II SA/Gl 788/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Leszek Kiermaszek, Sędziowie Sędzia WSA Iwona Bogucka (spr.), Sędzia WSA Maria Taniewska-Banacka, Protokolant Barbara Urban, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 lutego 2011 r. sprawy ze skargi W. G. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wykonania określonych czynności związanych ze stanem technicznym obiektu budowlanego oddala skargę. Pismem z dnia [...] r. J. G. zawiadomiła Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Z., że w wyniku długoletnich zaniedbań w zajmowanym przez nią budynku obsunęła się część ściany. Stan budynku zagraża mieszkańcom, sąsiadom i przypadkowym przechodniom, co uzasadnia interwencję nadzoru budowlanego. Dnia [...] r. przeprowadzono oględziny i ustalono, że w budynku przy ul. [...] w J., stanowiącym współwłasność J. G. i W. G. uszkodzeniu uległa ściana północna i zachodnia. Ściana północna wykonana jest ze szlaki, zachodnia warstwowo – z cegły i ze szlaki. W ścianie północnej szlaka została wypłukana ma głębokość do 25 cm pod gzymsem dachu, cegły wzdłuż wieńca stropu opadły na odcinku 1,5 m. Ściana jest wybrzuszona na poziomie piętra w środkowej części. W ścianie zachodniej pod oknem stwierdzono ubytki cegły na głębokość 15 cm, brak parapetów. Stwierdzono przeciekający dach, przerdzewiałe rynny, które mają wpływ na pogarszanie stanu budynku. Wewnątrz budynku w części północno-zachodniej stwierdzono przeciekający strop, popękane tynki pokryte mchem. Decyzją z dnia [...] nr [...] Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w Z. nakazał J. G. i W. G. dokonać zabezpieczeń budynku przez podstemplowanie stropów wszystkich kondygnacji, poczynając od piwnicy oraz przedstawić w terminie do [...] r. ekspertyzę techniczną budynku z określeniem sposobu zabezpieczenia obiektu przed dalszymi uszkodzeniami. Nakazowi wykonania zabezpieczeń został nadany rygor natychmiastowej wykonalności. Organ II instancji decyzją z [...] r. utrzymał w mocy nałożone nakazy, zmieniając jedynie termin przedłożenia ekspertyzy na dzień [...] r. Wyrokiem z dnia 16 stycznia 2002 r. sygn. akt II SA/Ka 797/00 Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie Ośrodek Zamiejscowy w Katowicach uchylił decyzję organu I i II instancji w części orzekającej nakaz zabezpieczenia budynku i nadanie mu rygoru natychmiastowej wykonalności, zaś w pozostałym zakresie skargę oddalił. Z akt sprawy wynika, że W. G. [...] r. przedłożył w organie nadzoru budowlanego ekspertyzę techniczną budynku. Została ona wykonana [...] r. przez osobę z uprawnieniami. W ekspertyzie tej stwierdzono awaryjny stan budynku. Ściany narożnika północno-zachodniego nie pełnią funkcji nośnych i wymagają niezwłocznej wymiany. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] organ I instancji nakazał właścicielom budynku wykonać zalecenia zawarte w przedłożonej analizie, polegające na sprawdzeniu podstemplowania, uzupełnieniu ubytków w stropodachu i pokryciu go papą, odbudowaniu narożnika ściany I piętra i parteru. W stosunku do tych obowiązków wszczęte zostało przez organ postępowanie egzekucyjne, w toku którego doszło do nałożenia grzywny w celu przymuszenia wykonania obowiązku. Pismem z [...] r. W. G. poinformował PINB w Z., że z inicjatywy jego żony doszło do wyburzenia północnej i zachodniej ściany budynku na wysokości I piętra, co zilustrował zdjęciami. [...] r. do protokołu W. G. podał natomiast, że jego syn dokonał wyburzenia narożnika ściany północno-zachodniej w budynku na poziomie parteru. W dniu [...] r. doszło do częściowego zawalenia ściany zewnętrznej budynku przy ul. [...]