II SA/Gl 753/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Żurawik, Sędziowie Asesor WSA Aneta Majowska (spr.), Sędzia WSA Andrzej Matan, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 1 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi P. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz skarżącego kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezydent Miasta K. (dalej: "organ", "organ I instancji") w oparciu o art. 61 ust. 1, 2, 2d ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn.: Dz. U. z 2020 r., poz. 1876 z późn. zm., dalej: "ustawa") oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie: tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 z późn. zm., dalej: "k.p.a.") ustalił miesięczną opłatę jaką P. N. (dalej: "Strona", "Skarżący") jest zobowiązany wnosić za pobyt J.N. (dalej: "mieszkaniec", "pensjonariusz", "ojciec Skarżącego") w Domu Pomocy Społecznej w K. : w pkt a) za okres od 3 listopada 2020 r. do 30 listopada 2020 r. w kwocie 2.505,59 zł, w pkt b) począwszy od 1 grudnia 2020 r. w kwocie 2.684,56 zł miesięcznie, oraz ustalił, że opłata za okres od listopada 2020 do 28 lutego 2021 winna być uregulowana do dnia 28 lutego 2021 r., natomiast opłata należna od 1 marca 2021 r. do 5-go dnia każdego miesiąca. Organ wskazał, że ojciec Strony na mocy odrębnej decyzji, został umieszczony w opisanym wyżej Domu Pomocy Społecznej, gdzie przebywa od 3 listopada 2020 r. Następnie organ przywołał podstawę normatywną decyzji cytując treść art. 61 ust. 1 i 2 ustawy, ustalając, że Strona jako syn mieszkańca Domu Pomocy Społecznej znajduje się w kręgu obowiązanych do ponoszenia wskazanej opłaty. Organ powołał treść art. 107 ust.1 ustawy w zakresie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wskazując, że w niniejszej sprawie przeprowadzono rozmowę telefoniczną w trybie art. 15o ust. 1 pkt. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020, poz. 374 z późn. zm., dalej: "ustawa o szczególnych rozwiązaniach związanych z COVID-19"), na podstawie której ustalono, że Strona jest osobą samotnie gospodarującą. Następnie wskazując na definicję dochodu zawartą w art. 8 ust. 3 ustawy stwierdził, iż w ocenie organu zebrana dokumentacja wykazała, że dochód Strony wynosi 6.717,50 zł i przekracza 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, tj. kwotę 2.103 zł, zatem w świetle art. 61 ust. 2 pkt 2a ustawy Strona jest zobowiązana do wnoszenia przedmiotowej opłaty. Strona odmówiła zawarcia umowy w zakresie ponoszenia opłat za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej, o której mowa w art. 103 ust. 2 ustawy, co skutkowało wszczęciem postępowanie w sprawie ustalenia wysokości tej opłaty w drodze decyzji. Zawiadomienie o wszczęciu doręczono Stronie dnia 9 stycznia 2021 r. W toku postępowania organ ustalił następujące okoliczności: miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej wynosi 4.041 zł, opłata mieszkańca Domu Pomocy Społecznej ustalona zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 1 ustawy na poziomie 70% dochodu za okres od 1 listopada 2020 r. do 30 listopada 2020 r. wynosi 1.266,01 zł, a od 1 grudnia - 1.356,44 zł miesięcznie, po wniesieniu opłaty przez mieszkańca pozostaje kwota odpowiednio 2.505,59 zł, oraz począwszy od 1 grudnia 2020 r. 2684,56 zł miesięcznie, w kręgu osób wskazanych w art. 61 ust. 1 ustawy znajduje się osoba zobowiązana w pierwszej kolejności - małżonka mieszkańca Domu Pomocy Społecznej H. O. , której sytuacja dochodowa w świetle art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy powoduje, że nie jest zobowiązana do wnoszenia opłaty. W dalszej kolejności organ wskazał, że decyzja została wydana z uwzględnieniem obowiązków wynikających z art. 9, 10 § 1 k.p.a. oraz przywołał treść art. 64 ustawy w przedmiocie możliwości zwolnienia z opłaty w całości albo w części. Decyzja została doręczona w dniu 27 lutego 