II SA/Gl 911/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Nowak, Sędziowie Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Asesor WSA Aneta Majowska (spr.), Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 listopada 2024 r. sprawy ze skargi T. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 27 maja 2024 r. nr SKO.PS/41.5/397/2024/8731 w przedmiocie opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej wraz z dodatkami oddala skargę. Decyzją z dnia 15 kwietnia 2024 r. nr [...], wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta B. (dalej: organ pierwszej instancji), na podstawie art. 193 ust. 1 pkt 1, ust. 2, ust. 6-8 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 177 z późn. zm.), skierowaną do T. K. (dalej: Strona Skarżący) - w pkt 1 decyzji – ustalono odpłatność, za okres od dnia 1 marca 2023 r. do dnia 31 maja 2023 r., za pobyt pełnoletniej wychowanki A. K. ur. [...] 2004 r. wraz z dodatkiem na pokrycie zwiększonych kosztów utrzymania w rodzinnej pieczy zastępczej, w łącznej wysokości 4.284,00 zł, tj. po 1.428,00 zł miesięcznie. - w pkt 2 decyzji – ustalono odpłatność, za okres od dnia 1 czerwca 2023 r. do dnia 29 lutego 2024 r., za pobyt pełnoletniej wychowanki A. K. ur. [...] 2004 r. wraz z dodatkiem na pokrycie zwiększonych kosztów utrzymania w rodzinnej pieczy zastępczej, w łącznej wysokości 14.715,00 zł, tj. po 1.635,00 zł miesięcznie, - w pkt 3 decyzji – ustalono, że należności ustalone w pkt 1 i 2 w łącznej wysokości 18.999,00 zł, należy uiścić w terminie 30 dni od kiedy decyzja stanie się ostateczna, - w pkt 4 decyzji – wskazano, że nieuiszczenie opłaty w terminie spowoduje naliczenie odsetek ustawowych za opóźnienie, - w pkt 5 decyzji – wskazano, że w przypadku nieuiszczenia ustalonej opłaty w terminie zostanie zastosowana egzekucja administracyjna. W uzasadnieniu, po przywołaniu podstawy prawnej, organ pierwszej instancji podał, że na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w B., sygn. akt [...] z dnia [...] r., córka Strony - A. K. ur. [...] 2004 r. została umieszczona w pieczy zastępczej, gdzie od dnia 22 stycznia 2022 r. przebywa jako pełnoletnia wychowanka. W dniu 27 marca 2023 r. organ wszczął postępowanie z urzędu w niniejszej sprawie. Podał, iż decyzją nr [...] z dnia 23 maja 2023 r., odmówiono Stronie odstąpienia od ustalenia odpłatności za pobyt córki w pieczy zastępczej od dnia 1 marca 2023 r. do dnia 29 lutego 2024 r. z uwagi na niespełnienie przesłanek Uchwały Nr [...] Rady Miejskiej w B. z dnia [...] r. w sprawie określenia szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej (Dz. Urz. Woj. Śl. z [...] r., poz. [...]). Po rozpoznaniu odwołania Strony, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z dnia 17 lipca 2023 r. nr SKO.PS/41.5/700/2023/14083 utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 17 lipca 2023 r. sygn. akt II SA/Gl 1496/23 oddalił skargę na ww. decyzję organu odwoławczego. W związku z powyższym organ ustalił Stronie opłatę za pobyt córki A. K. w pieczy zastępczej za wyżej wskazany okres. Końcowo wskazał, że decyzją Nr [...] z dnia 23 maja 2023 r., odstąpiono od ustalenia M. K. – matce opłaty za pobyt A. K. za ww. okres, gdyż spełniła kryteria zawarte w Uchwale Nr [...] Rady Miejskiej w B. z dnia [...] r. Decyzja została doręczona Stronie dnia 24 kwietnia 2024 r. Skarżący w dniu 30 kwietnia 2024 r. złożył odwołanie od wyżej opisanej decyzji formułując względem zapadłego rozstrzygnięcia zarzuty naruszenia: - art. 7 k.p.a. w zw. z 77 k.p.a. poprzez pobieżne dokonanie analizy stanu faktycznego, bez uwzględniania realnej sytuacji finansowej i zdrowotnej Skarżącego, - art. 8 k.p.a. poprzez naruszenia zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa, bowiem organ bez poparcia w dowodach nie uwzględnił rzeczywistej sytuacji Skarżącego i jego rodziny przy wydaniu decyzji, - art. 103 k.p.a. poprzez sporządzenie skrótowego bezrefleksyjnego uzasadnienia decyzji, bez konkretnego oraz szczegółowego wyjaśnienia motywów działania, pozwalającego na zweryfikowania poprawności procesu decyzyjnego, - art. 194 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej oraz § 5 i 6 Uchwały nr [...] Rady Miejskiej w B. z dnia [...] r. przez jego niezastosowanie, gdy uwzględniając całokształt okoliczności faktycznych, w tym dochodów rodziny Skarżącego i jego stanu zdrowia, winno to przesądzać o nieustalaniu opłaty za pobyt córki A. K. w rodzinie zastępczej. W uzasadnieniu podkreślił, że organ nie dokonał oceny sytuacji osobistej, zawodowej i zdrowotnej Skarżącego. Podał, że pozostaje od [...] lutego 2024 r. w stosunku pracy z nowym pracodawcą M. z siedzibą w D., z wynagrodzeniem 4.600 zł brutto miesięcznie, dalej wymienił szczegółowo bieżące wydatki oraz podał, iż nie posiada oszczędności. Zdaniem Odwołującego się uzasadnienie decyzji właściwie nie wyjaśnia żadnych kwestii związanych z ustaleniem opłaty. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z dnia 27 maja 2024 r. nr SKO.PS/41.5/397/2024/8731, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 572, dalej: k.p.a.) w zw. z art. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 570), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Na wstępie uzasadnienia wydanej decyzji organ odwoławczy przedstawił aktualny stan sprawy oraz przywołał podstawę normatywną rozstrzygnięcia. Następnie wskazał na postanowienie Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] r, sygn. akt [...] o umieszczeniu dziecka w rodzinie zastępczej oraz ostateczną decyzję z dnia 23 maja 2023 r. Nr [...] odmawiającą Skarżącemu odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, która podlegała kontroli w toku instancyjnym. Wobec powyższego, zdaniem Kolegium organ był uprawniony do wydania zaskarżonej decyzji. W odniesieniu do zarzutów odwołania wyjaśnił, że na aktualnym etapie postępowania sytuacja finansowa Strony nie ma wpływu na wynik postępowania. Była ona przedmiotem badania organu w przeprowadzonym uprzednio postępowaniu o odstąpienie od ustalenia opłaty. Kolegium poinformowało też, że starosta na wniosek lub z urzędu, może umorzyć w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczyć termin płatności, rozłożyć na raty lub odstąpić od ustalenia opłaty. Decyzja została doręczona Stronie dnia 31 maja 2024 r. Z rozstrzygnięciem nie zgodził się Skarżący. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach w dniu 20 czerwca 2024 r. podniósł zarzuty naruszenia: 1) art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie i niedostatecznie wnikliwą analizę sytuacji życiowej i materialnej Skarżącego oraz jego rodziny, z uwzględnieniem dochodów i niezbędnych wydatków, biorąc pod uwagę konieczność utrzymania gospodarstwa domowego na poziomie niezagrażającym egzystencji; 2) art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niedostateczne wyjaśnienie sprawy w zakresie wysokości ustalenia zobowiązania, jakie zostało nałożone na Skarżącego; 3) art. 8 k.p.a. poprzez nieprzyczynianie się organów administracji publicznej do właściwego i starannego prowadzenia postępowania administracyjnego i tym samym naruszenia zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa poprzez brak wyjaśnienia podstaw ustalenia wysokości opłaty za pobyt córki Skarżącego; 4) art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak prawidłowo sformułowanego uzasadnienia, które to jest lakoniczne, skrótowe i nie pozwala na prawidłowe zweryfikowanie zasadności wydanej przez organ decyzji; 5) w konsekwencji skutkujące naruszeniem art. 193 oraz 194 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej i § 8 Uchwały nr [...] Rady Miejskiej w B. z dnia [...] r. poprzez ich niezastosowanie i ustalenie opłaty za pobyt córki Skarżącego w rodzinie zastępczej. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu argumentował, że obecna sytuacja osobista i majątkowa Skarżącego jest nadal bardzo trudna, co winno stanowić podstawę do nieustalenia opłaty, a już na pewno nie w takiej wysokości, jak uczynił to organ. Ponownie wymienił bieżące wydatki swojej rodziny, podkreślił, że nie ma możliwości uiszczania ustalonych decyzją opłat, ponieważ nie posiada takich środków finansowych, nadto zaspokaja głównie potrzeby swoich synów. Wskazał, iż nadal pozostaje pod opieką lekarską. Zakwestionował też poprawność sporządzenia uzasadnienia decyzji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zakwestionowanej decyzji. Postanowieniem z dnia 17 lipca 2024 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach sygn. akt II SA/Gl 911/24 wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Zgodnie z regulacją art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 995, dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Zgodnie z brzmieniem art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nie ulega zatem wątpliwości, że zaskarżona decyzja może ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części - art. 151 p.p.s.a. Przedmiotem kontroli rozpoznawanej sprawy, w oparciu o wymienione wyżej kryteria, została objęta opisana na wstępie decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. W rozpoznawanej sprawie Sąd uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. W odniesieniu do podstawy normatywnej zaskarżonego rozstrzygnięcia przywołania wymaga treść art. 193 ust. 1 pkt 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej - za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzice ponoszą miesięczną opłatę w wysokości: przyznanych świadczeń oraz dodatków, o których mowa w art. 80 ust. 1 i art. 81 - w przypadku umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej spokrewnionej, rodzinie zastępczej zawodowej, rodzinie zastępczej niezawodowej lub rodzinnym domu dziecka. Opłatę, o której mowa w ust. 1, rodzice ponoszą od dnia umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej (ust. 1a). Za ponoszenie opłaty, o której mowa w ust. 1, rodzice odpowiadają solidarnie (ust. 2). Od opłaty, o której mowa w ust. 1, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym decyzja ustalająca opłatę stała się ostateczna (ust. 7a). Opłatę za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, o której mowa w art. 193 ust. 1 omawianej ustawy, ustala, w drodze decyzji, starosta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem w rodzinie zastępczej (art. 194 ust. 1). Starosta na wniosek lub z urzędu, uwzględniając uchwałę, o której mowa w ust. 2, może umorzyć w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczyć termin płatności, rozłożyć na raty lub odstąpić od ustalenia wskazanej opłaty (art. 194 ust. 3). Jak wynika z akt administracyjnych - postępowanie w sprawie odstąpienia od ustalenia opłaty zostało zakończone. Decyzją nr [...] z dnia 23 maja 2023 r., odmówiono Skarżącemu odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt córki w pieczy zastępczej od dnia 1 marca 2023 r. do dnia 29 lutego 2024 r. Skarga od decyzji organu odwoławczego nr SKO.PS/41.5/700/2023/14083 z dnia 17 lipca 2023 r. utrzymująca w mocy decyzję pierwszoinstancyjną z dnia 23 maja 2023 r., została oddalona wyrokiem tut. Sądu z dnia 22 grudnia 2023 r. sygn. akt II SA/Gl 1496/23. W dalszej kolejności organ pierwszej instancji decyzją z dnia 15 kwietnia 2024 r. utrzymaną w mocy zaskarżoną w niniejszym postępowaniu decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 27 maja 2024 r., ustalił opłatę za pobyt dziecka umieszczonego w pieczy zastępczej od dnia 1 marca 2023 r. do 29 lutego 2024 r. Wysokość opłaty za okres od 1 marca 2023 r. do 31 maja 2023 r. (pkt 1 decyzji organu pierwszej instancji) została ustalona stosownie do pkt 2 oraz pkt 4 Obwieszczenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 28 lutego 2022 r. w sprawie wysokości kwot świadczeń przysługujących rodzinie zastępczej i prowadzącemu rodzinny dom dziecka oraz wysokości pomocy dla osoby usamodzielnianej (M.P. z 2022 r., poz. 292; pkt 2 - wysokość kwoty, o której mowa w art. 80 ust. 1 pkt 2 ustawy - wynosi nie mniej niż 1.189 zł; pkt 4 - wysokość kwoty, o której mowa w art. 81 ust. 2 ustawy - wynosi nie mniej niż 239 zł, zatem łącznie 1428 zł) w zw. z art. 86 ust. 3 ustawy, a na kolejny okres od dnia 1 czerwca 2023 r. do dnia 29 lutego 2024 r. (pkt 2 decyzji organu pierwszej instancji) - stosownie do pkt 2 oraz pkt 4 Obwieszczenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 27 marca 2023 r. w sprawie wysokości kwot świadczeń przysługujących rodzinie zastępczej i prowadzącemu rodzinny dom dziecka oraz wysokości pomocy dla osoby usamodzielnianej (M.P. z 2023 r., poz. 296; pkt 2 - wysokość kwoty, o której mowa w art. 80 ust. 1 pkt 2 ustawy - wynosi nie mniej niż 1361 zł; pkt 4 - wysokość kwoty, o której mowa w art. 81 ust. 2 ustawy - wynosi nie mniej niż 274 zł, zatem łącznie 1.635 zł) w zw. z art. 86 ust. 3 ustawy. Ustalenia te zostały poczynione prawidłowo w oparciu o przywołane wyżej, obowiązujące przepisy prawa, oraz zgodne z pozostającymi w aktach decyzjami w sprawie przyznania świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania (decyzja z