II SA/Gl 782/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska, Sędzia WSA Renata Siudyka, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 września 2021 r. sprawy ze skargi "A" w S. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie aktów stanu cywilnego oddala skargę. Pismem z dnia 2 lutego 2021 r. "A". z siedzibą w S., które jest obecnie skarżącym, zwróciło się, na podstawie art. 42 ustawy z dnia 11 września 2015 r. o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej (obecnie: Dz. U. z 2021 r., poz. 1130), do Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego R. (zwanego dalej: Kierownikiem USC), o udostępnienie kserokopii karty zgonu M.T. (zwanej dalej: zmarłą) lub wskazanie nazwy placówki medycznej, która wystawiła taki dokument. Kierownik USC decyzją z dnia [...] działając na podstawie art. 2 ust. 6 w zw. z art. 26 ust. 4 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (obecnie: Dz. U. z 2021 r., poz. 709) oraz art. 10 ustawy z dnia 29 czerwca 1995 r. o statystyce publicznej (obecnie: Dz. U. z 2021 r., poz. 955), odmówił skarżącemu udostępnienia kopii statystycznej karty zgonu zmarłej oraz informacji dotyczącej placówki medycznej, która tą kartę wydała. W uzasadnieniu Kierownik USC podał, że zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 grudnia 2011 r., sygn. akt K 33/08, karta zgonu stanowi dla kierownika USC wyłącznie podstawę sporządzenia aktu zgonu (co stanowi czynność materialno-techniczną). Nadto, dokonując rejestracji zgonu kierownik ogranicza swoje czynności do sporządzenia oraz przekazania stosownych danych uprawnionemu podmiotowi, tj. urzędowi statystycznemu. Nie prowadzi przy tym żadnego postępowania i nie gromadzi żadnych materiałów, przetwarzając dane zawarte w karcie zgonu wyłącznie dla potrzeb statystyki publicznej, albowiem dane te podlegają tajemnicy statystycznej. Po rozpoznaniu odwołania wniesionego przez skarżące "A", Wojewoda Śląski zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją, utrzymał w mocy decyzję Kierownika USC. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że karta zgonu jest dokumentem wystawianym przez lekarza stwierdzającego zgon i stanowi podstawę sporządzenia aktu zgonu. Dane zawarte w karcie zgonu kierownik urzędu stanu cywilnego przetwarza wyłącznie dla potrzeb statystyki publicznej i ma obowiązek przekazać je do urzędu statystycznego. Zatem w ocenie organu, Kierownik USC prawidłowo stwierdził, że w aktualnym stanie prawnym dane zawarte w karcie zgonu, w tym także informacja o wskazaniu placówki medycznej, która kartę wystawiła, służą wyłącznie do celów statystycznych. W konsekwencji ich udostępnienie musi podlegać ograniczeniom związanym z tajemnicą statystyczną. Potwierdzenie tego znajduje się także w regulacjach ustawy z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1947). Zatem, Kierownik USC w ramach rejestracji zgonu ogranicza swoje czynności do sporządzenia aktu, tj. wykonuje czynność materialno-techniczną, oraz do przekazania stosownych danych uprawnionemu podmiotowi, czy urzędowi statystycznemu. Wobec tego, dokonując takiej czynności, nie prowadzi się z tego tytułu żadnego postępowania, nie gromadzi się żadnych materiałów, które miałyby związek z wypadkiem lub zdarzeniem będącym podstawą ustalenia odpowiedzialności. Nadto, na przeszkodzie udostępnienia kserokopii aktu zgonu stoi dobro ustawowe chronione. W konkluzji organ stwierdził, że warunkiem dokonania czynności materialno-technicznej polegającej na wydaniu dokumentu z akt zbiorowych rejestracji aktów stanu cywilnego jest istnienie po stronie wnioskodawcy interesu prawnego. W skardze na powyższą decyzję skarżące "A" zarzuciło rażące naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.: - art. 26 ust. 4 Prawa o aktach stanu cywilnego w zw. z art. 42 ust. 1 ustawy o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej, poprzez ich błędną wykładnię, skutkującą uznaniem, że strona skarżąca nie wykazała interesu prawnego w uzyskaniu kserokopii karty zgonu zmarłej lub w uzyskaniu danych placówki medycznej, która kartę wystawiła; - art. 10 ustawy o statystyce publicznej, poprzez jego błędną wykładnię, skutkującą uznaniem, że tajemnica statystyczna obejmuje Kierownika USC; - art. 11 ust. 7 ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych, poprzez jego błędną wykładnię i w rezultacie bezzasadne zastosowanie go w niniejszej sprawie. Wskazując na powyższe, strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu strona skarżąca podała, że w toku prowadzonych postępowań o ustalenie zasadności zgłoszonych roszczeń, na podstawie zawartych umów ubezpieczenia, zwraca się do uposażonych o przedłożenie kopii karty zgonu ubezpieczonych, która jest niezbędna dla ustalenia przyczyny zgonu i uznania bądź nieuznania roszczenia. W przypadku braku reakcji na taki wniosek lub dla potwierdzenia tożsamości zapisów w przedstawionej kopii dokumentu urzędowego z zapisami na oryginale doręczonym urzędowi stanu cywilnego, strona skarżąca zwraca się do urzędu o wydanie