2021 r. Strona, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, złożyła w dniu 12 marca 2021 r. (data nadania) odwołanie od powyższej decyzji zarzucając: 1) naruszenie art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b w zw. z art. 103 ust. 2 ustawy poprzez wydanie decyzji bez podstawy prawnej, co skutkuje nieważnością zaskarżonej decyzji, a to niezawarcie z Odwołującym umowy dotyczącej ponoszenia opłaty w trybie art. 103 ust. 2 ustawy niezwłocznie po umieszczeniu ojca Odwołującego w Domu Pomocy Społecznej, podczas gdy w razie odmowy brak przepisów uprawniających organ do nałożenia na Stronę w/w obowiązku, 2) naruszenie art. 64 ustawy poprzez jego niezastosowanie, mimo że Strona wskazała okoliczności uzasadniające zwolnienie podczas rozmów telefonicznych przeprowadzanych w ramach wywiadu środowiskowego, tj. doznawanej przemocy fizycznej i psychicznej ze strony ojca, nieistnienia obowiązku alimentacyjnego Strony względem ojca, 3) nieuwzględnienie indywidualnej sytuacji Strony w zakresie relacji pomiędzy nim a umieszczonym w Domu Pomocy Społecznej ojcem, w szczególności doznawaniem przez Stronę przez wiele lat przemocy ze strony ojca, Przy tak sformułowanych zarzutach Strona wniosła o uchylenie decyzji w całości i umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego, ewentualnie uchylenie decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, podkreślając w uzasadnieniu, że Strona pozostaje prawnym opiekunem mieszkańca Domu Pomocy Społecznej, a w toku pozostaje procedura jego ubezwłasnowolnienia. Odwołujący opisał sytuację rodzinną wskazując na negatywne zachowania ojca z okresu dzieciństwa Strony. Wskazał, że nie dysponuje orzeczeniem o pozbawieniu władzy rodzicielskiej ani orzeczeniem w przedmiocie stosowania przemocy przez ojca, matka Strony nie wszczęła bowiem postępowań w tym zakresie. Podniósł jako szczególną okoliczność uprawniającą do zwolnienia wieloletnią przemoc fizyczną i psychiczną. Zdaniem Odwołującego ustalenie odpłatności może nastąpić wyłącznie w drodze umowy, a brak zgody Strony rodzi konieczność wystąpienia organu na drogę postępowania przed sądem powszechnym w trybie art. 64 Kodeksu cywilnego o wydanie orzeczenia zastępującego oświadczenie woli o odmowie zawarcia przedmiotowej umowy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy") decyzją z dnia [...] r. nr [...] na podstawie art. 1 i 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r., poz. 570) i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. ustawy orzekło utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję. Na wstępie uzasadnienia wydanej decyzji organ odwoławczy przedstawił czynności podjęte w sprawie oraz poczynione przez organ I instancji ustalenia faktyczne, następnie przywołał treść art. 60 ust. 1, 2 i 4 oraz art. 61 ust. 1 i 2 ustawy, wyjaśniając, że członkowie rodziny w pierwszej kolejności ponoszą odpłatność za pobyt osoby w domu pomocy społecznej na podstawie zawartej z gminą umowy bądź na podstawie decyzji administracyjnej ustalającej wskazaną odpłatność. Organ odwoławczy wskazał na nowelizację art. 61 ustawy poprzez dodanie ust. 2d-2f oraz ust. 3. Następnie czyniąc ustalenia w sprawie wskazał kolejno, że w dniu 30 czerwca 2020 r. przeprowadzono w sprawie wywiad środowiskowy, Strona nie wyraziła zgody na zawarcie umowy, dochód Strony prowadzącej samodzielnie gospodarstwo domowe wynosi 6.717,50 zł i przekracza 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej tj. kwotę 2.103 zł o kwotę 4.614,50 zł, co kwalifikuje Stronę do odpłatności za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej w wysokości różnicy między odpłatnością ponoszoną przez ojca Strony a średnim miesięcznym kosztem utrzymania mieszkańca Domu Pomocy Społecznej, wskazując że organ I instancji prawidłowo wyliczył kwoty odpłatności Strony z tego tytułu tj. kwotę 2505,59 zł za okres od 3 listopada 2020 r. do 30 