II SA/Gl 868/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski, Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska, Sędzia WSA Włodzimierz Kubik (spr.), Protokolant st. sekretarz sądowy Anna Trzuskowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 listopada 2013 r. sprawy ze skargi Z.M. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania oddala skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 6 czerwca 2012 r. , sygn. akt II SA/Gl 970/11, uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r., nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Z. z dnia [...]r., nr [...]. Drugą z uchylonych decyzji organ I instancji, działając na wniosek D. i W. M., orzekł o wymeldowaniu Z. M. z pobytu stałego w lokalu na [...] w Z., a decyzję tę utrzymał w mocy Wojewoda [...]. W uzasadnieniu wyroku wydanego w wyniku rozpatrzenia skargi Z. M., odbywającego w trakcie postępowania karę pozbawienia wolności, WSA w Gliwicach stwierdził, że decyzje organów obu instancji wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W szczególności Sąd ten uznał, że zostały one wydane z naruszeniem zasady prawdy obiektywnej, albowiem orzekające w sprawie organy nie podjęły wszelkich niezbędnych kroków w celu dokładnego wyjaśnienia jej stanu faktycznego. W ocenie Sądu zebrane w sprawie dowody nie wykazały w sposób jednoznaczny czy Z. M. dobrowolnie opuścił mieszkanie rodziców w budynku na [...] w Z. Organy obu instancji - zdaniem Sądu - nie ustaliły zwłaszcza, w jakich okolicznościach skarżący opuścił sporny lokal. Nie wyjaśniły też, w jakich okolicznościach doszło w dniu 7 grudnia 2009 r. do interwencji Policji w mieszkaniu na [...] w Z. i jakie były konsekwencje tej interwencji w zakresie ewentualnego dalszego pobytu skarżącego w tym mieszkaniu. W ocenie WSA niewystarczające były również ustalenia dokonane w trakcie oględzin przedmiotowego lokalu. W konsekwencji Sąd uznał, że wydane decyzje z uwagi na niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych sprawy były co najmniej przedwczesne. We wskazaniach co do dalszego postępowania WSA za konieczne uznał ustalenie okoliczności, w jakich skarżący opuścił przedmiotowy lokal mieszkalny, ustalenie gdzie następnie zamieszkiwał oraz jak przebiegała interwencja Policji w mieszkaniu na [...], a zwłaszcza czy w jej wyniku skarżący powrócił do lokalu czy też nie. Ustaleń tych organy miały dokonać uzyskując dodatkowe wyjaśnienia od osób już przesłuchiwanych, a także powinny przesłuchać matkę skarżącego i wyjaśnić powody dlaczego nie wypowiadała się ona w trakcie postępowania. Ponadto Sąd zobowiązał organy do ustalenia szczegółów związanych z interwencją Policji mającą miejsce w grudniu 2010 r. W następstwie opisanego wyroku organ I instancji ponownie przeprowadził postępowanie administracyjne, w którego toku m.in. po raz drugi przeprowadził oględziny przedmiotowego lokalu ustalając, że nie ma w nim żadnych rzeczy Z. M. Organ przesłuchał także dodatkowych świadków (sąsiadkę i brata skarżącego), a także strony postępowania (matkę i ojca Z. M.). D. M. i W. M., a także przesłuchani świadkowie potwierdzili, że Z. M. na ponad pół roku przed aresztowaniem nie mieszkał już w lokalu nr [...]w budynku na [...]