II SA/Gl 926/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Dziuk, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska (spr.), Sędzia WSA Edyta Kędzierska, Protokolant Starszy referent Renata Pacewicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi I. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 17 maja 2024 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1060/2024/7756 w przedmiocie umorzenia nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. Prezydent Miasta S. (dalej: "organ I instancji") decyzją z dnia 30 listopada 2021 r., nr [...], działając na podstawie art. 2 pkt 7 lit. a) w związku z art. 2 pkt 11 i art. 23 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (podany publikator: Dz. U. z 2021 r. poz. 877 z późn. zm., dalej w skrócie: "u.p.o.u.a."), uznał wypłacone I. L. (dalej: "skarżąca") kwoty z funduszu alimentacyjnego, w okresie od dnia 1 maja do dnia 30 czerwca 2015 r., w wysokości [...],- zł., za świadczenia nienależnie pobrane i zobowiązał do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami, naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty, do dnia spłaty. W dniu 26 stycznia 2024 r. skarżąca złożyła wniosek o całkowite umorzenie spłaty pobranych nienależnie świadczeń, z uwagi na trudną sytuację materialno-bytową oraz zdrowotną. Organ I instancji decyzją z dnia 26 marca 2024 r., nr [...], odmówił skarżącej umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wysokości [...],- zł. oraz ustawowych odsetek od tej kwoty. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia powołał się na przeprowadzony w dniu 15 lutego 2024 r. wywiad środowiskowy, z którego wynika, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem, jest bierna zawodowo, pobiera rentę z ZUS i posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności ważne do dnia 31 stycznia 2026 r. Z kolei, jej syn jest osobą w wieku aktywności zawodowej ([...] lat) i nie pracuje, posiada tytuł inżyniera oraz od dnia [...] r. rozpoczął studia magisterskie na kierunku [...] na Uniwersytecie [...]. Dochód rodziny na dzień przeprowadzenia wywiadu środowiskowego wynosił [...] zł. (w tym renta z ZUS – [...] zł., zasiłek pielęgnacyjny – [...] zł., pożyczka od matki skarżącej, która została udzielona w styczniu 2024 r. na kwotę [...] zł., celem zakupu komputera dla syna wraz z akcesoriami i ubezpieczeniem). Miesięczne wydatki, które rodzina ponosiła to: opłata za wynajem dwóch łóżek w wysokości [...] zł. (brak potwierdzenia), telefon oraz internet w wysokości [...] zł. (brak potwierdzenia), ubezpieczenie w wysokości 200,00 zł. (brak potwierdzenia), leki w wysokości [...] zł., zakup paliwa i gazu w wysokości [...] zł., żywność w wysokości [...] zł. Dodatkowy wydatek w miesiącu styczniu 2024 r. to zakup komputera w wysokości [...] zł. i akcesoriów do komputera w wysokości [...]zł. oraz z tego tytułu ubezpieczenia w wysokości [...] zł. Nadto, z informacji uzyskanych od skarżącej wynika, iż musiała wraz z synem opuścić mieszkanie wynajmowane przy ul. [...]. Aktualnie mieszka w samochodzie, który znajduje się na posesji przy ul. [...] oraz złożyła wniosek o przydział lokalu z zasobów gminy. W oparciu o powyższe informacje organ I instancji uznał, że skarżąca posiada stałe źródło dochodu i choć sytuacja jej rodziny jest trudna, to nie jest szczególna, czyli taka która uniemożliwiałaby spłatę nienależnie pobranych świadczeń w dogodnych ratach. Zwrócił również uwagę na możliwość podjęcia zatrudnienia przez syna skarżącej, celem wparcia finansowego rodziny. Skarżąca nie zgodziła się z powyższą decyzją. W odwołaniu opisała trudną sytuację zdrowotną i finansową oraz zaakcentowała m.in., że sprawa dotyczy "długu", którego nigdy nie powinna mieć. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: "SKO") decyzją z dnia 17 maja 2024 r., nr SKO.PSŚ/41.5/1060/2024/7756, po rozpatrzeniu odwołania, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia 26 marca 2024 r., powołując się na uznaniowy charakter decyzji podzieliło argumentację organu I instancji, co do stałości dochodu skarżącej oraz możliwości podjęcia zatrudnienia przez jej syna. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżąca szczegółowo opisała własną sytuację zdrowotną i syna. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu 14 stycznia 2025 r. skarżąca poinformowała, że mieszka w S. przy ul. [...] i otrzymuje dodatek do czynszu w wysokości [...],- zł., ale jej stan zdrowia się pogorszył. Natomiast syn podjął się dodatkowych studiów i za dwa lata będzie miał możliwość podjęcia atrakcyjnej finansowo pracy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (aktualny publikator: Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (aktualny publikator: Dz. U. z 2024 roku poz. 935, dalej w skrócie: "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 23 ust. 8 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (aktualny publikator: Dz. U. z 2023 r. poz. 1993 z późn. zm., w skrócie, jak dotychczas: "u.p.o.u.a."). Zgodnie z jego treścią organ właściwy wierzyciela, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Analiza powyższego przepisu prowadzi do wniosku, że umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń musi być poprzedzone ustaleniem, iż osoba zobowiązana do ich zwrotu znajduje się w "szczególnej sytuacji rodzinnej". Ustawodawca nie zawarł definicji tego pojęcia w przepisach u.p.o.u.a., dlatego ustalenie jego występowania wymaga w każdym przypadku badana okoliczności, które w konkretnej sprawie kształtują sytuację wnioskodawcy i jego rodziny. Decyzja w przedmiocie umorzenia nienależnie pobranych świadczeń alimentacyjnych zapada w ramach uznania administracyjnego, w szczególności zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 k.p.a., uzupełnionej postanowieniami art. 77 § 1 k.p.a., jak również zasadami i celami określonymi w u.p.o.u.a. Organ administracji ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia zależnie od okoliczności sprawy, przy czym winno ono zapaść po wnikliwym i szczegółowym jej wyjaśnieniu (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 17 sierpnia 2021 r. sygn. akt II SA/Bd 475/21 i wyrok WSA w Krakowie z dnia 28 czerwca 2022 r. sygn. III SA/Kr 202/22). Nie ulega więc wątpliwości, że w tym celu należy zbadać sytuację życiową wnioskodawcy oraz rodziny, którą tworzy, w tym również sytuację materialną, stan zdrowotny i okoliczności uzyskiwania stałego dochodu, czy też zdolność do zarobkowania także w przyszłości. Organy prawidłowo ustaliły, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem, jest bierna zawodowo oraz pobiera rentę z ZUS, a także zasiłek pielęgnacyjny, bowiem legitymuje się wydanym na czas oznaczony orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z kolei, syn skarżącej jest osobą w wieku aktywności zawodowej lecz nie pracuje, posiada tytuł inżyniera oraz rozpoczął studia magisterskie, które pozwolą w przyszłości na podjęcie zatrudnienia. Jako prawidłowe należało także uznać ustalenie, iż rodzina skarżącej posiada stałe źródło dochodu. W kontekście stanowiska SKO, przedstawionego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji należy podkreślić, że przepis art. 23 ust. 8: u.p.o.u.a. może być zastosowany tylko wtedy, gdy sytuacja rodziny wynikająca ze szczególnie uzasadnionych okoliczności uniemożliwia spłatę nienależnie pobranego świadczenia nie tylko w chwili wnioskowania o jej umorzenie, ale także w przyszłości. Omawiany przepis nie może być stosowany tylko dlatego, że sytuacja rodziny jest trudna, a zwłaszcza gdy, tak jak w realiach rozpoznawanej sprawy, możliwa jest jej poprawa w przyszłości. W ocenie Sądu, dokonana w powyższym zakresie analiza prowadzi do wniosku, że w dacie wydania zaskarżonej decyzji nie doszło w niniejszej sprawie do przekroczenia ram uznania administracyjnego, a organy w sposób pełny i prawidłowy zgromadziły materiał dowodowy i dokonały jego oceny, przeanalizowały bowiem sytuację skarżącej i jej rodziny, ustalając sytuację materialną, życiową i zdrowotną. Słusznie uznały, z uwagi na wyjątkowy charakter instytucji umorzenia nienależnie pobranych świadczeń, że nie może mieć ona zastosowana w odniesieniu do skarżącej, która nie podała żadnych szczególnych, ponadstandardowych wydatków. Same niskie dochody, jak też standardowe wydatki rodziny, nie stanowią same w sobie przesłanki, która mogłaby świadczyć o "szczególnie uzasadnionych okolicznościach dotyczących sytuacji rodziny", o jakich mowa w art. 23 ust. 8 u.p.o.a. W niniejszej sprawie nie wystąpiły nadzwyczajne okoliczności, które uniemożliwiają na trwale spłatę nienależnie pobranych świadczeń. Trudności te muszą być wyjątkowe, wykluczające ewentualność spłaty należności także w przyszłości. W przypadku skarżącej taka spłata nie jest wykluczona, jak też może w przyszłości skorzystać np. z ulgi polegającej na rozłożeniu zaległości na stosowne raty (por. wyrok NSA z dnia 14 września 2023 r. sygn. akt I OSK 1687/22). Zdaniem Sądu, ustalenia stanowiące podstawę wydanych w sprawie decyzji przeprowadzone zostały w oparciu o prawidłową ocenę zebranego i kompletnego materiału dowodowego, zgodnie z art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji, zostały wydane w wyniku ustalenia istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych, po dokonaniu prawidłowej oceny dowodów oraz przy prawidłowym zastosowaniu przepisów prawa materialnego. Z tych względów, skarga jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw nie mogła odnieść zamierzonego skutku, dlatego na podstawie art. 151 p.p.s.a. podlegała oddaleniu, o czym orzeczono w sentencji. Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl.