II SA/Gl 894/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Sędziowie Asesor WSA Tomasz Dziuk, Sędzia WSA Renata Siudyka (spr.), Protokolant specjalista Magdalena Dąbek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 listopada 2021 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] nr [...] Wójt Gminy I. odmówił M. W. (skarżący) przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką – M. W. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że skarżący w dniu 26 lutego 2021 r. wystąpił do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w I. z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością stałej opieki nad matką M. W. Dalej organ wyjaśnił, że niepełnosprawność matki skarżącego - osoby wymagającej opieki – powstała po ukończeniu 25 roku życia, co oznacza, że nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1 b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020 r. ,poz.111 z późn. zm. – dalej u.s.r."), która przewiduje, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Jako drugą przesłankę organ I instancji wskazał, że skarżący— osoba sprawująca opiekę prowadzi działalność gospodarczą. W odwołaniu od decyzji skarżący wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zarzucił, że organ I instancji błędnie zastosował art. 17 ust. 1b u.s.r., a to wobec treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. K38/13, bowiem kryterium momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki winno być pominięte. Podkreślił, że czynności opiekuńcze nad matką zajmują tyle czasu w ciągu doby, że skarżący nie ma możliwości pracować. Jest osobą nieaktywna zawodowo, nieprowadzącą działalności gospodarczej, co jest w stanie poświadczyć na oświadczeniu. Po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie (SKO) decyzją z dnia [...] nr [...] sprostowanej postanowieniem SKO z dnia [...] nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu SKO przedstawiło przebieg postępowania według chronologii zdarzeń wskazując dalej, że warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych, w tym świadczenia pielęgnacyjnego, określa ustawa z dnia 8 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.). Przytoczyło brzmienie art. 17 ust. 1 u.s.r., art. 17 ust. 1b u.s.r. oraz art. 17 ust. 5 u.s.r. Odnosząc się do stanu faktycznego SKO wyjaśniło, że z załączonych do wniosku z dnia 26 lutego 2021 r. wypisów z treści orzeczeń Lekarza Rzeczoznawcy Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego nr akt [...] z [...]r., [...]r. oraz z [...] r. wynika, że u M. W. stwierdzona została okresowa niezdolność do samodzielnej egzystencji od dnia 05.11.2019 r. do lutego 2022 r. Z załączonych do wniosku oświadczeń wynika, że M. W. ma 64 lata, jest wdową, jest uprawniona do świadczenia emerytalnego z KRUS i dodatku pielęgnacyjnego, posiada orzeczenie o niezdolności do samodzielnej egzystencji, a ze względu na swój zły stan zdrowia wymaga pomocy, opieki i pielęgnacji w codziennym funkcjonowaniu i jest całkowicie zdana na pomoc ze strony syna M., który nie podejmuje zatrudnienia w celu zapewnienia jej opieki i pielęgnacji. Skarżący oświadczył, że od dnia 01.10.2020 r. nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej oraz zrezygnował z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad matką- M. W., której stan zdrowia ostatnio bardzo się pogorszył. W związku ze sprawowana opieką skarżący zawiesił działalność gospodarczą, nie wykonuje żadnej pracy z nią związanej i nie osiąga żadnych przychodów z tego tytułu, okres sprawowania opieki należy traktować jako przerwę w prowadzeniu firmy. Z kwestionariusza rodzinnego wywiadu środowiskowego wynika, że M. W. mieszka wraz z synem M. W., od wielu lat cierpi na różne schorzenia, ma kłopoty z chodzeniem, wysokie ciśnienie, wymaga stałego przyjmowania leków, robienia badań i okresowych wizyt lekarskich. Syn wykonuje wszystkie czynności dnia codziennego, robi zakupy, zaopatruje w leki, wozi samochodem na badania oraz na wizyty lekarskie, utrzymuje porządek w domu, przygotowuje posiłki, dokonuje płatności. Odnosząc się do materialnoprawnej podstawy decyzji SKO przede wszystkim wyjaśniło, że w odniesieniu do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem kryterium wieku powstania niepełnosprawności. Tym samym zdaniem SKO nie można odmówić skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, tylko dlatego, że niepełnosprawność jego matki M. W. powstała później niż przyjmuje to art. 17 ust. 1b u.s.r., albowiem kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Tak więc oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonać z pominięciem tego kryterium. Według SKO, w niniejszej sprawie skarżący nie spełnia innych ustawowych przesłanek wymaganych do przyznania jej prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. W pierwszej kolejności stwierdziło, że skarżący nie zrezygnował z innej pracy zarobkowej, jak tego wymaga art. 17 ust. 1 u.s.r. Wskazało na zawartą w art. 3 pkt 22 u.s.r. definicję zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Podkreśliło, że warunkiem nabycia prawa do świadczenia jest, aby ubiegający się o nie, nie podejmował prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, a w razie jej podjęcia, aby z takiej działalności zrezygnował - w celu sprawowania opieki. Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej w celu sprawowania opieki, zastępuje ono bowiem dochód z własnej aktywności opiekuna, której ten nie może podejmować ze względu na sprawowaną opiekę. Ze znajdującego się w aktach sprawy wydruku z dnia 05.03.2021 r. z Centralnej Ewidencji o Działalności Gospodarczej (CEDiG) wynika, że M. W. prowadzi od dnia 02.09.2009 r. działalność gospodarczą pod firmą: Firma Produkcyjno – Handlowo - Usługowa M. W., działalność ta została wznowiona dnia 02.07.2012 r., ma status aktywny i brak danych co do zawieszenia działalności. Powyższe oznacza, że strona nie zaprzestała wykonywania działalności gospodarczej, a tym samym mogła wykonywać działalność gospodarczą i tym samym nie spełnia warunku rezygnacji z zatrudnienia lub wykonywania innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Bez znaczenia jest przy tym okoliczność, czy strona faktycznie prowadzi działalność i czy osiągnęła z tego tytułu przychody. SKO ponadto uznało za zasadne zauważyć, że w aktach sprawy znajduje się decyzja Wójta Gminy I. z dnia [...] nr: [...] w sprawie wymiaru łącznego zobowiązania podatkowego na rok 2021 z której wynika, że M. W. jest podatnikiem podatku rolnego i leśnego z tytułu gospodarstwa rolnego o powierzchni przeliczeniowej 3,2724 ha. Tymczasem w części III wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego znajduje się oświadczenie wnioskodawcy o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego lub wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym przez rolnika, małżonka rolnika lub domownika, w którym skarżący wskazał, że nie jest rolnikiem oraz nie złożyła oświadczenia, że zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego lub wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym przez rolnika, małżonka rolnika lub domownika. SKO wskazało również, że na podstawie materiału dowodowego nie sposób ustalić w jakich czynnościach matka skarżącego jest niesamodzielna i z jaka intensywnością jest świadczona opieka przez skarżącego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na powyższą decyzję, skarżący wniósł o przywrócenie terminu i ponowne rozpatrzenie jego sprawy przez SKO. Podtrzymał stanowisko prezentowane w odwołaniu. Wyjaśnił, że w 2020 r. uzyskał subwencję z PFR, gdzie warunkiem jej częściowego umorzenia jest utrzymanie formalnie działalności gospodarczej przez rok od jej wypłaty. Zdaniem skarżącego to, że figuruje w CEDiG nie ma nic wspólnego z prowadzeniem działalności. Ponownie wskazał, że nie jest w stanie pracować zawodowo i równocześnie zajmować się matką całodobowo. Oświadczył, że w Gminie nie ma świadczonych usług opiekuńczych, pielęgniarka środowiskowa pojawia się sporadycznie. Nie ma też pomocy ze strony Gminy, czy rodziny. Zaakcentował, że zarówno jego sytuacja, jak i sytuacja jego matki jest trudna. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie zaś z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 – dalej "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie przez organy administracji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 - dalej "u.s.r.") , w szczególności art. 17 ust. 1 u.s.r. zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Definicja pracy zarobkowej została natomiast zawarta w art. 3 pkt 22 u.s.r., w myśl którego zatrudnienie lub inna praca zarobkowa oznacza wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Podkreślenia wymaga fakt, że świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.s.r., nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym rodzicem, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku dziecka względem rodzica, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. W rozpoznawanej sprawie nie budziło wątpliwości organów obu instancji, że