listopada 2020 r. oraz kwotę 2.684,56 zł począwszy od 1 grudnia 2020 r., co uzasadniało utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji. W odniesieniu do zarzutów sformułowanych przez Odwołującego wyjaśnił, że zwolnienie, o którym mowa w art. 64 ustawy dokonywane jest na wniosek, a organ I instancji winien go rozpatrzyć dopiero gdy decyzja ustalająca odpłatność staje się ostateczna. Decyzja została doręczona dnia 22 kwietnia 2021 r. Z rozstrzygnięciem nie zgodził się Skarżący wnosząc w dniu 21 maja 2021 r. (data nadania przesyłką poleconą), sporządzoną przez profesjonalnego pełnomocnika, skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, zarzucając zaskarżonej decyzji: 1. naruszenie art. 64 ustawy poprzez jego niezastosowanie, mimo że Strona wskazała okoliczności uzasadniające zwolnienie podczas rozmów telefonicznych przeprowadzanych w ramach wywiadu środowiskowego, tj. doznawanej przemocy fizycznej i psychicznej ze strony ojca, nieistnienia obowiązku alimentacyjnego Strony względem ojca, 2. nieuwzględnienie indywidualnej sytuacji Strony w zakresie relacji pomiędzy Stroną a umieszczonym w Domu Pomocy Społecznej ojcem, w szczególności doznawaniem przez Stronę przez wiele lat przemocy ze strony ojca, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, ewentualnie o całkowite zwolnienie strony od obowiązku ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu Skarżący podtrzymał argumentację prezentowaną na etapie złożonego odwołania, podkreślając ponadto, że w sprawie występują szczególne okoliczności uzasadniające całkowite zwolnienie Skarżącego z obowiązku regulowania przedmiotowej odpłatność przy uwzględnieniu negatywnych zachowań ojca w postaci stosowanej przemocy. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o jej oddalenie oraz skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym. Kolegium w całości podtrzymało argumentację oraz stanowisko prezentowane na etapie wydania zaskarżonej decyzji, wskazując, że nie znalazło podstaw do uwzględnienia skargi w trybie art. 54 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a."). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Zgodnie z regulacją art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 "p.p.s.a." sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach wskazanej kontroli sąd administracyjny poddaje badaniu zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z przepisami prawa materialnego kreującymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi określającymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Wspomniana kontrola nie oznacza jednak przejęcia przez Sąd sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części - art. 151 p.p.s.a. Ponadto zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, zatem uwzględnia w granicach danej sprawy wszelkie naruszenia prawa a także przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie niezależnie od zarzutów i wniosków podniesionych w treści skargi. Uwzględniając tak zakreśloną kognicję sądów administracyjnych oraz przyczyny wzruszenia decyzji organów administracji publicznej Sąd uznał, że decyzje organów I i II instancji zostały wydane z naruszeniem obowiązujących przepisów proceduralnych i przepisów prawa materialnego uzasadniających ich uchylenie w całości. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło z uwagi na złożony w treści odpowiedzi na skargę z dnia 22 czerwca 2021 r. przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym przy jednoczesnym braku żądania przeprowadzenia rozprawy przez Skarżącego w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku w tym przedmiocie wraz z pouczeniem (art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 p.p.s.a.). Podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie rozstrzygnięć stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. W myśl art. 60 ust. 1 ustawy pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, z zastrzeżeniem ust. 3. Średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej o zasięgu powiatowym - ustala starosta i ogłasza w wojewódzkim dzienniku urzędowym, nie później niż do dnia 31 marca każdego roku (art. 60 ust. 2 pkt 2 ustawy). Ustalenie kręgu osób obowiązanych do ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej następuje w oparciu o art. 61 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Natomiast zgodnie z brzmieniem art. 61 ust. 2 ustawy opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: 1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu; 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2: a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium; b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie; 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2. Ustalenie sytuacji rodzinnej osoby zobowiązanej oraz wyliczenie jej dochodu następuje zgodnie z przepisami kodeksu postępowania administracyjnego w zakresie, w którym normują postępowanie dowodowe. Warto zauważyć, że obowiązek ponoszenia opłaty za pobyt osoby w domu pomocy społecznej ciążący z mocy prawa na określonych podmiotach wymaga skonkretyzowania i zindywidualizowania co do wysokości oraz osoby zobowiązanej (por. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 czerwca 2018 r., I OPS 7/17), co następuje w formie umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 ustawy bądź decyzji określonej w art. 61 ust. 2d i 2e w zw. z art. 59 ust. 1 ustawy. W odniesieniu do dokonywanej przez sąd administracyjny kontroli zaskarżonej decyzji pod względem oceny zgodności z prawem niezbędne pozostaje ustalenie czy organ dokonał wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych mających związek ze sprawą, czy dokonano zebrania i zbadania całego materiału dowodowego, a następnie dokonano jego oceny pod kątem ustalenia czy dana okoliczność została udowodniona zgodnie z regułami postępowania administracyjnego. W toku niniejszego postępowania organy dokonały, niepoddającego się weryfikacji, ustalenia, że mieszkaniec ponosi odpłatność za pobyt w Domu Pomocy Społecznej w okresie od 3 listopada 2020 r. na kwotę w wysokości 1.266,01 zł stanowiącą 70% dochodu, oraz od 1 grudnia 2020 r. na kwotę w wysokości 1.356,44 zł. Brak jednak w tym zakresie dokumentów potwierdzających sytuacją dochodową mieszkańca Domu Pomocy Społecznej, w sytuacji gdy podstawowy element do dalszego ustalania wysokości opłaty członków rodziny, w tym Skarżącego. Kwota ta nie pokrywa całego kosztu utrzymania pensjonariusza w Domu Pomocy Społecznej, który wynosi 4.041 zł miesięcznie (§ 1 pkt 5 Zarządzenia Nr [...] Starosty L. z dnia [...] roku w sprawie: ustalenia średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w Domach Pomocy Społecznej na terenie Powiatu L. w 2020 roku, Dz. Urz. Województwa M. z 2020 r., poz. [...]), zatem różnicę między ponoszonym kosztem przez mieszkańca a kosztem utrzymania w pierwszej kolejności powinna pokrywać rodzina. Organ ustalił, że w pierwszej kolejności odpłatność powinna pokrywać małżonka mieszkańca Domu Pomocy Społecznej, jednak w ocenie organu jej sytuacja dochodowa uniemożliwia nałożenie wskazanego obowiązku. Powyższa okoliczność również nie była możliwa do weryfikacji, bowiem podobnie jak dochód mieszkańca Domu Pomocy Społecznej, nie wynikała z przedłożonych do sprawy akt administracyjnych. W dalszej kolejności organy ustaliły dochód Strony jako osoby samotnie gospodarującej, którego wysokość nie była przedmiotem sporu. Następnie, na bazie ustalonego "dochodu osoby samotnie gospodarującej" organ ustalił, że Skarżący jest zobowiązany do ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej od dnia 3 listopada 2020 r. do 30 listopada 2020 r. w wysokości 2.505,59 zł oraz od dnia 1 grudnia 2020 r. w wysokości 2.684,56 zł miesięcznie. Powyższe ustalenia zostały oparte