II SA/Gl 863/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Nowak, Sędziowie Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Sędzia WSA Edyta Kędzierska (spr.), Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi L. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 27 maja 2024 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1110/2024/8213 w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta R. z dnia 9 kwietnia 2024 r. nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz skarżącego 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia 27 maja 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, w wyniku rozpoznania odwołania wniesionego przez skarżącego L. P., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta R. z dnia 9 kwietnia 2024 r. o odmowie przyznania skarżącemu na okres zasiłkowy 2022/2023 prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matką D. K. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że w przypadku strony nie została spełniona przesłanka związana z rezygnacją z zatrudnienia w celu sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Organ podkreślił, że zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych - aby można było mówić o opiece lub pomocy, o których mowa w art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, muszą one być "stałe" lub "długotrwałe". Określenia te wskazują, że nie może to być opieka lub pomoc świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Przedmiotowy przepis ustawy należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia albo jego niepodejmowaniem, a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Następnie organ podniósł, że z ustaleń organu I instancji wynika, iż matka skarżącego była hospitalizowana w okresach: 25.02.2022 r. do 15.07.2022 r.; od 18.07.2022 r. do 21.07.2022 r.; od 08.08.2022 r. do 20.11.2022 r.; od 28.11.2022 r. do 23.12.2022 r.; od 9.01.2023 r. do 27.04.2023 r. W dniu [...] r. D. K. zmarła. Wobec tego organ odwoławczy stwierdził, że w przypadku strony nie zachodzi przesłanka rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej celem sprawowania stałej opieki nad matką. Uwzględniając sposób i zakres sprawowania przez stronę opieki nad matką (w okresie jej hospitalizacji opieka polegała na odwiedzinach matki w szpitalu klika razy w tygodniu bądź co drugi dzień) połączonych z dostarczaniem żywności, ubrań, środków czystości oraz świadczeniem pomocy w przebraniu) brak jest podstaw do przyjęcia, że w sprawie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a opieką sprawowaną przez stronę nad matką. Organ podkreślił, że w analizowanym przypadku strona nie sprawowała opieki nad niepełnosprawną matką w zakresie, który uniemożliwiałby podjęcie zatrudnienia, a wobec tego, w tym okresie zasiłkowym nie zaistniał bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez stronę pracy zarobkowej a sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką. Organ odwoławczy obszernie przytoczył uzasadnienie wyroku WSA w Gliwicach z dnia 17 kwietnia 2024 r. w sprawie o sygn. akt II SA/Gl 1392/23, wydanego w wyniku skargi L. P. na decyzję w przedmiocie nienależnie pobranego zasiłku dla opiekuna. Podkreślił, że w kwestii sposobu i zakresu sprawowania opieki przez skarżącego nad matką, wyrok ten zapadł w tożsamym (do stycznia 2023 r.) stanie faktycznym sprawy, w stosunku do stanu faktycznego, który legł u podstaw wydania decyzji organu I instancji w niniejszym postępowaniu. Organ dodał, że stan faktyczny sprawy w okresie nieobjętym cytowanym wyżej wyrokiem (a następujący bezpośrednio po nim) również nie uzasadnia przyznania stronie wnioskowanego specjalnego zasiłku opiekuńczego. Z akt sprawy wynika bowiem, że w okresie od 9.01.2023 r. do 27.04.2023 r. matka skarżącego w dalszym ciągu była hospitalizowana, a zmarła w dniu [...] Ponadto organ podniósł, że stanowisko organu I instancji poparte jest dodatkowo znajdującym się w aktach sprawy pismem Komendy Miejskiej Policji w R. z dnia 21.10.2022 r., z którego wynika, że Wydział Kryminalny Komendy Miejskiej Policji w R. pod nadzorem Prokuratury Rejonowej w R. prowadzi postępowanie przygotowawcze w sprawie o to, że w bliżej nieokreślonym czasie najpóźniej do dnia 25 lutego 2022 r. D. K. została narażona na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu przez osobę, na której ciążył obowiązek opieki nad nią, a to jej syna L. P. Dokonując - na zasadzie art. 80 k.p.a. - oceny całokształtu zebranego materiału dowodowego, uwzględniając okresy hospitalizacji D. K. oraz okoliczność wszczęcia pod nadzorem Prokuratury postępowania przygotowawczego przez Policję - skład orzekający Kolegium stwierdził, że strona nie spełniała przesłanek ustawowych do przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego. W sprawie nie zachodził bowiem bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy rezygnacją z podjęcia zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad matką. W skardze wniesionej od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący przede wszystkim podniósł, że nie było podstaw, aby organ I instancji wydał decyzję dla niego negatywną, albowiem wszystkie ustalenia potwierdziły to, iż spełniał w tamtym i poprzednim okresie zasiłkowym wszelkie przesłanki przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką sprawowaną nad jego matką, która była w stanie ciężkim, wymagała całodobowej opieki osoby trzeciej. Wskazał, że nieustannie opiekował się matką i w związku z tą opieką nie był w stanie wykonywać pracy zarobkowej w jakimkolwiek zakresie. Zachodził zatem związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy jego "bezrobociem", a stanem zdrowia matki, bowiem opieka nad nią była koniecznością i priorytetem. Zarzucił, że nieuprawniona jest także ocena organu I i II instancji jakoby opieka, którą sprawował, była wykonywana w sposób nienależyty w związku z postępowaniem przygotowawczym, które toczyło się przed Policją i podniósł, że organ nie zweryfikował, w jaki sposób zakończyło się to postępowanie karne. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację. Na rozprawie pełnomocnik skarżącego podtrzymał skargę i podkreślił, że matka skarżącego w różnych okresach była hospitalizowana i skarżący musiał być do jej dyspozycji, aby podjąć opiekę w razie opuszczenia przez nią szpitala. Dodał, że postępowanie karne zostało umorzone. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267 ), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935), zwanej dalej P.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto według art. 134 § 1 P.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja organu odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą przyznania skarżącemu na okres zasiłkowy 2022/2023 prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Podkreślenia zatem wymagało, że zgodnie z art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym do 31.12.2023 r. (tekst jedn. z 2023 r., poz. 390 ze zm.) specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359 oraz z 2022 r. poz. 2140) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, jeżeli: - 1) nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub - 2) rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej - w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Powodem wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia było stwierdzenie przez organ, że w sprawie nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżącego a sprawowaniem opieki nad jego niepełnosprawną matką. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że w kwestii ustalenia sposobu i zakresu sprawowania opieki przez skarżącego nad matką – za okres do stycznia 2023 r. - organ oparł się na treści wyroku WSA w Gliwicach z dnia 17 kwietnia 2024 r. sygn. akt II SA/Gl 1392/23, przyjmując, że wyrok ten zapadł w tożsamym (do stycznia 2023 r.) stanie faktycznym sprawy, w stosunku do stanu faktycznego, który legł u podstaw wydania decyzji organu I instancji w niniejszym postępowaniu. Powyższe stwierdzenie organu jest wynikiem błędnej analizy cytowanego wyroku, gdyż – zgodnie z jego treścią – dotyczył on kwestii opieki nad matką skarżącego w okresie od 26 lutego 2022 r. do 31 października 2022 r., a nie - w wymienionym w zaskarżonej decyzji okresie do stycznia 2023 r. Wyraźnie wskazano w tym wyroku właśnie ten okres podkreślając, że od 25 lutego 2022 r. do 31 października 2022 r. matka skarżącego była hospitalizowana i przerwy w jej pobycie w szpitalu obejmowały 11 dni roboczych (strona 7 uzasadnienia). Wyrok dotyczył decyzji w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń za ten właśnie okres – od 26 lutego 2022 r. do 31 października 2022 r. Natomiast wniosek inicjujący postępowanie w niniejszej sprawie skarżący złożył w dniu 30 listopada 2022 r. W kwestii pozostałej części istotnego w sprawie okresu - organ stwierdził, że "stan faktyczny sprawy w okresie nieobjętym cytowanym wyżej wyrokiem (a następujący bezpośrednio po nim) również nie uzasadnia przyznania stronie wnioskowanego specjalnego zasiłku opiekuńczego". Organ wskazał bowiem, że do 27.04.2023 r. matka skarżącego była hospitalizowana, a zmarła w dniu [...]. Jednakże organ całkowicie pominął ustalenia dotyczące sprawowania opieki przez skarżącego nad matką po opuszczeniu przez nią szpitala (tj. po [...]r.) do dnia jej śmierci, a jest to istotne pominięcie, niezależnie od długości tego ostatniego okresu jej życia. Tym bardziej rażący jest brak ustaleń organu w tym zakresie, że w aktach znajduje się karta informacyjna leczenia szpitalnego z Oddziału [...] Szpitala w J., z którego wynika, że matka skarżącego przebywała w nim od 1 czerwca 2023 r. do 12 czerwca 2023 r. Według danych zawartych w tej karcie informacyjnej (Epikryza), "pacjentka została przekazana z Oddziału [...] Szpitala dla [...] i [...] w R.". Informacja ta spowodowała konieczność ustalenia przez organ, w jakim okresie matka skarżącego przebywała w wymienionym szpitalu w R, z którego "została przekazana" do szpitala w J. Pominięte ustalenia organu w tym zakresie miały fundamentalne znaczenie w niniejszej sprawie. Istotne były bowiem dla stwierdzenia, czy istniał związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżącego, a koniecznością sprawowania przez niego opieki nad matką. Natomiast – wbrew rozumowaniu organu odwoławczego - nie miała znaczenia dla dokonania istotnych ustaleń w sprawie – treść pisma Komendy Miejskiej Policji w R. z dnia 21.10.2022 r., z którego wynika, że prowadziła postępowanie przygotowawcze w sprawie o to, że w bliżej nieokreślonym czasie najpóźniej do dnia 25 lutego 2022 r. D. K. została narażona na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu przez osobę, na której ciążył obowiązek opieki nad nią. Wskazać bowiem należało, że – po pierwsze – pismo to dowodzi jedynie tego, że były prowadzone czynności postępowania w określonej w nim sprawie, nie jest zaś dowodem na to, że okoliczności, których dotyczyło postępowanie, miały miejsce. Po drugie – czynności tego postępowania dotyczą okresu - najpóźniej do dnia 25 lutego 2022 r., a zatem nie obejmują tego okresu, którego dotyczy niniejsze postępowanie zainicjowane wnioskiem skarżącego złożonym w dniu 30 listopada 2022 r. W podsumowaniu wskazać zatem należało, że przedwczesne było stwierdzenie organu, według którego - skarżący nie spełniał przesłanek ustawowych do przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego, gdyż nie zachodził bezpośredni związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez niego a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. W konsekwencji tego - przy wydaniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, doszło do naruszenia art. 7 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a. i art. 80 K.p.a. i wymienione naruszenie przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem dotyczyło ustaleń będących podstawą rozstrzygnięcia wniosku skarżącego inicjującego postępowanie administracyjne. Wobec tego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 P.p.s.a. należało uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględni wskazania dotyczące konieczności uzupełnienia ustaleń i przeprowadzenia analizy okoliczności faktycznych we wskazanym wyżej zakresie i na tej podstawie wyda rozstrzygnięcie. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a. i § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.).