. Zniszczeniu uległa drewniana wiata na sąsiedniej posesji nr [...] oraz fragment ogrodzenia w granicy między posesjami. O zdarzeniu zawiadomili organ nadzoru budowlanego właściciele nieruchomości sąsiedniej. [...] r. organ nadzoru budowlanego przeprowadził oględziny, których wyniki udokumentowano zdjęciami, potwierdzającymi fakt zawalenia się ściany. Natomiast W. G. w toku wizyt w organie zarówno I jak i II instancji zwrócił się o zmianę postanowienia z [...] r. orzekającego o nałożeniu grzywny w kwocie 5000 zł na obojga małżonków poprzez jej rozłożenie po połowie na każdego z nich. Zarzucił, że jest po rozwodzie z J. G. i majątek dorobkowy zostanie podzielony. Z materiału sprawy wynika, że od [...] r. do [...] r. trwała wymiana korespondencji między organami nadzoru budowlanego a stronami postępowania oraz organami Policji i Prokuratury. Doszło do wszczęcia postępowań karnych w stosunku do W. G. Dnia [...] r. PINB w Z. przeprowadził kolejne oględziny posesji i wykonał fotografie budynku. Mimo prawidłowego zawiadomienia stron o terminie oględzin, W. G. nie był na nich obecny i posesja była zamknięta, opatrzona kartką informującą o wizycie W. G. u lekarza. Obecni na oględzinach synowie J. G. podali, że trwa postępowanie w sprawie podziału majątku między byłymi małżonkami. Nieruchomość nadal stanowi współwłasność J. i W. G., jednak J. G. nie ma do niej dostępu. Stan techniczny obiektu ulega stałemu pogorszeniu. Fotografie ilustrują stan zewnętrzny budynku, fakt częściowego braku ścian, odkształcenia nadproża okna, luźne cegły. Postanowieniem z dnia [...] r. PINB w Z. nałożył na J. G. i W. G. obowiązek przedłożenia ekspertyzy budynku, zawierającej ocenę jego stanu technicznego i określenie niezbędnych do wykonania robót budowlanych, celem usunięcia stanu zagrożenia. Rozstrzygniecie to zostało uchylone przez organ odwoławczy postanowieniem z dnia [...] r. Organ II instancji wyjaśnił, że brak jest podstaw do stosowania art. 81c ust. 2 prawa budowlanego, albowiem stan budynku nie budzi wątpliwości. Zgromadzony materiał, w tym zdjęciowy, dokumentuje, że budynek stanowi zagrożenie dla zdrowia i życia ludzi, zwłaszcza że jest nadal użytkowany przez W. G. Do akt sprawy w dniu [...] r. dołączono opinię biegłego sądowego w zakresie budownictwa, sporządzoną na zlecenie SR w Z. w sprawie o sygn. [...] o zniesienie współwłasności. Oceniając stan techniczny budynku biegły stwierdził, że w swej części północno-zachodniej budynek stanowi zagrożenie dla życia i mienia (brak ścian, ubytki i zniszczenia stropów, niewystarczające stemplowanie) i grozi katastrofą budowlaną. W pozostałej części jest w lichym stanie technicznym i choć nie stanowi zagrożenia to nie spełnia warunków określonych w rozporządzeniu MI z 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. Biegły dokonało oceny stanu technicznego budynku z zastosowaniem 5-stopniowej skali (dobry, zadawalający, średni, lichy, zły). Decyzją z [...] r. PINB w Z. nakazał J. G. i W. G. w terminie do [...] r. opróżnienie lub wyłączenie z użytkowania części budynku, w której doszło do uszkodzenia ścian, zarządził umieszczenie na budynku zawiadomienia o stanie zagrożenia i o zakazie użytkowania oraz wykonanie doraźnych zabezpieczeń i usunięcie zagrożenia w terminie do [...] r. W podstawie prawnej decyzji podano art. 68 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz. U. z 2006 r., nr 156, poz. 1118 ze zm.). W uzasadnieniu wyjaśniono, że spełnione zostały przesłanki określone w art. 68 prawa budowlanego. Nieruchomość stanowi współwłasność J. G. i W. G., jest zamieszkana przez W. G. Współwłaściciele nie wykonali obowiązku nałożonego decyzją z [...] r. mimo wdrożonego postępowania egzekucyjnego. Wobec braku remontu stan obiektu uległ pogorszeniu i aktualnie destrukcji uległy dwie ściany tworzące narożnik budynku a budynek, zgodnie z opinią biegłego rzeczoznawcy, w północno-zachodniej części grozi katastrofą. Odwołania od decyzji wnieśli zarówno J. G. jak i W. G. J. G. podniosła, że nie jest w stanie wypełnić nałożonego obowiązku, albowiem nie mieszka w budynku i nie ma do niego dostępu, oczekuje na wynik postępowania o zniesienie współwłasności. W. G. zarzucił naruszenie art. 68 prawa budowlanego poprzez nieuprawnione przyjęcie, że budynkowi grozi bezpośrednio zawalenie i art. 104 k.p.a., poprzez niezrozumiale określenie obowiązków i nie wskazanie, jakiej części budynku dotyczy nakaz i na czym ma polegać nakazane działanie. Zarzucił, że brak jest podstaw do nakazywania opróżnienia całego budynku. Podniósł także, że nie ponosi odpowiedzialności za zniszczenia, których dokonali jego synowie za namową byłej żony. Przed wydaniem decyzji organ odwoławczy uzyskał informację z Sądu Rejonowego w