kserokopii karty zgonu lub wskazanie nazwy i adresu placówki medycznej, która kartę wydała. Jednocześnie strona skarżąca podała, że warunkiem dokonania czynności materialno-technicznej polegającej na wydaniu dokumentu z akt zbiorowych rejestracji aktów stanu cywilnego jest istnienie po stronie wnioskodawcy interesu prawnego, którego źródłem, o jakim mowa w art. 28 k.p.a., może być prawo cywilne, które obejmuje szeroki zakres stosunków społecznych i gospodarczych. Nadto, strona skarżąca nie zgodziła się ze stanowiskiem organu w zakresie tego, że dane zawarte w karcie zgonu, w tym także informacja o przyczynie zgonu, służą wyłącznie do celów statystycznych i ich udostępnienie musi podlegać ograniczeniom związanym z tajemnicą statystyczną. Wskazał, że ustawa o statystyce publicznej nie zalicza organów samorządu terytorialnego do służby statystyki publicznej ani nie przewiduje ich udziału w badaniach statystycznych statystyki publicznej, które zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy o statystyce publicznej mogą dotyczyć każdej dziedziny życia społecznego i gospodarczego oraz występujących w nim zjawisk dających się obserwować i analizować z wykorzystaniem metod statystycznych. Stąd też tajemnica statystyczna nie obejmuje organów orzekających w niniejszym postępowaniu. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Wskazać przyjdzie na wstępie, że skład orzekający w pełni podziela stanowisko, jakie w analogicznej sprawie zajął Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w nieprawomocnym wyroku z dnia 24 maja 2019 r., sygn. akt II SA/Gl 191/19. Przypomnieć zatem przyjdzie, że analiza art. 26 ust. 4 Prawa o aktach stanu cywilnego nie pozostawia wątpliwości co do tego, że warunkiem dokonania czynności materialno-technicznej polegającej na wydaniu dokumentu z akt zbiorowych rejestracji aktów stanu cywilnego, jest istnienie po stronie wnioskodawcy interesu prawnego. Dopiero spełnienie tej przesłanki, tj. wykazanie interesu prawnego wnioskodawcy, co do zasady, uzasadnia dokonanie czynności (wydanie wnioskowanego dokumentu poświadczonego za zgodność z oryginałem). W przypadku wątpliwości co do istnienia interesu prawnego, okoliczność ta podlega badaniu przez organ. Zatem wydanie aktu odmownego musi być poprzedzone postępowaniem wyjaśniającym. Jeśli jednak wykaże ono brak po stronie wnioskodawcy interesu prawnego w uzyskaniu wnioskowanego dokumentu z akt zbiorowych rejestracji stanu cywilnego, wtedy odmowa jest aktem władczym właściwego organu. Skoro zatem istnieje przepis prawa materialnego, który uprawnia do wystąpienia z wnioskiem o wydanie dokumentu, który jednocześnie wskazuje organ właściwy dla dokonania tej czynności materialno-technicznej (art. 26 ust. 4 Prawa o aktach stanu cywilnego), to po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego - wyjaśniającego w zakresie istnienia interesu prawnego, przy stwierdzeniu braku tego interesu, organ winien zakończyć postępowanie wydaniem stosownej decyzji administracyjnej. Taką samą formę będzie miało rozstrzygnięcie, jeżeli na przeszkodzie dokonania czynności materialno-technicznej staną dobra ustawowo chronione. Słusznie zatem organy administracyjne rozpatrujące sprawę uznały, że na przeszkodzie udostępnieniu kserokopii karty zgonu stają dobra ustawowo chronione, a w związku z tym należało wydać decyzję odmawiająca wydania kopii tej karty. Zasadnie organ wskazał, że art. 10 ustawy o statystyce publicznej, że dane jednostkowe identyfikowalne, zebrane w badaniach statystycznych, podlegają bezwzględnej ochronie. Udostępnianie lub wykorzystywanie tych danych dla innych i niż podane w ustawie celów jest zabronione (tajemnica statystyczna). Ponadto, w art. 11 ust. 7 ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych wskazano, iż lekarze stwierdzający zgon i jego przyczyny obowiązani są dla potrzeb statystyki publicznej, udzielać na żądanie właściwych organów wyjaśnień odnoszących się do faktu zgonu i jego przyczyny. Podkreślono przy tym, że wyjaśnienia te stanowią tajemnicę prawnie chronioną i mogą być wykorzystywane tylko dla potrzeb statystyki publicznej oraz w postępowaniu sądowym. Uwzględniając powyższe należało uznać, że zasadnie organy orzekające w sprawie przyjęły, że z przywołanych przepisów nie można wyprowadzić dla kierownika urzędu stanu cywilnego upoważnienia do udzielenia ubezpieczycielowi informacji o przyczynie zgonu. Wobec wskazanych ograniczeń ujawnienie tych informacji stanowiłoby naruszenie przez Kierownika USC tajemnicy statystycznej. W okolicznościach niniejszej sprawy należało więc uznać, że orzekające w sprawie organy w sposób właściwy dokonały oceny stanu faktycznego i prawnego wydając decyzje o odmowie udostępnienia stronie skarżącej karty zgonu przechowywanej w aktach zbiorowych stanu cywilnego. Wobec tego orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325). Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 p.p.s.a. – na wniosek organu przy jednoczesnym braku żądania przeprowadzenia rozprawy przez stronę skarżącą.