o ustalony dochód osoby samotnie gospodarującej a następnie odjęcie od tej kwoty 300% kryterium dochodowego. Powstała kwota dała wynik dodatni i przekraczała pozostały do pokrycia koszt utrzymania mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej, zatem w tej właśnie wysokości, tj. w wysokości różnicy pomiędzy średnim miesięcznym kosztem utrzymania mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej a odpłatnością ojca Strony, została ustalona przez organ. Natomiast jak słusznie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 10 maja 2017 r. I OSK 2820/16 "wynik powyższego działania matematycznego, o ile stanowi liczbę dodatnią, stanowić będzie górną granicę opłaty jaką obciążyć można daną osobę zobowiązaną". Powstały wynik (dodatni) stanowi zatem jedynie "górną granicę" odpłatności, nie zaś wysokość ostateczną. Powyższe znajduje potwierdzenie w obowiązujących przepisach, tj. art. 61 ust. 2d ustawy. Mianowicie ustalenie dochodu Strony na gruncie art. 61 ust. 2d ustawy pozostaje obowiązkiem organu przy uwzględnieniu kwoty jej dochodu oraz przy uwzględnieniu "dochodów i możliwości". Nie jest to zatem działanie wyłącznie matematyczne mające na celu ustalenie dochodu, następnie ustalenie czy dochód ten jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, a przy wymierzaniu skonkretyzowanej odpłatności uwzględnienie by dochód pozostały po wniesieniu opłaty nie był niższy nić 300% kryterium dochodowego. Nie jest to jedynie dodatnia różnica między dochodem a kwotą 300% kryterium dochodowego (która niejako automatycznie miałaby w całości pokryć pozostały koszt utrzymania mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej). Konieczne pozostaje bowiem, zgodnie z treścią art. 61 ust. 2d ustawy, uwzględnienie ograniczeń wynikających zarówno z art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy jak i wynikających z art. 103 ust. 2 ustawy, tj. poza wysokością dochodów także "możliwości" o których mowa w art. 103 ust. 2 ustawy. Taka analiza nie została natomiast poczyniona przez organy administracji publicznej. Należy podkreślić, że przepis art. 61 został znowelizowany ustawą z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. z 2019 r., poz. 1690), ust. 2d – 2f dodane przez art. 1 pkt 7 lit. a przywołanej ustawy zmieniającej obowiązują od 4 października 2019 r. Wskazana zmiana została nawet zacytowana przez Kolegium na stronie 5 uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Na tym gruncie kształtuje się już aktualna linia orzecznicza. Słusznie, zdaniem Sądu w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, wypowiedział się w uzasadnieniu wyroku z dnia 11 marca 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, IV SA/Po 1783/20, Lex nr 3172906: odmowa podpisania umowy dotyczącej odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej wyczerpuje hipotezę art. 61 ust. 2d ustawy, a przepis ten obliguje przy ustalaniu wysokości opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej do uwzględnienia ograniczeń, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2, ale też w art. 103 ust. 2 ustawy, a więc nie tylko warunku dochodowego, określonego w art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. a ustawy, ale również możliwości skarżącego, który to aspekt został pominięty w sprawie. Choć w przedmiotowej sprawie istniały podstawy do decyzyjnego określenia opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, gdyż skarżący odmówił zawarcia umowy zaproponowanej przez organ, to jednak zgodnie z art. 61 ust. 2d ustawy obowiązkiem organu przy ustalaniu wysokości opłaty w tym trybie było wzięcie pod uwagę wszystkich ograniczeń ustawowych wyszczególnionych w tym artykule. Weryfikacja podjętych w sprawie decyzji, ich uzasadnień, nie pozwala na stwierdzenie, że organy ten obowiązek spełniły. Podobne stanowisko przedstawił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w