Z., że postępowanie w sprawie zniesienia współwłasności przedmiotowego budynku jest w toku i nie można określić przewidywanego terminu jego zakończenia. Zaskarżoną decyzją [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego uchylił pkt 1 i pkt 3 decyzji organu I instancji i w tym zakresie nakazał J. G. i W. G. wyłączyć w terminie do [...] r. północno-zachodnią część budynku z użytkowania oraz wykonać doraźne zabezpieczenia i usunąć zagrożenie bezpieczeństwa ludzi lub mienia poprzez usunięcie sypiących się cegieł i szlaki, odspojonego betonowego nadproża okna na parterze oraz znajdującej się pod nim stolarki okiennej a także uzupełnienie stemplowania w północno-zachodniej części budynku. W pozostałym zakresie decyzję organu I instancji utrzymano w mocy. W uzasadnieniu opisano przebieg postępowania począwszy od [...] r. Organ odwoławczy co do zasady podzielił stanowisko organu I instancji dotyczące skutków postępującej degradacji budynku, w szczególności w części północno-zachodniej. Podniósł jednak, że zasadne są częściowo zarzuty odwołania dotyczące alternatywnego i nieprecyzyjnego określenia obowiązków. Zarówno opróżnienie jak i wyłączenie budynku z użytkowania zmierzają do jednego celu. Opróżnienie dotyczy jednak całego budynku. Skoro w niniejszej sprawie tylko część budynku powoduje zagrożenia, zasadne jest orzeczenie o wyłączeniu z użytkowania tej właśnie części. Stan budynku w ocenie organu w dostatecznym stopniu dokumentuje opinia biegłego sądowego, który północno-zachodnią część budynku uznał za zagrożoną katastrofą budowlaną oraz ustalenia organu poczynione w trakcie oględzin. Wyjaśniono, że uściślenia wymagała decyzja organu I instancji także w części orzekającej o nakazie wykonania doraźnych zabezpieczeń i usunięcia zagrożeń, w tym zakresie organ przyjął, że usunięcie sypiących się cegieł i szlaki, odspojonego nadproża i stolarki okna oraz uzupełnienie podstemplowania są niezbędne dla zapewnienia bezpiecznego korzystania z pozostałej części budynku, działki i nieruchomości sąsiednich. W skardze do sądu administracyjnego W. G. zarzucił wydanie decyzji z naruszeniem art. 68 prawa budowlanego poprzez przyjęcie, że budynkowi grozi bezpośrednio zawalenie i orzeczenie w istocie o nakazie częściowej rozbiórki obiektu oraz naruszenie art. 104 k.p.a. poprzez brak określenia budynku objętego nakazami. W uzasadnieniu podniósł, że rozstrzygniecie jest niezrozumiałe, albowiem nie wiadomo, o jaki budynek chodzi, sentencja decyzji nie indywidualizuje budynku. Nakazy są niewykonalne, albowiem decyzja została doręczona [...] r. a obecnie termin określony w decyzji już upłynął. Opinia biegłego o lichym stanie budynku nie uzasadnia nakazania częściowej jego rozbiórki, co w istocie orzeczono. Podkreślono, że skarżący nie ponosi odpowiedzialności za zniszczenie budynku, jest ono następstwem uszkodzeń spowodowanych celowo przez jego synów. W tej sytuacji nakazywanie mu dokonania częściowej rozbiórki zajmowanej części oznacza pozbawienie go dachu nad głową i narusza zasady słuszności. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Za bezpodstawny uznano zarzut, że decyzja nie określa w sposób dostateczny przedmiotu postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozważył, co następuje: Właścicieli obiektów budowlanych obciążają obowiązki związane z utrzymaniem budynków w należytym stanie technicznym i estetycznym oraz zapewnieniem bezpieczeństwa ich użytkowania. Zgodnie z art. 61 pkt 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz. U. z 2006 r., nr 156, poz. 1118 ze zm.), właściciel obiektu budowlanego jest obowiązany utrzymywać i użytkować obiekt zgodnie z zasadami, o których mowa w art. 5 ust. 2 ustawy. Przepis art. 5 ust. 2 prawa budowlanego przewiduje, że obiekt budowlany należy użytkować w sposób zgodny z jego przeznaczeniem i wymaganiami ochrony środowiska oraz utrzymywać w należytym stanie technicznym i estetycznym, nie dopuszczając do nadmiernego pogorszenia jego właściwości użytkowych i sprawności technicznej, w szczególności w zakresie związanym z wymaganiami, o których mowa w ust. 1 pkt 1-7 ustawy. Są to wymagania dotyczące w szczególności bezpieczeństwa