II SA/Gl 745/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Włodzimierz Kubik, Sędziowie Sędzia WSA Iwona Bogucka (spr.), Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski, Protokolant specjalista Małgorzata Orman, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 stycznia 2013 r. sprawy ze skargi R. F. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania oddala skargę. Działając na wniosek części spadkobierców A. F. z dnia [...] r., Prezydent Miasta S. wszczął postępowanie w sprawie wymeldowania R. F. z pobytu stałego w S. przy ul. [...]. We wniosku w szczególności podano, że jeszcze przed śmiercią A. F. podjęła kroki w celu wymeldowania swego wnuka R. F. z mieszkania, ze względu na znęcanie się przez niego nad dziadkami, jednak skierowany w tym celu pozew do sądu został odrzucony. W aktach znajduje się postanowienie SR w S. z [...] r. sygn. [...], którym sąd odrzucił pozew przyjmując, że jego żądanie dotyczy nie eksmisji, ale wymeldowania, albowiem takiej treści żądanie zostało przez powódkę sformułowane, zaś sprawa wymeldowania jest sprawą administracyjną. Wnioskodawcy podali także, że R. F. przebywa od kilku lat w zakładzie karnym. W oparciu o informację z Krajowego Rejestru Karnego ustalono, że R. F. prawomocnym wyrokiem został skazany na karę [...] lat i [...] miesięcy pozbawienia wolności i rozpoczął wykonywanie kary [...] r. w Zakładzie Karnym w S. Ustalono także w oparciu o informację Komendy Miejskiej Policji z [...] r., że zatrzymanie strony nastąpiło [...] r. w mieszkaniu jego rodziców w S. przy ul. [...], zaś przed zatrzymaniem strona przebywała w mieszkaniu przy ul. [...], gdyż była wychowywana przez dziadków pod tym adresem zamieszkałych. Poinformowany o prowadzonym postępowaniu R. F. podał, że w mieszkaniu należącym do dziadków mieszkał ponad 20 lat, ma zamiar do niego powrócić po odbyciu kary, dziadkowie mieli zamiar przekazać mu mieszkanie. Decyzją z [...] r. Prezydent Miasta S. orzekł o wymeldowaniu R. F. z pobytu stałego w przedmiotowym mieszkaniu. Rozstrzygnięcie to zostało utrzymane w mocy decyzją Wojewody [...] z [...] r. W wyniku skargi wniesionej przez R. F., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach prawomocnym wyrokiem z 25 marca 2011 r., sygn. II SA/Gl 1118/10 uchylił decyzję organu odwoławczego. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że odbywanie kary pozbawienia wolności nie stanowi przesłanki opuszczenia miejsca zameldowania. W postępowaniu nie wyjaśniono natomiast istotnych dla sprawy okoliczności, takich jak miejsce zamieszkania strony przed aresztowaniem. Nie przeprowadzono oględzin mieszkania celem ustalenia, czy znajdują się w nim rzeczy strony i co się z nimi stało, nie przesłuchano sąsiadów, nie ustalono, czy skarżący ma nadal klucze do mieszkania. Czasowe przebywanie poza miejscem zameldowania nie uzasadnia wymeldowania, należy ustalić, czy pozostałe okoliczności faktyczne pozwalają na stwierdzenie zaistnienia przesłanek do wymeldowania. Prowadząc ponownie postępowanie Wojewoda [...] decyzją z [...] r. uchylił decyzję organu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania, zalecając przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego uwzględniającego zalecenia Sądu. Wskazał na konieczność przesłuchania świadków na okoliczność ustalenia, gdzie strona mieszkała przed zatrzymaniem w roku [...], ustalenia czy posiada klucze do mieszkania, przeprowadzenia oględzin lokalu celem stwierdzenia, czy znajdują się w nim rzeczy strony, ustalenia czy strona korzystała z przepustek z zakładu karnego i gdzie