II SA/Gl 815/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Żurawik (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski, Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, , , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 1 października 2021r. sprawy ze skargi B. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia [...]nr [...] w przedmiocie zwolnienia z opłaty za pobyt w domu opieki społecznej 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy K. z dnia [...] nr [...] 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej na rzecz skarżącej kwotę 480 ( słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] r., nr [...] , wydaną z upoważnienia Wójta Gminy K. , na podstawie art. 64 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (j.t. Dz. U. z 2020 r., poz. 1876 ze zm., zwanej dalej u.p.s.,) oraz w trybie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., zwanej dalej - k.p.a.) 1) odmówiono B. O. (dalej: "strona", "skarżąca") całkowitego zwolnienia z opłaty za pobyt ojca - K. P. w Domu Pomocy Społecznej w Z. przy ul. [...] ; 2) zwolniono stronę z opłaty za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej jw. w okresie od 1 grudnia 2020 r do 30 września 2021 r. z części zobowiązania, tj. 437,10 zł miesięcznie, pod warunkiem terminowego regulowania pozostałej części opłaty, określonej w decyzji nr [...] z dnia [...] r. o opłacie za pobyt w Domu Pomocy Społecznej, tj. w wysokości: • 400 zł za miesiąc grudzień 2020 r. • 400 zł za miesiąc styczeń 2021 r, • 400 zł za miesiąc luty 2021 r. • 400 zł za miesiąc marzec 2021 r.; . kwoty określone za powyższe cztery miesiące w łącznej wysokości 1.600 zł należy wnieść w terminie do 14 dni, licząc od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna, na podany rachunek bankowy; • oraz 400 zł miesięcznie od kwietnia 2021 r. do 30 września 2021 r. w terminie do 25. dnia każdego miesiąca za miesiąc bieżący. W uzasadnieniu wskazano m. in., że wzięto pod uwagę cały materiał dowodowy, w szczególności wywiad środowiskowy z dowodami potwierdzającymi comiesięczne wydatki. Wzięto pod uwagę dochody rodziny, miesięczne koszty utrzymania i przede wszystkim obciążenia wynikające z konieczności spłacania rat kredytu, który został zaciągnięty na zakup działki pod budowę domu. Stwierdzono, że ponoszenie opłaty za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej w wysokości 837,10 zł miesięcznie byłoby dla strony zbyt obciążające. Równocześnie jednak - mając na uwadze wysokość dochodu - uzasadnione jest częściowe współfinansowanie pobytu ojca w Domu Pomocy Społecznej w wysokości 400 zł miesięcznie. W odwołaniu od wskazanej powyżej decyzji skarżąca stwierdziła, że decyzja jest dla niej krzywdząca. Podała, że organ pominął jej sytuację finansową i zdrowotną. Ojciec nie interesował się rodziną i stosował przemoc domową. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsko-Białej (dalej SKO) decyzją z dnia [...]r., nr [...], działając na podstawie m. in. art. 138 §1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ II instancji wskazał m .in., że dochód rodziny w miesiącu sierpniu 2020 r. wynosił 5090,15 zł. Organy administracji nie są uprawnione do oceny stanu faktycznego w sprawie zwolnienia od opłaty za DPS pod kątem zasad współżycia społecznego, etyki czy moralności, nie są także upoważnione do przeprowadzania postępowania dowodowego w sprawach przekazanych do kompetencji innych instytucji. Organ I instancji należycie ocenił sytuację ekonomiczną i możliwości finansowe rodziny strony. Skargę na ww. decyzję złożyła strona, zaskarżając ją w całości. Zarzuciła: 1) naruszenie art. 64 u.p.s., poprzez błędną wykładnię i uznanie, że warunkiem niezbędnym do zwolnienia skarżącej z opłat