dnia 18 maja 2023 r., nr [...] w łącznej wysokości świadczeń 1635 zł miesięcznie, decyzja z dnia 2 czerwca 2022 r. nr [...] w łącznej wysokości świadczeń 1.438 zł miesięcznie). Odnotowania wymaga, iż ponoszenie odpłatności stanowiącej przedmiot niniejszego postępowania jest realizacją obowiązku spoczywającego na rodzicach - opieki i wychowania dzieci. W sytuacji, gdy rodzice ciążącego na nich obowiązku nie wypełniają, względnie realizują go w sposób nieprawidłowy i dzieci trafiają do pieczy zastępczej, to tym samym na nich spoczywa obowiązek zwrotu ponoszonych wydatków. Na gruncie niniejszej sprawy Sąd Rejonowy w B. Wydział [...] Rodzinny i Nieletnich postanowieniem z dnia [...] r. sygn. akt [...] ograniczył M. K. i Skarżącemu władzę rodzicielską nad małoletnią córką A. K., zarządził umieszczenie córki w rodzinie zastępczej u M. i A. małżonków S. . Ponadto, regulacja art. 193 ust. 1a ustawy oznacza, że decyzja, mocą której starosta dokona konkretyzacji obowiązku ciążącego na rodzicach, będzie działała z mocą wsteczną i ta wsteczna moc wynika wprost z przepisu prawa. Takie ujęcie oznacza, że ewentualne działania rodziców zmierzające do uniknięcia ponoszenia tej opłaty, względnie obniżenia jej wysokości, uznać należy za wykorzystanie przysługujących im uprawnień procesowych. Wskazane działania wydłużają prowadzone postępowanie administracyjne, jednakże nie mają wpływu na ustalenie tej opłaty (zob. S. Nitecki, A. Wilk, Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Komentarz, Lex/el. 2021). Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 27 marca 2019 r., sygn. akt I OSK 1540/17, nie jest możliwe przyjęcie, że decyzja nakładająca obowiązek opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej ustala tę opłatę wyłącznie na przyszłość, a nie za faktyczny pobyt dziecka w placówce, gdyż niweczyłoby to w istocie możliwość nałożenia opłaty za okres, w którym dziecko przebywa w pieczy zastępczej i za który zostały poniesione wydatki na jego utrzymanie i w którym organ prowadził postępowanie w kwestii tej odpłatności. Zaakcentowania wymaga, iż decyzja ustalająca opłatę rodziców za pobyt dziecka w pieczy zastępczej posiada charakter decyzji związanej, ponieważ organ ustalający tę opłatę ustala jedynie, od kiedy dziecko jest w pieczy zastępczej i jakie otrzymało świadczenia oraz dodatki, względnie ile wynoszą średnie miesięczne wydatki na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej. W konsekwencji strony tego postępowania nie mają większego wpływu na treść rozstrzygnięcia, ponieważ jest ono następstwem poniesionych kosztów na pobyt dziecka w pieczy zastępczej (zob. S. Nitecki, A. Wilk, Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Komentarz, Lex/el. 2021). Uwzględniając związany charakter decyzji w sprawach dotyczących ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej organ administracji zobligowany jest wydać taką decyzję o ile wcześniej strona takiego postępowania nie została zwolniona z jej ponoszenia mocą decyzji o odstąpieniu od ustalenia takiej opłaty. W powołaniu na poczynione powyżej rozważania, Sąd orzekający w niniejszej sprawie, nie podziela stanowiska skargi. Organy administracji publicznej dokonały prawidłowej oceny materiału dowodowego, który nie wymagał uzupełnienia. W sprawie nie doszło do naruszenia przepisów postępowania, w tym wskazanych w skardze art. 7, art. 8, art. 77 § 1 k.p.a. Sąd dostrzegł wprawdzie braki uzasadnienia w zakresie nieodniesienia się przez Kolegium do wszystkich zarzutów odwołania, jednakże doszedł do przekonania, iż powyższe nie ma na gruncie niniejszej sprawy istotnego wpływu na treść rozstrzygnięcia, a tylko takie naruszenie prowadziłoby do wydania decyzji kasatoryjnej. W rezultacie powyższego, Sąd, dokonując kontroli stwierdził, że zaskarżona decyzja, pomimo zauważonego uchybienia, nie narusza przepisów w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. W sprawie nie doszło również do naruszenia przepisów prawa materialnego, art. 193 i art. 194 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Sąd nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi, dokonując kontroli w granicach danej sprawy, ale poza granicami zarzutów, także nie dopatrzył się przyczyn mogących stanowić podstawę do zastosowania kompetencji kasacyjnych. Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.