II SA/Gl 750/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędzia WSA Andrzej Matan (spr.), Protokolant Agnieszka Jurczak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 grudnia 2017 r. sprawy ze skargi G. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta C. z dnia [...] r. nr [...]. Decyzją z dnia [...] r., nr [...] wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta C. przez Zastępcę Naczelnika Wydziału Spraw Obywatelskich Urzędu Miasta C., rozpoznając sprawę z wniosku I. K. o wymeldowanie G. K., orzeczono o wymeldowaniu G. K. z miejsca pobytu stałego, adres: C., ul. [...]. Decyzję tę podjęto na podstawie art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 657). W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia podano, że G. K. wyprowadziła się z lokalu przy ul. [...] w dniu 1 marca 2017 r. i zabrała wszystkie swoje rzeczy osobiste oraz psa. Powodem opuszczenia lokalu był konflikt z mężem. Obecnie zamieszkuje w lokalu przy ul. [...] w C., należącym do jej córki, na podstawie umowy użyczenia. Zdaniem organu zaistniała w sprawie sytuacja określona w art. 35 ustawy o ewidencji ludności, która uprawnia organ administracji publicznej do wymeldowania G. K. z lokalu przy ul. [...]. W odwołaniu od ww. decyzji G. K. wskazała m.in. na naruszenie art. 7 oraz 77 k.p.a. ze względu na błędnie ustalony stan faktyczny sprawy oraz braki w zakresie materiału dowodowego. Jak twierdzi, nie opuściła mieszkania dobrowolnie, ale została z niego wyrzucona. Zakup lokalu został dokonany w trakcie trwania małżeństwa. Decyzją z dnia [...] r., nr [...] Wojewoda [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 35 w związku z art. 5 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności, utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał na ustalenia poczynione w trakcie postępowania prowadzonego przez organ pierwszej instancji, w szczególności oparte na zeznaniach wnioskodawcy - I. K. Jego zdaniem, żona wyprowadziła się z mieszkania dobrowolnie (protokół przesłuchania z dnia [...] r., potwierdzone na rozprawie administracyjnej w dniu [...] r.). Przytoczono także wyjaśnienia G. K., z których wynika, że wyprowadziła się ona jedynie tymczasowo, na okres trwania postępowania sądowego o alimenty (do organu I instancji w dniu 4 kwietnia 2017 r. wpłynęła kserokopia pozwu o alimenty). Po jego zakończeniu oraz uprawomocnieniu się wyroku powróci do stałego miejsce zamieszkania (pismo z dnia 13 marca 2017 r.). Na ww. rozprawie podała także, że mieszkanie opuściła na skutek konfliktu z mężem, jednak dalej posiada do niego klucze. Zdaniem organu odwoławczego, twierdzenia odwołującej się o konflikcie z mężem i psychicznym znęcaniu się nad nią, jako przyczynie opuszczenia lokalu, nie znajdują potwierdzenia w materiale dowodowym. Poza tym, rezygnacja z właściwego środka prawnego umożliwiającego powrót do lokalu (powództwo z art. 344 kodeksu cywilnego o przywrócenie naruszonego posiadania), z którego zainteresowana nie skorzystała, skutkuje przyjęciem tezy, że zainteresowana pogodziła się z utratą dotychczasowego miejsca pobytu stałego, jako centrum swoich spraw życiowych. Pogodziła się ona zatem z utratą dotychczasowego miejsca pobytu stałego. Zdaniem organu II instancji bez znaczenia pozostaje fakt, że toczy się obecnie sprawa karna w Sądzie, bowiem organy meldunkowe są zobowiązane do oceny przesłanek wymeldowania z pobytu stałego według stanu faktycznego i prawnego w czasie rozpatrywania sprawy i nie mogą czekać na ewentualną zmianę tego stanu. Organ odwoławczy przyjął zatem, że G. K. sama w dniu 1 marca 2017 r. podjęła decyzję o przeniesieniu centrum swoich spraw życiowych poza miejsce jej dotychczasowego stałego pobytu i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Opuszczenie miało charakter dobrowolny i było następstwem podjętego zamiaru zorganizowania swojego centrum życiowego poza spornym lokalem. W skardze z dnia 4 lipca 2017 r. na ww. decyzję Wojewody [...], G. K. zarzuciła naruszenie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego (art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77, art. 104, art. 138 § 1) oraz przepisów ustawy o ewidencji ludności. W uzasadnieniu wskazała, że nie opuściła mieszkania dobrowolnie, lecz została z niego wyrzucona. Była ofiarą wyzwisk i poniżania, znęcania się psychicznego, a mąż nadużywał alkoholu. Zarzuciła organowi wydającemu decyzję, że nie wyjaśnił wszelkich ewentualnych wątpliwości, mogących mieć wpływ na merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy i wydanie decyzji. Do zaistnienia przesłanki opuszczenia miejsca pobytu konieczne jest, by fizycznemu przebywaniu osoby w innym miejscu niż miejsce pobytu stałego, towarzyszył zamiar stałego związania się z tym innym miejscem. Jej zdaniem okoliczności sprawy potwierdzają jej wolę (zamiar) pozostania w lokalu przy ul. [...] w C. Wskazuje w szczególności na sposób opuszczenia lokalu, a więc wyrzucenie jej z niego przez męża alkoholika, który znęcał się nad nią psychicznie. Poza tym prawie codziennie przebywa w tym mieszkaniu, sprząta go i sprawuje nad nim opiekę. Podkreśla, że opuszczenie miejsca stałego zamieszkania nie miało charakteru dobrowolnego, lecz było spowodowane działaniem I. K. W skardze wskazano także na naruszenie przepisów proceduralnych, m.in. podając, iż procedura administracyjna nie przewiduje "zbiorczego" przesłuchania świadków, a strony były przesłuchiwane w tym samym czasie. Podkreślono również, że przesłuchanie strony jest możliwe dopiero w sytuacji, gdy organ ustalił stan faktyczny sprawy za pomocą innych środków dowodowych i wciąż istnieją w sprawie niewyjaśnione fakty istotne dla jej rozstrzygnięcia. W odpowiedzi na skargę (z dnia 7 sierpnia 2017 r.) Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, argumentując, że została spełniona przesłanka do wymeldowania określona w art. 35 ustawy o ewidencji ludności. Całokształt zebranego w sprawie materiału dowodowego wskazuje, według organu odwoławczego, iż opuszczenie stałego miejsca pobytu przez G. K. miało charakter trwały i dobrowolny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje : Zgodnie z art.184 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej z 1997r. oraz art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 2188) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a." wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sad dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami powołaną podstawą prawną. Przepis art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz.657) stanowi, że organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2 tej ustawy, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego, jako niezbędna przesłanka wymeldowania na podstawie art. 35 ustawy o ewidencji ludności, jest spełniona wówczas, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i dobrowolny. W takim rozumieniu opuszczeniem lokalu jest nie tylko fizyczne nieprzebywanie, ale i jednoczesne zerwanie związków z dotychczasowym lokalem. Jakkolwiek jednak zamiar ten, rozumiany jako przejaw woli osoby opuszczającej lokal, ma istotne znaczenie przy ocenie, czy do opuszczenia lokalu rzeczywiście doszło, to powinien być on oceniany na podstawie obiektywnie istniejących i konkretnych okoliczności faktycznych sprawy, z których taki wniosek da się logicznie wyprowadzić. Nie można bowiem poprzestać tylko na oświadczeniach zainteresowanej osoby, w których formułuje ona subiektywnie swoją wolę. Należy zbadać, czy argumentacja strony znajduje potwierdzenie w ustalonych okolicznościach faktycznych takich jak np. sposób opuszczenia lokalu, skoncentrowanie swojego ośrodka interesów osobistych i majątkowych (tzw. centrum życiowego) poza miejscem pobytu stałego, czy wreszcie istnieje obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w danym miejscu (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 19 października 2017 r., II SA/Gl 759/17, CBOSA). Organy orzekające w sprawie uznały, iż o opuszczeniu lokalu przesądza głównie to, że skarżąca przeniosła swoje centrum życiowe do mieszkania należącego do córki zabierając z lokalu wszystkie swoje osobiste rzeczy i część rzeczy z zakresu gospodarstwa domowego oraz psa. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wskazuje jeszcze na fakt, iż nie podjęła ona żadnych działań prawnych zmierzających do powrotu do mieszkania. Zdaniem Sądu, w świetle przytoczonych wcześniej uwag dotyczących stosowania art. 35 ww. ustawy, pozostają daleko idące wątpliwości co do spełnienia przesłanki w postaci opuszczenia lokalu przez skarżącą, tak co do trwałości, jak i dobrowolności. Kwestie nie zostały dostatecznie wyjaśnione w trakcie prowadzonego postępowania. Czy można mówić o dobrowolnym opuszczeniu mieszkania przez skarżącą w sytuacji, w której zostało ono wymuszone zachowaniem jej męża, a takie stanowisko przyjął organ I instancji, a w ślad za nim organ II instancji, nie dokonując oceny argumentów przez nią przedstawianych. Przecież potwierdzenie jej stanowiska, a tego nie można wykluczyć zważywszy na okoliczności, na które się ona powołuje w odwołaniu, w innych pismach procesowych, czy też w uzasadnieniu pozwu o alimenty (w aktach sprawy) niweczy tezę o dobrowolnym opuszczeniu mieszkania. Skarżąca wskazuje w szczególności, że została wyrzucona z mieszkania przez męża alkoholika, który się nad nią znęcał. Była ofiarą wyzwisk oraz poniżania. W doniesieniu do trwałego opuszczenia mieszkania wyjaśnienia wymagało to, czy rzeczywiście, jak twierdzi, skarżąca ma klucze i prawie codziennie przebywa w mieszkaniu przy ul. [...] w C., dba o porządek i czystość, gdyż jej mąż jest alkoholikiem nie dbającym o takie sprawy. Dba także o bezpieczeństwo innych lokatorów bloku w którym znajduje się mieszkanie, gdyż mąż jest palaczem i istnieje realne zagrożenie że może nieświadomie w upojeniu alkoholowym spalić mieszkanie, a tym samym zagrozi to mieniu i życiu innych mieszkańców. Poza tym, w lokalu zostawiła także swoje rzeczy osobiste i cały czas dąży do powrotu do stałego miejsca zamieszkania. Wszystkie te okoliczności powinny być zbadane w sposób nie budzący wątpliwości, a wyniki tych badań uwzględnione przy ponownym prowadzeniu postępowania wyjaśniającego. Wobec tego, w ocenie Sądu, decyzje organów administracji publicznej I i II instancji zostały podjęte z naruszeniem przepisów postępowania, w tym art. 7 w zw. z art. 77 k.p.a., ze względu na niewyjaśnienie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy orzekające w sprawie będą miały na uwadze wskazania co do dalszego postępowania wynikające z powyższych rozważań . W tym stanie rzeczy, ze względu na naruszenia prawa procesowego, które mogły mieć wpływ wynik sprawy Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1c p.p.s.a. postanowił orzec jak sentencji