wówczas przebywała, czy właściciele mieszkania wystąpili na drogę cywilną celem uregulowania kwestii związanych z uprawnieniem R. F. do przebywania w lokalu. W toku postępowania przed organem I instancji Z. M. podała, że nie zostało wszczęte postępowanie cywilne celem uregulowania uprawnień R. F. do przebywania w lokalu. Dziadkowie od pobicia ich przez wnuka w [...] r. przebywali u jednej z córek, wrócili do mieszkania po aresztowaniu R. F. i mieszkali w nim do swojej śmierci. Pismem z [...] r. R. F. wyjaśnił, że posiadane przez niego klucze do mieszkania znajdują się w depozycie zakładu karnego, jednak nie pasują do zamków, bo Z. M. wymieniła zamki, wszczynając postępowanie o wymeldowanie. Zawnioskował także o przesłuchanie w sprawie jego rodziców, D. i Z. F. W dniu [...] r. przeprowadzono oględziny mieszkania z udziałem Z. M., H. P., Z. F. oraz D. F. Ustalono, że lokal jest zagospodarowany, ale sprawia wrażenie niezamieszkałego. W szafce w pokoju znajduje się kurtka i szalik R. F., w przedpokoju para jego butów, jest także jego miejsce do spania z pościelą. Z. M. podała, że po aresztowaniu większość rzeczy R. F. zabrała jego matka. W oparciu o pismo Zakładu Karnego nr [...] w S. z [...] r. ustalono, że R. F. nie korzystał z czasowych zwolnień z zakładu karnego, a administracja zakładu nie przewiduje, aby taka sytuacja miała miejsce w najbliższej przyszłości. Przesłuchane jako świadkowie sąsiadki: Z. W., J. P., H. K., L. S. podały, że znają R. F., jednak nie mają wiedzy o okolicznościach opuszczenia przez niego mieszkania, nie utrzymywały bliskich kontaktów z mieszkańcami lokalu, nie bywały w nim, widywały R. F. w przeszłości, ale nie wiedzą, jaki charakter miał jego pobyt w mieszkaniu. Natomiast S. C. podał, że nie zna R. F., wie że taka osoba przebywa w zakładzie karnym. Przesłuchano także M. M., Z. F., H. P., K. K., A. P. Z. F. podał, że sprzeciwia się sprzedaży mieszkania. Jego syn do czasu aresztowania mieszkał przy ul. [...], w dniu aresztowania był jedynie z wizytą u rodziców, zamierza po wyjściu na wolność zamieszkać w mieszkaniu. Pozostałe osoby zaprzeczyły, aby R. F. mieszkał przed aresztowaniem w lokalu przy ul. [...], bywał u dziadków po pieniądze. Prawomocnym postanowieniem z [...] r. [...] Sąd Rejonowy w S. ustalił, że w skład spadku po A. F. wchodzi prawo własności lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną własność, położonego w S. przy ul. [...] wraz ze związanym z nim udziałem w prawie użytkowania wieczystego gruntu oraz dokonał działu spadku w ten sposób, że lokal ten wraz z udziałem w użytkowaniu wieczystym gruntu przyznał na wyłączną własność Z. M., zasądzając spłaty na rzecz pozostałych spadkobierców: H. P., Z. F., K. K. i A. P.. Po zawiadomieniu o zakończeniu postępowania i zapoznaniu R. F. z aktami sprawy, decyzją z [...] r. Prezydent Miasta S. orzekł o wymeldowaniu R. F. z pobytu stałego w przedmiotowym lokalu. W podstawie prawnej podał przepis art. 15 ust. 2 ustawy z 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r., nr 139, poz. 993 ze zm.). W uzasadnieniu wyjaśnił, że postępowanie wyjaśniające potwierdziło opuszczenie miejsca stałego zameldowania przez stronę. Ponowne zamieszkanie w lokalu nie będzie możliwe ze względu na skutki wywołane dokonany sądowym działem spadku. Utrzymywanie zameldowania w przedmiotowym lokalu skutkuje akceptacją dla stanu fikcyjnego, który nie odzwierciedla okoliczności faktycznych, co przeczy celowi instytucji ewidencjonowania miejsca zamieszkania. W odwołaniu od decyzji R. F. zarzucił, że rozstrzygnięcie zostało oparte na fałszywych zeznaniach niechętnych mu świadków. Wskazał, że miarodajne mogą być informacje kuratora sądowego, który przez wiele lat odwiedzał go w mieszkaniu. Kurator ten, jak również dokumentacja znajdująca się w kuratorskich aktach sądowych mogą potwierdzić, że mieszkał w miejscu zameldowania. Zatrzymanie przez policję miało miejsce w czasie odwiedzin u rodziców. Zaskarżoną decyzją z [...] r. Wojewoda [...] utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu wskazano, że przesłanką do wymeldowania jest opuszczenie miejsca zameldowania. Opisano przebieg postępowania wyjaśniającego i poczynione ustalenia. Przyjęto, że pozwalają one na stwierdzenie, że do momentu aresztowania strona mieszkała w miejscu zameldowania. Obecnie skarżący jest pozbawiony wolności. Orzeczenie kary pozbawienia wolności ma znacznie dla oceny, czy opuszczenie miejsca zameldowania ma charter trwały. Kara [...] lat i [...] miesięcy pozbawienia wolność ze względu na jej długość, daje podstawę do przyjęcia, że opuszczenie mieszkania ma charakter trwały. Nie było też pozbawione dobrowolności, albowiem aresztowanie jest konsekwencją zawinionych działań strony. Strona w czasie odbywania kary nie ma możliwości wrócić do mieszkania, nie korzystała też z przepustek i przerw w karze. Po odbyciu kary nie jest także możliwe ponowne zamieszkanie w lokalu ze względu na brak tytułu prawnego do niego i i sprzeciw aktualnego właściciela. Skutki wynikające z opuszczenia mieszkania mają zatem charakter definitywny. Podkreślono, że strona miała zapewniony udział w postępowaniu stosownie do okoliczności, była zawiadamiana o wszystkich czynnościach, zapoznano ją także z aktami sprawy. W skardze do sądu administracyjnego R. F. zarzucił, że wydane decyzje oparto na wadliwych ustaleniach faktycznych i niezgodnych z prawdą zeznaniach części członków rodziny. Do aresztowania mieszkał w miejscu zameldowania. Podniósł, że dziadkowie nie wnioskowali o jego wymeldowanie, a S. F. odwiedzał go w areszcie. Dopiero po jego śmierci z inicjatywy Z. M. doszło do zmiany sytuacji. Zabranie rzeczy osobistych z mieszkania przez matkę było konieczne, rzeczy te były mu potrzebne w zakładzie karnym. Zarzucił, że ze względu na pozbawienie wolności nie brał udziału w oględzinach i przesłuchaniu świadków. Ustanowiony dla skarżącego pełnomocnik z urzędu pismem z dnia [...] r. wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji. Zarzucił naruszenie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych poprzez błędne ustalenie, że spełnione zostały w sprawie określone w nim przesłanki. W uzasadnieniu wskazał, że zgodnie z orzecznictwem sądowym, odbywanie kary pozbawienia wolności uniemożliwia przyjęcie, że doszło do trwałego i dobrowolnego opuszczenia lokalu przez osobę w nim zameldowaną. Pobyt w zakładzie karnym co do zasady ma charakter przejściowy i uznanie, że w jego wyniku doszło do trwałego opuszczenia miejsca zameldowania jest możliwe wówczas, gdy pobyt ten związany jest z odbywaniem kary o najdłuższym wymiarze lub kary dożywotniego pozbawienia wolności. Dla poparcia tej tezy powołano wyrok WSA w Gliwicach z 11 października 2012 r. sygn. II SA/Gl 579/12 oraz wyrok NSA z 26 września 2007 r., II OSK 1251/06. Kara odbywana przez skarżącego nie ma takiego charakteru i nie może stanowić o spełnieniu przesłanki trwałego opuszczenia miejsca zameldowania. Nie są także uprawnione twierdzenia Wojewody dotyczące bezpodstawności zamiarów skarżącego, związanych z planowanym powrotem do mieszkania. Zameldowanie jako czynność ewidencyjna oderwana jest od sfery uprawnień