wyroku z dnia 26 stycznia 2021 r. II SA/Lu 722/20, Lex nr 3121253: z przepisu art. 61 ust. 2d ustawy wynika obecnie jednoznacznie, że w razie gdy nie doszło do zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 ustawy, organ ustala odpłatność w drodze decyzji, z uwzględnieniem ograniczeń wynikających zarówno z art. 61 ust. 2 pkt 2, jak i wynikających z art. 103 ust. 2 ustawy. Oznacza to, że odpłatność może być ustalona tylko wówczas, gdy w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli posiadany dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium, a jednocześnie z uwzględnieniem "wysokości dochodów i możliwości" danej osoby. W piśmiennictwie wskazuje się natomiast, że interpretację pojęcia "możliwości", o którym mowa w art. 103 ust. 2 ustawy, ustawodawca pozostawia organowi, należy mieć tu na względzie różne okoliczności życiowe, rodzinne i osobiste, które mogą zmniejszać zdolność danej osoby do ponoszenia opłaty, mogą to być również przesłanki uzasadniające zwolnienie z opłaty (art. 64 ustawy). Tym samym, mimo rygorów rządzących finansami publicznymi, należy dopuścić sytuacje, w których obciążenia podmiotów zobowiązanych będą niższe, niż wynika to z przytoczonych regulacji (zob. I. Sierpowska, Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. VI, Lex el.). W rezultacie to do organu należy ocena "możliwości" poczyniona zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego. Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy wymaga zaakcentowania, że sytuacja Skarżącego nie jest taką, w której Strona odmawia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, kiedy to ustawodawca przewidział, że ustalenie odpłatności ma charakter bardziej restrykcyjny i wynika z wyliczenia różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2, ustalanych w myśl ust. 2f - proporcjonalnie do ilości osób. Odmienna interpretacja doprowadziłaby do nieprawidłowego uznania, że regulacje z ust. 2d oraz ust. 2e-2f są tożsame. Sytuacja Skarżącego mieści się natomiast w dyspozycji art. 61 ust. 2d ustawy. Stosownie do treści tego przepisu – w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 (odmowa Skarżącego nastąpiła w dniu 15 grudnia 2020 r.), wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 (w odniesieniu do Skarżącego lit. a) - w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli posiadany dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium) i art. 103 ust. 2 (ustala wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości). Do akt administracyjnych przedłożono odmowę Skarżącego z dnia 15 grudnia 2020 r. zawarcia umowy w trybie art. 103 ust. 1 ustawy (karta nr 11 akt administracyjnych). W rezultacie ustalona różnica pomiędzy dochodem Skarżącego a ustalonym kryterium dochodowym, w aktualnej wysokości 2.103 zł (701 zł x 300% kryterium dochodowego, § 1 pkt 1 lit. a Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, Dz. U. z 2018 r., poz. 1358), nie jest automatycznie kwotą ostateczną ustalaną za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, a w przypadku (jak ma to miejsce w niniejszej sprawie) gdy przekracza koszt utrzymania w domu pomocy społecznej, winna pokryć go w pełnym zakresie ponad kwotę wnoszoną przez mieszkańca, (a takie właśnie ustalenie poczyniły organy w zaskarżonych decyzjach), a jest wyłącznie górną granicą tej odpłatności, do której należy zastosować dalsze ograniczenia określone w art. 61 ust. 2d, tj. wynikające z odesłania do art. 103 ust. 2 ustawy. Nie pozostawało kwestią sporną, że w niniejszej sprawie przeprowadzono wywiad środowiskowy, który odbył się w trybie art. 15o ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z COVID-19, zatem zachodziła konieczność zastosowania przesłanek z art. 61 ust. 2d ustawy, w tym ograniczeń z art. 103 ust. 2 ustawy. Uwzględniając powyższe uzasadnione stało się w ocenie Sądu zastosowanie uprawnień