konstrukcji, bezpieczeństwa użytkowania, możliwości utrzymania właściwego stanu technicznego. Z kolei organy nadzoru budowlanego są zobowiązane do nadzorowania, czy obiekty budowlane znajdują się w odpowiednim stanie technicznym i mogą być bezpiecznie użytkowane. W razie stwierdzenia uchybień i zagrożeń, organy nadzoru budowlanego zobowiązane są do podjęcia działań przewidzianych w przepisach prawa budowlanego. Jednym z przepisów mogących znaleźć zastosowanie jest art. 68 prawa budowlanego, który był podstawą wydanych w niniejszej sprawie decyzji. Zgodnie z art. 68 prawa budowlanego, w razie stwierdzenia potrzeby opróżnienia w całości lub w części budynku przeznaczonego na pobyt ludzi, bezpośrednio grożącego zawaleniem, właściwy organ jest obowiązany: - nakazać, w drodze decyzji, na podstawie protokołu oględzin, właścicielowi lub zarządcy obiektu budowlanego opróżnienie bądź wyłączenie w określonym terminie całości lub części budynku z użytkowania; - zarządzić: a) umieszczenie na budynku zawiadomienia o stanie zagrożenia bezpieczeństwa ludzi lub mienia oraz o zakazie jego użytkowania, b) wykonanie doraźnych zabezpieczeń i usunięcie zagrożenia bezpieczeństwa ludzi lub mienia, z określeniem, technicznie uzasadnionych, terminów ich wykonania. Przepis art. 68 prawa budowlanego dotyczy budynków przeznaczonych na pobyt ludzi, których stan techniczny stwarza bezpośrednie zagrożenie zawaleniem całego lub części budynku. Wydanie decyzji winno poprzedzać przeprowadzenie oględzin, potwierdzających wystąpienie niebezpieczeństwa zawalenia, adresatem decyzji może być zaś wyłącznie właściciel lub zarządca budynku. W niniejszej sprawie nie negowano faktu, że budynek jest wykorzystywany przez W. G. dla celów mieszkalnych. Bezpośrednio przed wydaniem decyzji przeprowadzono oględziny i stwierdzono stan budynku. W ocenie Sądu jest on w dostatecznym stopniu zweryfikowany. Stan techniczny budynku stwierdzony w toku ostatnich oględzin wykazuje, że nie doszło do wykonania żadnych prac remontowych i utrzymywana jest sytuacja, powstała po zawaleniu się części ściany. Postępowanie prowadzone jest od wielu lat i nie budzi wątpliwości ani o który budynek chodzi, ani która część, oznaczana jako północno-zachodnia, cechuje się największym stopniem zużycia i zniszczenia. W kontekście całego materiału dowodowego, w tym także opinii sporządzanych przez osoby z uprawnieniami budowlanymi, nie można uznać, że wnioski organu co do zagrożenia bezpośrednim zawaleniem części północno-zachodniej są arbitralne i nieuzasadnione. Nakazanie wyłączenia z użytkowania tej części znajduje uzasadnienie w art. 68 pkt 1 prawa budowlanego. Nie można także zgodzić się ze skarżącym, że decyzją orzeczono w istocie nakaz rozbiórki użytkowanego budynku. Nakaz dotyczy wyłącznie części i tak nie nadającej się do zamieszkania, albowiem pozbawionej w dużej części ściany zewnętrznej i orzeka o obowiązku wyłączenia jej z użytkowania. Natomiast nakazane usunięcie luźnych, sypiących się cegieł i fragmentów budynku mieści się w zakresie wykonania doraźnych zabezpieczeń i usunięciem bezpośredniego zagrożenia, co dopuszcza art. 68 pkt 3 lit. b prawa budowlanego. Fakt, że upłynął już termin orzeczony w decyzji ostatecznej nie ma znaczenia na etapie orzekania przez Sąd. Nie doszło do wstrzymania wykonalności decyzji przez Sąd, decyzja zatem jako ostateczna podlegała wykonaniu i może być egzekwowana w trybie przymusowym. Wniesienie skargi do sądu administracyjnego nie wstrzymuje bowiem wykonalności zaskarżonej decyzji. Bez znaczenia dla zastosowania przepisu art. 68 prawa budowlanego jest także, z jakich powodów doszło do katastrofalnego stanu budynku i kto ponosi za to odpowiedzialność. Adresatem takiej decyzji są wyłącznie właściciele lub zarządca budynku, organy nadzoru budowlanego nie badają powodów, z jakich budynek grozi zawaleniem. Instytucja uregulowana w art. 68 prawa budowlanego ma umożliwić organom nadzoru budowlanego szybkie i skuteczne reagowanie w sytuacjach skrajnych. Stwierdzony stan faktyczny pozwala zakwalifikować rozpoznawaną sprawę do takiej właśnie kategorii. Mając na względzie podane argumenty, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.