za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej jest konieczność spełniania wprost przewidzianych w nim przesłanek, podczas gdy już fakt związany z zawinioną przez ww. mieszkańca DPS utratą zdrowia i możliwości samodzielnej egzystencji wskutek wieloletniego nałogu alkoholowego, zaniedbywanie przez niego rodziny, zaniechanie wypełniania obowiązku alimentacyjny wobec dzieci, a nadto pogorszenie sytuacji finansowej skarżącej wskutek obciążenia jej obowiązkiem zapłaty kwoty 400 zł, powinny stanowić wystarczającą przesłankę do odstąpienia od obciążenia jej comiesięczną opłatą za pobyt w DPS; 2) naruszenie ww. przepisu przez dowolną ocenę przesłanek uzasadniających zwolnienie z obowiązku płatności za pobyt w DPS za ojca, bez uwzględnienia zasad współżycia społecznego, co w konsekwencji doprowadziło do całkowicie niezasadnego i niesprawiedliwego obciążania obowiązkiem płacenia za pobyt ojca w DPS; 3) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy w postaci art. 7 w zw. z art. 77 §1 w zw. z art. 107 §3 k.p.a., poprzez wydanie decyzji bez zebrania w sposób wyczerpujący i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, a także niepodjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w szczególności brak ustalenia stanu faktycznego co do rzeczywistej postawy ojca w stosunku do członków jego rodziny, w szczególności dzieci, a także przyczyn złego stanu jego zdrowia, z jednoczesnym zaniechaniem uwzględnienia zasad współżycia społecznego, co w konsekwencji doprowadziło do całkowicie niezasadnego i niesprawiedliwego obciążania obowiązkiem płacenia za pobyt ojca w DPS. Mając na uwadze wyżej postawione zarzuty wniesiono o zmianę zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji Wójta Gminy K. , poprzez całkowite zwolnienie skarżącej z opłaty za pobyt w Domu Pomocy Społecznej, ewentualnie uchylenie zaskarżonych decyzji w całości i zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu podano m. in., że ojciec wyłącznie wskutek własnego, zawinionego zachowania, tj. nałogu alkoholowego, znalazł się w stanie zdrowia uniemożliwiającym mu samodzielne egzystowanie. Jego postawa w stosunku do rodziny daje się ocenić jako naganna. Wskazano także na sytuację finansową i rodzinną skarżącej. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2019 roku, poz. 2325 ze zm. – dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonego aktu wykazało, że jest on dotknięty uchybieniami uzasadniającymi jego wzruszenie. Zaskarżone rozstrzygnięcie narusza bowiem przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co w świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. skutkuje jego uchyleniem. Zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Prowadzą też postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 §1 k.p.a.) i powinny działać w sprawie wnikliwie (art. 12 §1 k.p.a.). Przepisy te znajdują doprecyzowanie m. in. w art. 77 §1 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy; istotny jest także art. 80 k.p.a., w świetle którego organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Decyzja organu I instancji wydana została na podstawie art. 64 u.p.s. Zgodnie z tym przepisem osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli zachodzą wskazane tam w punktach 1 – 6 przesłanki. Przepis ten (podobnie jak art. 106 u.p.s.) nie pozwala jednak organowi na wydanie decyzji warunkowej, a taka zapadła. Zwolniono bowiem stronę z części opłat za pobyt ojca w DPS, ale pod warunkiem terminowego regulowania pozostałej części opłaty, wynikającej z przywołanej tam decyzji. Działanie w ramach uznania administracyjnego nie oznacza dowolności. Organ może rozstrzygać jedynie w granicach zakreślonych mu przez ustawodawcę. Prawo tymczasem przewiduje odrębne procedury