II SA/Gl 841/08

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 17 października 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi S. H. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...] r., Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wykonanych robót budowlanych, w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika procesowego postanawia: 1. zwolnić skarżącego od kosztów sądowych w zakresie obejmującym część każdorazowej opłaty sądowej, przekraczającą kwotę [...] zł, 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi, S. H. w dniu [...] r. nadał do Sądu pismo procesowe, w którym wniósł o zwolnienie z rzeczonej opłaty a także o ustanowienie adwokata powołując się na trudną sytuację materialną i zły stan zdrowia. Ponieważ żądanie powyższe nie zostało wyrażone w wymaganej przepisami formie, pismem z dnia 11 września 2008 r. skarżącego wezwano o nadesłanie wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu, według ustalonego wzoru. S. H. złożył rzeczony formularz w dniu [...] r., precyzując, iż zakres jego żądania obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego bądź rzecznika patentowego. W uzasadnieniu podniósł argumentację dotyczącą merytorycznych aspektów związanych z zaskarżoną decyzją. Nadto oświadczył, iż gospodaruje samotnie oraz, że nie posiada żadnych zasobów pieniężnych ani przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 Euro. Jest natomiast właścicielem domu o powierzchni mieszkalnej [...] m2 oraz nieruchomości rolnej o powierzchni [...] ha. Miesięczny dochód strony wykazany został w kwocie [...] zł uzyskiwanej z tytułu emerytury. Wnioskodawca dodał, że jest inwalidą [...] grupy i połowę swej emerytury wydaje na leki. Ponieważ oświadczenia zawarte we wniosku uznano za niewystarczające, pismem z dnia [...] r. skarżącego wezwano do uprawdopodobnienia okoliczności, na które się powołał, poprzez udokumentowanie dochodu a także przedłożenie dokumentów potwierdzających wydatki związane z utrzymaniem (energia elektryczna, opał, woda) oraz poniesione na zakup leków. W odpowiedzi skarżący przedłożył między innymi decyzję organu rentowego ustalającą wysokość pobieranej przezeń emerytury, wypis z treści orzeczenia Obwodowej Komisji do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia z dnia [...] r., mocą którego został zaliczony do [...] grupy inwalidów oraz dowody wpłat potwierdzające uiszczenie wpisów sądowych w zakresie innych spraw zainicjowanych przed tutejszym Sądem jego skargami. Nadesłał także oświadczenie, w którym podał, że z tytułu opłat za tzw. media (woda, energia elektryczna, gaz, telefon, itd.) wydatkuje miesięcznie ogółem [...] zł, do czego dochodzi koszt zakupu opału ([...] zł rocznie) oraz zakupu lekarstw w kwocie "[...] zł". Strona nie przedłożyła jednak jakichkolwiek dokumentów potwierdzających wysokość tych opłat wywodząc, że "paragony zaginęły". W toku rozpoznania sprawy zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 tej ustawy, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Odnosząc się do wniosku S. H. należy podnieść, iż w myśl zasady wynikającej z art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym (czyli, po myśli art. 245 §2 cytowanej ustawy, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (zgodnie z art. 245 §3 p.p.s.a. obejmującym tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie jednego z wymienionych w tym przepisie profesjonalnych pełnomocników) jest wykazanie niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a.). Dokonana w tym kontekście ocena stanu majątkowego i sytuacji życiowej wnioskodawcy doprowadziła do konkluzji, że zachował on wymóg warunkujący przyznanie prawa pomocy, aczkolwiek tylko w stopniu uzasadniającym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczeń wyżej wymienionego oraz z nadesłanych przezeń dokumentów źródłowych wynika bowiem, że nie posiada on żadnych zasobów finansowych ani łatwego do spieniężenia majątku i jest osobą w podeszłym wieku ([...] lat), zaliczoną do [...] grupy inwalidów, (vide: nadesłane orzeczenie