. D. M. wyjaśniła dodatkowo, że nie brała aktywnego udziału w poprzednio toczącym się postępowaniu z uwagi na jej zły stan zdrowia ( m.in. przebywała w tym okresie w szpitalu, co potwierdziła stosownym zaświadczeniem). Organ uzyskał także dodatkowe informacje z Komendy Miejskiej Policji w Z. dotyczące przebiegu interwencji, jaka miała miejsce w dniu 7 grudnia 2009 r. w lokalu. W oparciu o te ustalenia Prezydent Miasta Z. decyzją z dnia [...] r., nr [...] ponownie wymeldował Z. M. z pobytu stałego w lokalu na [...] w Z. W uzasadnieniu podał, że w sprawie została spełniona przesłanka do wymeldowania określona w art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych ( Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 993 ze zm. – dalej ustawa o ewidencji ludności). Odwołanie od tej decyzji wniósł Z. M., odbywający w trakcie postępowania karę pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w R. Wskazał, że nie opuścił mieszkania rodziców dobrowolnie lecz został z niego wyrzucony przez ojca. Podał, że w związku z wymeldowaniem go z mieszkania rodziców nie będzie miał gdzie mieszkać po opuszczeniu zakładu karnego. Wnoszący odwołanie zakwestionował wartość dowodową zeznania złożonego przez jego matkę D. M., a także wartość zeznań przesłuchanych w sprawie świadków. Odnosząc się do zeznania matki stwierdził, że zostało ono złożone pod naciskiem ojca, świadkowie nie mieli zaś dostatecznej wiedzy w sprawie i w ich miejsce powinny zostać przesłuchane inne wskazane przez niego osoby. Odnosząc się do ustaleń poczynionych w trakcie oględzin spornego lokalu stwierdził, że w mieszkaniu brak było jego rzeczy, gdyż "wszystkie jego dokumenty" zostały wyrzucone przez ojca. Po zapoznaniu się z treścią wniesionego odwołania Wojewoda [...] w oparciu o art. 136 k.p.a. zlecił organowi I instancji uzupełnienie zebranych w sprawie dowodów. W szczególności nakazał przesłuchanie świadków wskazanych przez Z. M. w celu ustalenia okoliczności, w jakich doszło do opuszczenia przez niego lokalu mieszkalnego rodziców. Nadto Wojewoda nakazał organowi I instancji ustalenie okoliczności, w jakich doszło do aresztowania Z. M. w dniu 26 stycznia 2011r., a także ustalenie czy był on wcześniej poszukiwany przez Policję oraz czy ubiegał się o przydział mieszkania komunalnego. Po zapoznaniu się z zebranymi w sprawie dowodami Wojewoda [...] w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu orzeczenia organ szczegółowo omówił dowody zebrane przez organ I instancji w ponownie przeprowadzonym postępowaniu oraz dowody zgromadzone w trybie art. 136 k.p.a. Odnosząc się do zasadniczego zarzutu Z. Ma. kwestionującego dobrowolny charakter opuszczenia przez niego miejsca stałego pobytu organ stwierdził, że przepis art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności nie ogranicza możliwości wydania decyzji o wymeldowaniu wyłącznie do sytuacji dobrowolnego opuszczenia przez osobę wymeldowaną miejsca stałego pobytu. Przesłanką uzasadniającą wymeldowanie może być bowiem także sytuacja, w której osoba zameldowana została zmuszona do opuszczenia miejsca stałego pobytu. W przypadku gdy działania takie były bezprawne stronie służą bowiem roszczenia umożliwiające jej powrót do dotychczasowego miejsca pobytu. Nie podejmowanie natomiast czynności prawnych pozwalających takiej osobie na odzyskanie możliwości zamieszkania w opuszczonym lokalu zobowiązuje organ meldunkowy do jej wymeldowania. Organ dodał, że Z. M. nie przebywa w mieszkaniu rodziców już od połowy 2010 r., a opuszczenie przez niego miejsca stałego pobytu nie pozostawało w związku z osadzeniem go w zakładzie karnym. Zdaniem organu opuszczenie przez Z. M. mieszkania na [...] w Z. nosi także wyraźne cechy trwałości, bowiem przed aresztowaniem przebywał w tym lokalu tylko sporadycznie w celu spożycia posiłku czy dokonania czynności higienicznych. Taki też cel miało o jego wejście do mieszkania w asyście Policji w dniu 7 grudnia 2010 r. Organ podkreślił, że odwołującego się nie łączną żadne związki faktyczne ani prawne z przedmiotowym lokalem. Nie ma w nim bowiem zgromadzonych żadnych