skarżący jest zobowiązany do alimentacji wobec swojej matki, która legitymuje się orzeczeniem Lekarza Rzeczoznawcy KRUS o okresowej niezdolności do samodzielnej egzystencji do lutego 2022 r. Nie jest sporne w sprawie, że skarżący jest jedynym synem M. W., a osoba wymagająca opieki jest wdową. Kwestią sporną w rozpatrywanej sprawie pozostaje sprawa rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a właściwie jego ocena pod kątem spełnienia ustawowej przesłanki warunkującej przyznanie skarżącemu uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką. W rozpatrywanej sprawie organ I instancji odmówił przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką legitymującą się orzeczeniami Lekarza Rzeczoznawcy Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego nr akt[...] z [...]r., [...]r. oraz z [...] r., z których treści wynika, że u M. W. stwierdzona została okresowa niezdolność do samodzielnej egzystencji od dnia 05.11.2019 r. do lutego 2022 r., podnosząc dwie przyczyny odmowy, pierwszą - powstanie niepełnosprawności po 18 roku życia przywołując przy tym treść art. 17 ust. 1b u.s.r. oraz drugą – prowadzenie przez skarżącego działalności gospodarczej, a więc pozostawanie przez skarżącego w zatrudnieniu. W zakresie pierwszej przyczyny odmowy, SKO rozpoznając odwołanie skarżącego, słusznie zwróciło uwagę organowi I instancji, że przyczyna odmowy przyznania uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego nie może zostać oparta na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.s.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Na etapie postępowania przed SKO jako przyczynę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego organ odwoławczy wskazał prowadzenie przez skarżącego działalności gospodarczej. Ze znajdującego się w aktach sprawy wydruku z dnia 05.03.2021 r. z Centralnej Ewidencji o Działalności Gospodarczej (CEDiG) wynika, że skarżący prowadzi od dnia 02.09.2009 r. działalność gospodarczą pod firmą: Firma Produkcyjno - Handlowo — Usługowa M. W., działalność ta została wznowiona dnia 02.07.2012 r., ma status aktywny i brak danych co do zawieszenia działalności. Powyższe oznacza, że skarżący nie zaprzestał wykonywania działalności gospodarczej, a tym samym mógł wykonywać działalność gospodarczą i tym samym nie spełnia warunku rezygnacji z zatrudnienia lub wykonywania innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Bez znaczenia jest przy tym okoliczność, czy strona faktycznie prowadzi działalność i czy osiągnęła z tego tytułu przychody. Nie ma również w sprawie znaczenia podnoszona przez skarżącego okoliczność, że widnieje on w CEDiG jedynie formalnie jako aktywnie prowadzący działalność gospodarczą. W ocenie skarżącego zostało to niejako "wymuszone", a to ze względu na przyznaną mu w 2020 r. subwencję z PFR, gdzie warunkiem jej częściowego umorzenia jest utrzymanie działalności gospodarczej przez rok od jej wypłaty. Mając na uwadze powyższe ustalenia w ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie spełnione zostały jedynie dwie z trzech przesłanek pozytywnych przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj.: stopień niepełnosprawności osoby wymagającej opieki oraz pozostawanie skarżącego i jego matki w grupie osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym. Natomiast, jak zasadnie uznały organy, odmowę przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego uzasadnia niespełnienie trzeciej przesłanki - to jest prowadzenie przez skarżącego działalności gospodarczej, a więc pozostawanie w zatrudnieniu. W ocenie Sądu, SKO – pomimo zrozumienia dla postawy skarżącego, który opiekuje się matką – trafnie w świetle obowiązujących aktualnie przepisów prawa uznało, że zachodzi przeszkoda do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Kontrolowana decyzja nie ma bowiem charakteru uznaniowego, lecz ma charakter decyzji związanej. W związku z tym organy nie miały luzu decyzyjnego i ściśle musiały kierować się powyższymi przepisami prawa. A skoro nie zostały łącznie spełnione przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.s.r., a w szczególności nie został spełniony warunek nie podejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, organy zmuszone były odmówić przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia. Wskazać przy tym należy, że pozostawanie w gotowości do zapewnienia wsparcia, opieki i pomocy potrzebującym tego rodzicom jest powinnością każdego dorosłego dziecka. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a skargę oddalił.