II SA/Gl 8/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Bonifacy Bronkowski po rozpoznaniu w dniu 1 lipca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi I. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie zatwierdzenia projektu scalenia gruntów na skutek sprzeciwu skarżącej od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 2 czerwca 2010 r., sygn. akt II SA/Gl 8/10 w przedmiocie oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy p o s t a n a w i a oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie Sądu do uiszczenia opłaty kancelaryjnej od wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, skarżąca I. D. złożyła na druku urzędowego formularza wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata z urzędu. We wniosku powołała się swoją trudną sytuację materialną oraz zły stan zdrowia, podkreślając jednocześnie, że samotnie prowadzi gospodarstwo domowe zamieszkując w niewykończonym domu. Jedynym źródłem utrzymania się skarżącej jest świadczenie emerytalne w wysokości 950 zł. W skład jej majątku wchodzi ponadto nieruchomość rolna o pow. 0,3750 m2. Pismem z dnia [...]r. skarżąca wezwana została do uzupełnienia złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy przez udokumentowanie wysokości uzyskiwanego świadczenia emerytalnego oraz wydatków przeznaczanych na utrzymanie się. W odpowiedzi na to wezwanie skarżąca nadesłała jedynie zaświadczenie o wysokości uzyskiwanego dochodu oraz złożyła oświadczenie, że miesięczne koszty utrzymania się wynoszą około 700 zł. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 2 czerwca 2010 r. oddalono wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy. Od powyższego postanowienia w ustawowym terminie skarżąca wniosła sprzeciw. W jego uzasadnieniu powołała się na swój zły stan zdrowia oraz podeszły wiek. Nadto oświadczyła, że jej mąż cyt. "częściowo pokrywa potrzeby, resztę emerytury oddaje córce". Z uwagi zaś na nieznajomość prawa, nie jest w stanie samodzielnie występować m.in. przed Sądem. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W myśl art. 245 § 1 ustawy p.p.s.a., strona może się ubiegać o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Przepis art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. stanowi zaś, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wskazać przede wszystkim należy, iż zasadą wynikającą z art. 199 ustawy p.p.s.a. jest, iż każda ze stron ponosi koszty związane ze swoim udziałem w sprawie. Prawo pomocy jest zatem instytucją o charakterze wyjątkowym, która winna być stosowana jedynie w wypadkach uzasadniających szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania (por. postanowienie WSA w Olsztynie z dnia 7 września 2006 r., sygn. akt II SA/Ol 588/2006, LEX nr 191863). Opłaty sądowe stanowią bowiem rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju świadczeń są zaś odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły (zob. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepublik.). Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, iż skarżąca nie wykazała w przekonujący sposób, że znajduje się w sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby ją do przyznania prawa pomocy. Skarżącej nie można uznać bowiem za osobę rzeczywiście ubogą, która nie byłaby w stanie partycypować w kosztach postępowania sądowego. Przede wszystkim zdaniem Sądu złożone przez skarżącą oświadczenie o stanie majątkowym i rodzinnym nie zawiera dostatecznych danych koniecznych do oceny jej rzeczywistych możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, a nadto zawiera wiele niespójności. W pierwszej kolejności podkreślenia wymaga fakt, że skarżąca oświadczyła, iż samotnie prowadzi gospodarstwo domowe. Tymczasem korespondencja Sądu adresowana do skarżącej odbierana była przez jej męża C. D. jako dorosłego domownika (vide: karta nr 29 i 37 akt sądowych). W konsekwencji skarżąca oświadczyła, że jej mąż "częściowo pokrywa potrzeby", jednakże nie wykazała jaki jest dochód jej męża oraz w jakim zakresie otrzymuje od niego wsparcie finansowe. Nadto skarżąca mimo wezwania nie nadesłała do Sądu rachunków za media. Tymczasem wykładnia przytoczonych przepisów prawa wskazuje, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa. To strona winna wykazać, iż znajduje się w takim położeniu, iż nie jest w stanie wyłożyć niezbędnych kosztów postępowania i że w tej mierze uzasadniona jest pomoc Państwa (zob. postanowienie NSA z dnia 24 czerwca 2009 r., sygn. akt I OZ 651/09). Zgodnie z art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku (urzędowym formularzu) okaże się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W ocenie Sądu treść oświadczeń złożonych przez skarżącą nie jest wystarczająca do rozpoznania jej wniosku i nie przekonuje o jego zasadności. Skarżąca mimo wezwania nie przedstawiła bowiem informacji i dokumentów potwierdzających w sposób niewątpliwy, czy i w jakim zakresie poniesienie przez nią innych kosztów sądowych przekracza jej możliwości finansowe, mimo, iż to właśnie na skarżącej spoczywał ciężar dowodu w tej kwestii. W oparciu o przedłożone dokumenty i udzielone informacje nie można zaś zdaniem Sądu jednoznacznie stwierdzić, iż jest ona osobą, która zasługiwałaby na przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub nawet częściowym. Nie umożliwiają one bowiem wszechstronne i obiektywne zbadanie jej sytuacji materialnej, stanowiącej przesłankę przyznania takiej pomocy. Z tych wszystkich względów Sąd doszedł do przekonania, iż skarżąca nie spełnia określonych w art. 245 i art. 246 § 1 ustawy p.p.s.a. przesłanek przyznania jej prawa pomocy, nie uzasadniła bowiem dostatecznie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Mając na względzie powyższe Sąd, działając na podstawie art. 245, art. 246 § 1, art. 254 § 1 w zw. art. 260 p.p.s.a., postanowił orzec jak w sentencji postanowienia.