rzeczy osobistych oraz nie dysponuje żadnym tytułem prawnym do tego lokalu. Zauważył wreszcie, że złożył on wniosek o przydział lokalu komunalnego, a zatem po opuszczeniu zakładu karnego ma zamiar stworzyć sobie nowe centrum życiowe. W końcowej części uzasadnienia decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że istotą postępowania w sprawie o wymeldowanie jest zapewnienie zgodności danych ewidencji ludności z rzeczywistym miejscem pobytu danej osoby, a wpis o zameldowaniu ma charakter czynności rejestracyjnej i nie rodzi praw i obowiązków do lokalu, w którym osoba taka jest zameldowana. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Z. M. ponownie zakwestionował wartość zebranych w sprawie dowodów z zeznań świadków wskazując, że domagał się przesłuchania tych świadków na okoliczność wyrzucenia go z mieszkania przez ojca. Wskazał po raz kolejny, że mieszkania na [...]w Z. nie opuścił dobrowolnie. Podkreślił jednocześnie, że 4 lutego 2014 r. opuszcza zakład karny i nie będzie miał się gdzie podziać. Ponadto stwierdził, że w czasie interwencji Policji nie został o niczym pouczony, ani też do niczego go nie zobowiązano. W przekonaniu skarżącego dla jego ojca, zeznających w sprawie sąsiadów oraz Prezydenta Miasta Z. najlepiej by było, gdyby został skazany na karę dożywotniego pozbawienia wolności. On natomiast chce mieć dom, stołować się w nim i podjąć pracę po opuszczeniu zakładu karnego i w związku z tym, aby go wymeldować z dotychczasowego miejsca stałego pobytu powinno mu się wcześniej zapewnić mieszkanie. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie. Odnosząc się do twierdzeń zawartych w skardze organ podtrzymał swoje stanowisko dotyczące spełnienia przesłanek przewidzianych w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności, które uzasadniały wymeldowanie skarżącego miejsca stałego pobytu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie mogła odnieść skutku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach kontrolując zaskarżoną decyzję w aspekcie jej zgodności z prawem, jak nakazuje, art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ), uznał, że nie narusza ona przepisów prawa materialnego, a także nie narusza przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Wojewoda [...] zdaniem składu orzekającego poprawnie ocenił zebrane w sprawie dowody, dokonując na ich podstawie trafnych ustaleń faktycznych oraz przeprowadził prawidłowe rozważania prawne. W ocenie Sądu orzekające w sprawie organy wywiązały się także z ciążącego na nich obowiązku wynikającego z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( j.t. Dz. U. 2012, poz. 270 ze zm. – dalej zwana p.p.s.a.). W szczególności organy te zastosowały się do wskazań zawartych w wyroku z dnia 6 czerwca 2012 r., II SA/Gl 970/11 i uzupełniły postępowanie dowodowe w zakresie nakazanym im przez WSA w Gliwicach. Prezydent Miasta Z. w oparciu o zeznania brata skarżącego K. M. oraz jego matki, a także pisemną informację uzyskaną z Komendy Miejskiej Policji w Z. ustalił, że do interwencji Policji w dniu 7 grudnia 2010 r. doszło w związku z tym, że matka skarżącego nie chciała wpuścić go do mieszkania z obawy aby nie ukradł on znajdujących się w nim przedmiotów. Po wejściu do mieszkania skarżący nie przebywał w nim długo, a jego pobyt ograniczył się do kąpieli w łazience. Brat oraz matka skarżącego zgodnie zeznali, że od interwencji Policji, aż do czasu aresztowania skarżący nie usiłował już więcej razy dostać się do przedmiotowego mieszkania. Świadkowie przesłuchani w ramach dodatkowego postępowania zleconego przez organ odwoławczy potwierdzili także dotychczasowe ustalenia, że przed aresztowaniem skarżący przez ponad pół roku nie mieszkał w mieszkaniu rodziców. Nadto część świadków potwierdziła, podobnie jak brat skarżącego, że Z. M. po opuszczeniu mieszkania rodziców zdarzało się nocować na klatkach schodowych lub w piwnicach. Oceniając prawidłowość zastosowanych w sprawie przepisów prawa materialnego wskazać należy, że stosownie do art. 15 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności osoba, która opuszcza miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące, ma obowiązek wymeldowania się w organie gminy, właściwym ze względu na dotychczasowe miejsce jej pobytu, najpóźniej w dniu opuszczenia tego miejsca. Jeżeli obowiązek ten nie zostanie dopełniony, ustawa przewiduje tryb administracyjny wymeldowania, który może zostać uruchomiony z urzędu lub na wniosek strony (m.in. właściciela lub innego podmiotu dysponującego tytułem prawnym do lokalu). W kontrolowanej sprawie postępowanie o wymeldowanie zostało wszczęte przez Prezydenta Miasta Z. na wniosek ojca skarżącego W. M., który wraz z żoną D. M. jest właścicielem wyodrębnionego lokalu mieszkalnego nr[...]w budynku nr [...] na [...] w Z. Zgodnie z zastosowanym w sprawie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności przesłankami orzeczenia wymeldowania osoby z miejsca pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące jest opuszczenie miejsca tego pobytu oraz niedopełnienie obowiązku wymeldowania się. W aktualnym brzmieniu przywołanego przepisu ustawodawca zrezygnował ze związania kwestii zameldowania na pobyt stały z utratą tytułu prawnego do lokalu. Wprowadzone do ustawy zmiany wynikały z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r. sygn. akt K 20/01 (Dz. U. z 2002 r. nr 72, poz. 716). Zgodnie z przepisem art. 9 ust. 2 b analizowanej ustawy zameldowanie w lokalu służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktycznego pobytu w lokalu. Prawidłowe zastosowanie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności winno mieć też na uwadze, że ustawa ta dopuszcza jednoczesne zameldowanie się na pobyt stały i pobyt czasowy w różnych lokalach mieszkalnych, nawet w tej samej miejscowości. Ustawodawca przewidział zatem możliwość posiadania przez osobę fizyczną stałego miejsca zameldowania w lokalu, w którym osoba ta faktycznie nie przebywa przez dłuższy okres czasu. Wydając decyzję o wymeldowaniu z miejsca stałego pobytu organ powinien mieć tym samym na uwadze tę okoliczność oraz ustawową definicję pobytu stałego zawartą w art. 6 ust. 1 ustawy. Zgodnie z tą definicją pobytem stałym jest miejsce zamieszkania w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Przywołane unormowania powodują, że przed wydaniem decyzji w trybie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności organy ewidencji ludności mają obowiązek dokonania ustaleń faktycznych pozwalających na stwierdzenie czy osoba dotychczas zameldowana na pobyt stały pod określonym adresem nie tylko faktycznie opuściła dotychczasowe miejsce pobytu, ale także czy opuszczenie miejsca tego pobytu ma charakter trwały i dobrowolny. Skład Sądu orzekający w niniejszej sprawie uznał, że Prezydent Miasta Z. oraz Wojewoda [...] prawidłowo tym razem wywiązali się z obowiązku nałożonego na nich omówionymi regulacjami prawnymi. W szczególności organy te prawidłowo przyjęły, że skarżący w sposób trwały opuścił lokal mieszkalny, w którym był dotychczas zameldowany na pobyt stały. W aktualnym stanie prawnym należy bowiem przyjąć, że opuszczenie miejsca stałego pobytu ma charakter trwały w przypadku, gdy osoba, której to dotyczy dłuższy okres czasu przebywa poza swoim dotychczasowym miejscem pobytu, a w szczególności nie nocuje i nie stołuje się w dotychczas zajmowanym lokalu i sytuacja ta w najbliższym okresie nie ulegnie zmianie, z zastrzeżeniem, że nie dotyczy to stanów faktycznych uzasadniających zameldowanie się tej osoby na pobyt czasowy w innym miejscu. Do okoliczności uzasadniających czasowe zameldowanie ustawodawca zaliczył m.in. w art. 8 ust. 1 pkt 4 ustawy o ewidencji ludności pobyt w zakładach karnych. Okoliczność, że w dacie wydania decyzji o wymeldowaniu z miejsca pobytu stałego skarżący odbywał karę pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w R., była jednakowoż w kontrolowanej sprawie pozbawiona znaczenia. W świetle nie budzących wątpliwości ustaleń faktycznych, których nie kwestionuje także sam skarżący, opuścił on bowiem mieszkanie swoich rodziców na ponad pół roku przed aresztowaniem. Skarżący podaje i należy dać temu wiarę, że został zmuszony do opuszczenia mieszkania rodziców przez ojca, który go z niego wyrzucił. Zauważyć jednak należy, że do wydania decyzji w trybie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności w zdecydowanej większości przypadków dochodzi w sytuacjach, gdy opuszczenie dotychczasowego miejsca stałego pobytu nie ma charakteru w pełni dobrowolnego i nie wynika jedynie własnej woli osoby zainteresowanej. Konsekwencją tego było utrwalenie się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym poglądu, zgodnie z którym "za równoznaczną z dobrowolnym opuszczeniem lokalu należy uznać sytuację, w której osoba w nim zameldowana została z niego usunięta przez dysponenta lokalu i nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu, których podjęcie doprowadziłoby do uznania działań dysponenta lokalu za bezprawne" (por. m.in. wyrok NSA z 25 października 2005 r., II OSK 127/05 [w:] LEX nr 201427). Do środków prawnych, o których mowa w tym wyroku nie można jednak zaliczyć działań polegających na zwróceniu się do Policji o umożliwienie wejścia do takiego lokalu, jak to miało miejsce w kontrolowanej sprawie. Podkreślenia jednocześnie wymaga, że o braku dobrowolności w opuszczeniu miejsca stałego pobytu w kontekście przepisów ustawy o ewidencji ludności można mówić jedynie w przypadkach, gdy doszło do tego na skutek bezprawnych działań innych osób, które doprowadziły do opuszczenia przez osobę zameldowaną miejsca zamieszkania oraz uniemożliwiają jej powrót do niego. Nie można także stawiać znaku równości między opisaną wyżej sytuacją, a przypadkiem utrudniania przez dysponentów lokalu dostępu do niego osobie, która ten lokal opuściła, a wcześniej dopuszczała się bezprawnych działań wobec osób legitymujących się tytułem prawnym do tego lokalu. W takiej sytuacji kwestia braku dobrowolności opuszczenia miejsca stałego pobytu będzie bowiem pozbawiona znaczenia prawnego, aczkolwiek oczywistym jest, że osoba, której uniemożliwiono dostęp do lokalu, w którym jest czy była zameldowana może we właściwym terminie wystąpić z powództwem do sądu powszechnego o przywrócenie posiadania czy użytkowania tego lokalu. Tym samym skoro skarżący z uwagi na swoje zachowanie został wyrzucony z mieszkania rodziców i nie dochodził we właściwym trybie i terminie swoich praw do przebywania w tym mieszkaniu, a w konsekwencji nie uzyskał korzystnego dla siebie orzeczenia sądowego to należało stwierdzić, że sprawie zaistniała przesłanka wskazana w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności. W konsekwencji organ I instancji prawidłowo wymeldował skarżącego z miejsca jego dotychczasowego stałego pobytu, a decyzję tę zasadnie utrzymał w mocy organ II instancji. Z powyższych względów zatem na mocy art. 151 p.p.s.a. skarga podlegała oddaleniu.