związane ze ściąganiem zaległych należności, gdy nie są regulowane dobrowolnie. SKO powołało się na treść art. 64 u.p.s. oraz 64a tej ustawy, wskazując, że nie zachodzą przesłanki ich zastosowania. Należy jednak zwrócić uwagę, że nawet jeśli nie spełniono przesłanek z art. 64a u.p.s., to jednak art. 64 tej ustawy zawiera jedynie katalog przykładowy przesłanek uprawniających do zwolnienia od opłaty. Świadczy o tym użycie zwrotu "w szczególności". Stąd nie ma przeszkód, by uznać, że choć nie spełniono przesłanek formalnych z art. 64a u.p.s., gdyż brak jest wymienionej tam dokumentacji, to jednak należałoby podobne okoliczności uwzględnić poprzez treść art. 64 u.p.s. Zmiany wprowadzone w treści przepisów art. 64 i 64a u.p.s. w latach 2015 i 2019 świadczą o tym, że ustawodawca dostrzegł konieczność uwzględnienia przy nakładaniu obowiązku ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej relacji pomiędzy jego pensjonariuszem a osobą zobowiązaną. Wymaganie w każdym przypadku orzeczenia sądu powszechnego, w tym także od osób dojrzałych, w sposób nieuzasadniony różnicowałoby sytuację dwóch grup podmiotów (wnioskodawców) - tych, którzy uzyskali stosowny wyrok sądu powszechnego i tych, którzy nie ze swojej winy takiego wyroku nie posiadają i obecnie już nie mogą go uzyskać. Brak wyroku może wynikać z przyczyn niezależnych od danej osoby, zwłaszcza jeżeli do czynów karalnych dochodziło w okresie gdy była ona małoletnia. Z powództwem o pozbawienie władzy rodzicielskiej występuje wówczas drugi rodzic, a nie małoletni samodzielnie. Trudno też wymagać, by dana osoba obligatoryjnie składała zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa przeciwko rodzicowi. Podstawowa różnica pomiędzy przepisami art. 64 i 64a u.p.s. dotyczy wyłącznie obligatoryjności bądź fakultatywności zwolnienia z odpłatności i zakresu zwolnienia - w całości bądź w części. O ile sąd powszechny pozbawi prawomocnym orzeczeniem władzy rodzicielskiej rodzica (bądź zostanie wydany wyrok karny, o którym mowa w art. 64a u.p.s.), organ pomocy społecznej na wniosek osoby zobowiązanej do uiszczania odpłatności za pobyt tego rodzica w domu pomocy społecznej, ma obowiązek w całości zwolnić tę osobą z odpłatności. W razie przedstawienia takiego wyroku przez wnioskodawcę organ pomocy społecznej nie jest uprawniony do dokonywania odmiennych ustaleń, a w konsekwencji do prowadzenia dalszego postępowania dowodowego. Z kolei w przypadkach określonych w art. 64 u.p.s. organ pomocy społecznej może, w granicach uznania, zwolnić z odpłatności w całości lub w części - gdy stwierdzi istnienie szczególnie uzasadnionych okoliczności (por. np. wyrok WSA w Kielcach z dnia 13 maja 2021 r., II SA/Ke 166/21). Organ odwoławczy podjął próbę wyjaśnienia podstawy faktycznej i prawnej rozstrzygnięcia, jednak i on nie dostrzegł wadliwości aktu, który utrzymał w mocy, przez co należy uznać i jego rozstrzygnięcie za nieodpowiadające prawu. Wszystkie te uchybienia ww. przepisom postępowania stwarzają podstawę do uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia oraz poprzedzającego go rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a. Treści rozstrzygnięcia Sąd nie przesądza, bowiem organ ma prawo działania w ramach uznania administracyjnego, powinien jednak szczegółowo przeanalizować stan faktyczny z uwzględnieniem powyższych uwag. W przedmiocie zwrotu kosztów postępowania, obejmujących koszty zastępstwa procesowego (480 zł), Sąd rozstrzygał w oparciu o przepisy art. 200, art. 205 § 2 i art. 209 p.p.s.a. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym nastąpiło zgodnie z art. 119 pkt 2 i art. 120 p.p.s.a. Powołane wyżej orzecznictwo sądowo-administracyjne dostępne jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.