II SA/Gl 887/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Bonifacy Bronkowski po rozpoznaniu w dniu 30 stycznia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi H. P. na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie grzywny w celu przymuszenia wykonania rozbiórki budynku na skutek sprzeciwu skarżącego od postanowienia referendarza sądowego z dnia 21 grudnia 2007 r. w przedmiocie przyznania prawa pomocy p o s t a n a w i a 1. zwolnić skarżącego od kosztów sądowych w całości; 2. oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 21 grudnia 2007 r. zwolniono skarżącego od kosztów sądowych oraz oddalono wniosek o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie. W motywach rozstrzygnięcia wskazano przede wszystkim, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z małżonką oraz pełnoletnim synem – K. P. zamieszkując w lokalu o pow. [...] m2. W skład jego majątku wchodzi również nieruchomość budowlana o pow. [...] m2 położona w G. przy ul. [...]. Źródłem utrzymania się skarżącego i jego małżonki są dochody uzyskiwane z tytułu świadczeń emerytalnych w łącznej kwocie [...] zł brutto miesięcznie. Syn skarżącego jest natomiast osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Nadto wskazano, iż stan zdrowia skarżącego uzasadnia przyjęcie twierdzenia, iż część dochodu skarżący przeznacza na leczenie i rekonwalescencję po pobycie w szpitalu. W związku z powyższym, w ocenie referendarza sądowego skarżący jest osobą zasługującą na uwzględnienie jego wniosku o przyznanie prawa pomocy tylko w części, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Od powyższego postanowienia w ustawowym terminie skarżący wniósł sprzeciw, w którym domaga się ustanowienia adwokata z urzędu, ze względu na jego stan zdrowia oraz podeszły wiek, przez co nie jest on w stanie samodzielnie dochodzić swoich praw. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z treścią art. 245 § 1 p.p.s.a., strona może się ubiegać o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przepis art. 246 § 1 p.p.s.a. stanowi zaś, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), natomiast w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Przywołane powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Instytucja prawa pomocy stanowi bowiem wyjątek od zasady odpłatności postępowań sądowych i stosowana być winna jedynie w przypadkach uzasadniających pokrycie kosztów procesu przez Skarb Państwa. Zatem rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Skoro na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, musi on przedstawić sądowi argumentację, która potwierdzałaby jego niezdolność do wygospodarowania środków na pokrycie tych kosztów. Odnosząc przywołaną wyżej regulację prawną do realiów rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, iż wniosek skarżącego zasługuje na uwzględnienie jedynie w zakresie częściowym, a mianowicie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (tj. opłat sądowych i wydatków). Zdaniem Sądu skarżący nie wykazał, iż w jego sytuacji zachodzą przesłanki dla całkowitego uwzględnienia jego żądania. Jakkolwiek bowiem sytuacja materialna rodziny skarżącego przedstawia się jako trudna, to jednak nie uniemożliwia ona przynajmniej częściowego uiszczenia kosztów sądowych. Do takiego wniosku prowadzi fakt, iż skarżący pozostając wraz z małżonką we wspólnym gospodarstwie domowym, dysponuje stałym źródłem dochodu w wysokości [...] zł brutto miesięcznie, który pozwala na pokrycie bieżących potrzeb jego rodziny. Nadto należy wskazać, iż wraz ze skarżącym zamieszkuje jego pełnoletni syn K. P., który obecnie nie pracuje i nie osiąga żadnych dochodów. Osoba ta, jak wskazał we wniosku skarżący, opiekuje się córką i wykonuje wraz z braćmi prace remontowe na nieruchomości należącej do rodziny skarżącego. Tym samym nie ma przeszkód, aby podjęła stałą pracę i partycypowała w kosztach utrzymania rodziny skarżącego. Biorąc pod uwagę obecną koniunkturę na rynku pracy, nie można stwierdzić, iż byłyby problemy z jej znalezieniem. Niskie wynagrodzenia jakie oferują pracodawcy, nie uzasadniają pozostawania bez pracy i tym samym przerzucania na Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu. Wskazać także należy, iż dane zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie pozwalają na stwierdzenie, iż spełnione zostały przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W istocie Sąd zna jedynie deklarowaną przez skarżącego kwotę miesięcznego dochodu, nie jest jednak w stanie ustalić kosztów niezbędnego utrzymania, a dopiero one pozwalają na stwierdzenie, czy po ich poniesieniu skarżący może opłacić koszty pomocy adwokata. O sytuacji materialnej skarżącego i jego rodziny świadczy też zdaniem Sądu częściowo okoliczność, że zajmuje on bardzo duże mieszkanie, którego koszty utrzymania są niewątpliwie większe od przeciętnych. Tym samym mając na względzie powyższe okoliczności sprawy uznać należy, że stan majątkowy wnioskodawcy przemawia za zwolnieniem go od kosztów sądowych. Biorąc bowiem pod uwagę wysokość wpisu, jaki należy uiścić w przedmiotowej sprawie oraz wysokość środków pieniężnych pozostających w dyspozycji skarżącego uznać przyjdzie, iż nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w utrzymaniu swojej rodziny. Odnosząc się natomiast do wniosku o ustanowienie adwokata z urzędu, uznać należy, iż w tym zakresie wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy nie mógł odnieść skutku. Należy bowiem nadto zwrócić uwagę, iż na obecnym etapie postępowania udział pełnomocnika nie jest niezbędny. Przede wszystkim Sąd badając sprawę rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednakże związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 p.p.s.a.), nadto stronie występującej bez fachowego pełnomocnika Sąd winien udzielać potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać o ich skutkach prawnych i skutkach zaniedbań (art. 6 p.p.s.a.). Treść pism procesowych skarżącego wskazuje zaś, że jest on w stanie sam przedstawić w komunikatywny sposób prezentowane w sprawie stanowisko. Mając na względzie powyższe Sąd, działając na podstawie art. 245 § 1 i § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 p.p.s.a., postanowił orzec jak w sentencji postanowienia.