Obwodowej Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia). W tym stanie rzeczy uznano, że miesięczny dochód uzyskiwany przezeń z tytułu emerytury w wysokości netto [...] zł nie stanowi kwoty umożliwiającej uiszczenie pełnych kosztów niniejszego postępowania, w tym wpisu od skargi wynoszącego [...] zł, bez ryzyka poniesienia uszczerbku dla jego koniecznych potrzeb życiowych. Zważywszy sytuację materialną i życiową S. H. nie sposób jednak uznać, aby spełnił on kryterium, od którego ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uzależnia przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (czyli obejmującym nie tylko zwolnienie od kosztów sądowych lecz nadto również ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika). Należy w tym miejscu podkreślić, że prawo pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym (zasada ta znalazła wyraz w art. 199 p.p.s.a.). Zastosowanie omawianej instytucji prawnej powinno zatem sprowadzać się wyłącznie do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest dla strony rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA z 2005 r., z.1, poz. 8). Tym samym, prawo pomocy w zakresie całkowitym może zostać przyznane wyłącznie stronie, która pomimo dokonania oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia jedynie koniecznych kosztów związanych z podstawowymi potrzebami życiowymi nie jest w stanie zgromadzić środków wystarczających na pokrycie jakichkolwiek przewidywalnych obciążeń finansowych związanych z postępowaniem (por: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1984 r., sygn. akt: II CZ 104/84, publ.: LEX nr 8623). Tymczasem sytuacja taka nie ma w niniejszej sprawie miejsca. Skarżący nie ma bowiem na utrzymaniu żadnych innych osób i uzyskuje regularny dochód w kwocie, która przekracza w sposób znaczny aktualnie obowiązującą wysokość minimalnego wynagrodzenia za pracę, wynoszącą [...] zł (rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 września 2007 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2008 r. - Dz. U. Nr 171, poz. 1209). Warto przy tym zwrócić uwagę, że zgodnie ze stanowiskiem wyrażonym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie (postanowienie z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04, niepubl.). S. H. powoływał się wprawdzie na okoliczność ponoszenia znacznych kosztów związanych z bieżącym utrzymaniem i leczeniem. Trzeba jednak podkreślić, że pomimo wyraźnego wezwania nie nadesłał jakichkolwiek dokumentów (np. faktury VAT, paragony, dowody wpłaty) mogących ten fakt potwierdzać, wyjaśniając swe postępowanie wyłącznie lakonicznym stwierdzeniem, iż "paragony zaginęły". Niezależnie od powyższego, nawet gdyby uwzględnić wysokość obciążających go miesięcznych wydatków ponoszonych z tytułu opłat za tzw. media, zakupu leków i opału, które podał w swym oświadczeniu z dnia [...] r., wziąwszy równocześnie pod uwagę, że dochodzą do tego koszty wyżywienia i zakupu środków czystości, nie sposób przyjąć aby ich rozmiar, przy dochodzie netto wynoszącym [...] zł powodował niemożność uiszczenia jakichkolwiek kosztów związanych z niniejszym postępowaniem. Mając na względzie powyższe uznano, że strona nie zachowuje przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym i dlatego brak jest podstaw do ustanowienia dla niej profesjonalnego pełnomocnika. Równocześnie uznano, że sytuacja majątkowa strony pozwala na zgromadzenie środków pieniężnych wystarczających na pokrycie przynajmniej części wpisu sądowego jaką jest kwota [...] zł (20% wymaganej opłaty) a także na uiszczenie takiej kwoty tytułem ewentualnych pozostałych opłat sądowych, do zapłaty których może być w niniejszej sprawie zobowiązana w przyszłości. Obciążenie kosztami sądowymi w takiej wysokości nie powinno bowiem spowodować uszczerbku dla koniecznego utrzymania wnioskodawcy a tym samym mieści się w jego możliwościach płatniczych. Mając na uwadze wszystkie przedstawione wyżej okoliczności, postanowiono jak w sentencji działając na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 p.p.s.a. w związku z art. 258 §3 oraz z art. 246 §1 tej ustawy.