kasatoryjnych, jednak z przyczyn innych niż wskazane w treści skargi. Zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego art. 103 ust. 2 w zw. z art. 61 ust. 2d ustawy o pomocy społecznej, które miało wpływ na rozstrzygnięcie, oraz bez wyczerpującego uzasadnienia stanowiska w aspekcie wskazanej podstawy materialnoprawnej. Sąd nie podziela natomiast sformułowanego w skardze zarzutu naruszenia art. 64 ustawy, bowiem instytucja zwolnienia dotyczy sytuacji skonkretyzowanego już obowiązku, zatem może zostać rozstrzygnięta dopiero po ostatecznym ustaleniu osoby zobowiązanej do odpłatności oraz wysokości tej opłaty. Powyższe znajduje oparcie w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych (m.in. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 27 lipca 2021 r., II SA/Łd 137/21, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z 30 stycznia 2020 r., II SA/Ke 1145/19, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 listopada 2019 r., sygn. I OSK 1782/19, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 16 lipca 2021 r., II SA/Gl 544/21, orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Sąd w tym miejscu zwraca uwagę, że w żaden sposób nie określa rozstrzygnięcia, wskazuje natomiast jakie kwestie organ jest obowiązany uwzględnić celem prawidłowego przeprowadzenia postępowania oraz wydania decyzji, czego uprzednio zaniechał. Sąd bowiem nie wyklucza, że w realiach niniejszej sprawy będzie to odpłatność w wysokości różnicy między odpłatnością ponoszoną przez ojca Strony a średnim miesięcznym kosztem utrzymania mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej, jednak obowiązkiem organu jest uwzględnienie i przeanalizowanie wszystkich przesłanek i ograniczeń, które zakreślił ustawodawca oraz szczegółowe uzasadnienie przyjętego rozstrzygnięcia. Zgodnie z treścią art. 141 § 4 zd. 2 p.p.s.a. organ ponownie rozpoznając sprawę uwzględni ocenę prawną, a także wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w niniejszym uzasadnieniu - organ uwzględni w odniesieniu do Skarżącego wszelkie ograniczenia ustawowe wynikające z treści art. 61 ust. 2d i 103 ust. 2 ustawy, wnikliwie uzasadniając swoje stanowisko w zakresie uzasadnienia faktycznego i prawnego zgodnie z przepisem art. 107 § 3 k.p.a., czyniąc tym zadość zasadzie pogłębiania zaufania do władzy publicznej określonej w art. 8 k.p.a., rozważając przy tym zwrócenie się do Strony celem umożliwienia przedłożenia dokumentów, wskazania okoliczności bądź wniosków dowodowych mogących mieć znaczenie dla oceny wskazanych przesłanek. Sąd zwraca uwagę, że w aktach sprawy winny znaleźć się również dokumenty potwierdzające zarówno sytuację dochodową mieszkańca Domu Pomocy Społecznej stanowiące podstawę dalszych ustaleń bowiem jak wskazał ustawodawca to mieszkaniec Domu Pomocy Społecznej w pierwszej kolejności jest zobowiązany do ponoszenia kosztów (art. 61 ust. 2 pkt 1 ustawy), zatem okoliczność ta powinna być możliwa do weryfikacji, w szczególności w odniesieniu do dokumentów, na których organ oparł się ustalając ponoszenie przez mieszkańca Domu Pomocy Społecznej odpłatność w wysokości 70% jego dochodu, a także dokumentacja przedstawiająca sytuację dochodową małżonki mieszkańca DPS której obowiązek wyprzedza obowiązek zstępnych. Tylko w ten sposób możliwe jest przeprowadzenie kontroli prawidłowości wydanego rozstrzygnięcia. Na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. orzeczono o kosztach postępowania, zasądzając na rzecz Skarżącego zwrot kosztów postępowania sądowego w wysokości 480 zł, co stanowi zwrot wynagrodzenia pełnomocnika strony będącego adwokatem, ustalonego na postawie § 14 pkt 1 lit c) Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie z dnia 22 października 2015 r. (Dz. U. z 2017 r., poz. 1797). Mając powyższe na uwadze na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. należało orzec o uchyleniu zaskarżonych decyzji.