do lokalu, zatem organy ewidencyjne nie badają uprawnień osoby do przebywania w lokalu, natomiast winny koncentrować się na tym, czy dana osoba opuściła lokal, a opuszczenie to miało charakter dobrowolny i trwały. Prawidłowo organ odwoławczy uznał, że skarżący mieszkał w miejscu zameldowania do czasu aresztowania, co koresponduje z treścią pisma Komendy Miejskiej Policji w S. Lokal ten stanowił zatem centrum jego spraw życiowych, pozostały w nim częściowo jego rzeczy (kurtka, szalik, buty), posiada do niego klucze zdeponowane w administracji zakładu karnego. Okoliczności te uniemożliwiają orzeczenie wymeldowania. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozważył, co następuje: Złożona skarga nie mogła w ocenie Sądu odnieść skutku, jakkolwiek Sąd nie podziela wszystkich argumentów podanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Okoliczność ta nie uzasadnia jednak jej uchylenia, albowiem zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (DZ. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej p.p.s.a., podstawą uwzględnianie skargi są jedynie takie stwierdzone przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miały wpływ na wynik sprawy, oraz takie naruszenie prawa procesowego, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Częściowo nietrafna argumentacja, wobec stwierdzonych podstaw do dokonania wymeldowania, nie stanowi naruszenia prawa, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Nie są trafne zarzuty skargi dotyczące naruszenia przepisów postępowania, skutkującego wadliwym ustaleniem stanu faktycznego, mającym znaczenie dla sprawy. Zakres postępowania dowodowego był dostateczny, albowiem wbrew przekonaniu Skarżącego, organy przyjęły, że do czasu zatrzymania przebywał stale w miejscu zameldowania. W tej sytuacji bezprzedmiotowe byłoby prowadzenie kolejnych dowodów na okoliczność dotyczącą miejsca stałego pobytu Skarżącego przed zatrzymaniem, w szczególności z dokumentów sporządzonych przez kuratora sądowego sprawującego dozór nad skarżącym. Zbędne było także weryfikowanie, kwestionowanych przez Skarżącego, zeznań tych członków rodziny, którzy zaprzeczali stałemu pobytowi Skarżącego w mieszkaniu do czasu zatrzymania, skoro wnioski płynące z ustaleń faktycznych, przyjęte przez organy, są zgodne z twierdzeniami Skarżącego. Nie jest też zasadny zarzut pominięcia Skarżącego w postępowaniu i pozbawieniu go możliwości osobistego udziału w czynnościach dowodowych. Zapewnienie stronie czynnego udziału w postępowaniu administracyjnym nie oznacza udziału osobistego, jeżeli ze względu na legalne ograniczenia w swobodzie poruszania się (pozbawienie wolności wyrokiem skazującym), strona nie może osobiście uczestniczyć w poszczególnych czynnościach. Wola strony takiego osobistego uczestnictwa w takiej sytuacji nie ma znaczenia, natomiast ze strony organu wystarczające jest zawiadamianie strony o czynnościach i umożliwienie zapoznania się z aktami oraz złożenia wniosków i dowodów. Możliwości takie skarżący miał, w toku postępowania był o nim informowany, zaś przed wydaniem decyzji przesłano mu akta celem zapoznania, co uczynił. Skarżący nie skorzystał z możliwości udzielenia pełnomocnictwa osobie, do której ma zaufanie, np. któremuś ze swoich rodziców, co pozostawało w zakresie jego uprawnień. Podstawą materialnoprawną decyzji jest obowiązujący w dacie orzekania przez organy art. 15 ust. 2 ustawy z 10 kwietnia 1974 r. i ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r., nr 139, poz. 993 ze zm.), zwanej dalej ustawą, zgodnie z którym organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Charakter zameldowania jako czynności ewidencyjnej nie budzi wątpliwości, bezsporne jest wobec tego, że na stwierdzenie przesłanek do wymeldowania wpływ mają okoliczności faktyczne, zaś kwestia uprawnień do lokalu nie ma w sprawie znaczenia. Zasadnie zatem pełnomocnik skarżącego w skardze akcentował, że organy nie miały podstaw do uwzględniania dokonanych rozporządzeń prawem do lokalu, a przeprowadzony dział spadku nie wpływa na ocenę, czy doszło do definitywnego opuszczenia mieszkania. Na ocenę owej definitywności opuszczenia nie ma także wpływu fakt aktualnego pobytu skarżącego w zakładzie karnym. Sąd podziela zarzut, i w tym zakresie nie uznaje stanowiska Wojewody, że pozbawienie wolności, nawet stosunkowo długotrwałe, nie stanowi automatycznie spełnienia wystarczającej przesłanki opuszczenia miejsca stałego zamieszkania. W niniejszej sprawie pobyt Skarżącego w zakładzie karnym nie jest jednak jedyną ustaloną okolicznością faktyczną, która dotyczy kwestii opuszczenia mieszkania. Jakkolwiek przyjmuje się w orzecznictwie, że przesłankę wymeldowania stanowi faktyczne opuszczenie miejsca zameldowania bez dokonania obowiązku meldunkowego i dobrowolna koncentracja swoich spraw w innym miejscu, to akceptuje się również, że wymuszone usunięcie z miejsca zameldowania, jeżeli zainteresowany nie przedsięwziął stosownych środków ochrony, również może skutkować wydaniem decyzji o wymeldowaniu, jako potwierdzającej definitywne opuszczenie mieszkania. Taka właśnie sytuacja zaistniała w sprawie i nie stanowi jej bynajmniej fakt osadzenia Skarżącego w zakładzie karnym. W trakcie postępowania stwierdzono, że w lokalu, z którego nastąpiło wymeldowanie, doszło do wymiany zamków przez jego aktualną właścicielkę. O okoliczności tej wiedział Skarżący, albowiem potwierdził ją w jednym ze swoich pism, przyznając, że w ten sposób klucze którymi dysponuje, nie umożliwiają mu wejścia do mieszkania. Waga tej okoliczność nie została w należyty sposób dostrzeżona przez organy, a w ocenie Sądu ma zasadnicze znaczenie w sprawie. Działania podjęte przez osobę mającą aktualnie tytuł do lokalu, polegające na wymianie zamków, po uprzednim wydaniu rzeczy osobistych skarżącego jego matce, doprowadziły do faktycznego pozbawienia go możliwości zamieszkiwania w mieszkaniu. Skarżący utracił dostęp do lokalu (niezależnie od faktu, że aktualnie jest pozbawiony wolności i nie korzysta z przepustek) i tę okoliczność zaakceptował, albowiem nie wszczął żadnych kroków prawnych mających ten stan faktyczny zmienić. Nie zmienia tej sytuacji fakt, że w mieszkaniu pozostało kilka rzeczy stanowiących własność Skarżącego. Fakt składowania rzeczy w określonym miejscu nie oznacza, że w miejscu tym osoba przebywa lub też może zasadnie twierdzić, że jej wolą jest nadal przebywać, po ustaniu obiektywnych przeszkód (takich jak przykładowo pozbawienie wolności). W tej sytuacji skarżący pozbawiony został faktycznej możliwości powrotu do mieszkania, gdzie był zameldowany. Nawet w sytuacji odzyskania wolności nie ma wobec powyższego możliwości powrotu do mieszkania, nie dysponuje kluczami, a sytuacji tej się nie sprzeciwił, nie wszczynając żadnych kroków prawnych w celu odzyskania posiadania, ani ich wszczęcia nie zapowiedział. W tej sytuacji podjęte rozstrzygnięcie o wymeldowaniu, jako następstwo pozbawienia Skarżącego posiadania mieszkania, jest zasadne, choć z nieco innych przyczyn, niż wskazywane w uzasadnieniu decyzji Wojewody. Mając na uwadze podane argumenty, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.