie przysługiwał również właścicielowi nieruchomości władnącej (obciążonej). Taki też pogląd wyrażono w literaturze (vide: Ustawa o gospodarce nieruchomościami, Komentarz, G. Bieniek, St. Kalus, Z. Marmaj, E. Mzyk, Wyd. Lexis Nexis, W-wa 2005, str. 351). Skład orzekający w pełni aprobuje powyższe stanowisko, iż właściciel nieruchomości obciążonej legitymuje się interesem prawnym w rozumieniu art. 28 kpa w postępowaniu o podział nieruchomości władnącej. Postępowanie takie dotyczy bowiem bezpośrednio jego obowiązku, wynikającego z normy prawa materialnego, a mianowicie art. 290 § 1 kc. Przy odmiennym rozumowaniu właściciel nieruchomości obciążonej byłby pozbawiony ochrony prawnej poprzez możliwość negowania zakresu służebności drogowej, co jest istotą sporu w niniejszej sprawie. Mianowicie, zdaniem skarżącego, skoro jego nieruchomość obciążona jest służebnością jedynie na rzecz jednej z podlegających podziałowi działek, proponowany podział narusza prawo własności w zakresie wynikającym z art. 140 kc oraz art. 21 i 64 Konstytucji, bowiem w istocie projekt podziału przewiduje dostęp do drogi publicznej poprzez jego nieruchomość również dla działek nr [...] i [...], na rzecz których takiej służebności brak. W takim stanie rzeczy stwierdzić przyjdzie, iż skarżący jako właściciel nieruchomości obciążonej ma przymiot strony w niniejszym postępowaniu podziałowym, które dotyczy jego obowiązku prawnego w zakresie wynikającym z art. 290 § 1 kc. Stąd też legitymowany był do wniesienia zażalenia na postanowienie zgodnie z art. 93 ust. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Z tych też względów zaskarżone postanowienie Kolegium o umorzeniu postępowania zażaleniowego jako wydane z naruszeniem art. 138 § 1 pkt 3 w zw. z art. 105 § 1 i art. 144 kpa, podlegało uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Orzeczenie o niewykonalności aktu wobec uwzględnienia skargi oparto na przepisie art. 152 tej ustawy. Rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia skargi. O kosztach postępowania nie rozstrzygnięto, bowiem skarżący w toku rozprawy nie wniósł o ich zasądzenie (art. 210 § 1 cyt. ustawy). Odnosząc się zaś do żądania skargi w zakresie uchylenia postanowienia organu I instancji, wyjaśnić przyjdzie, iż nie jest to niezbędne do końcowego załatwienia sprawy w rozumieniu art. 135 powołanej ustawy. Na tym etapie postępowania nie mają też znaczenia pozostałe zarzuty skarżącego w zakresie niedopuszczalności podziału nieruchomości uczestnika postępowania. Kwestia ta nie wchodzi bowiem w ocenę zaskarżonego rozstrzygnięcia Kolegium. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze winno zatem merytorycznie rozpatrzeć zażalenie wniesione przez skarżącego na postanowienie organu I instancji.