II SA/Gl 930/08

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 17 października 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi D. Z. na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] r., Nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania w sprawie wymeldowania, w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata postanawia: 1. zwolnić skarżącą od kosztów sądowych w zakresie obejmującym część każdorazowej opłaty sądowej, przekraczającą kwotę [...] zł, 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W treści skargi z dnia [...] r. . W. – działająca jako przedstawiciel ustawowy skarżącej – D. Z. (swej małoletniej córki) wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. Następnie, to jest w dniu [...] r. (w odpowiedzi na wezwanie z dnia 11 września 2008 r.) wyżej wymieniona złożyła urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym sprecyzowała, iż zakres jej żądania obejmuje nie tylko zwolnienie od kosztów sądowych lecz nadto także ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika procesowego w osobie adwokata. W uzasadnieniu podniosła, że jest matką samotnie wychowującą dwoje dzieci (R. Z., w wieku [...] i D. Z. w wieku [...] lat), których ojciec nie żyje oraz wskazała na znaczny rozmiar wydatków ponoszonych na utrzymanie wynajmowanego mieszkania wywodząc, iż poniesienie kosztów związanych z toczącym się postępowaniem stanowiłoby istotne obciążenie jej budżetu domowego. Równocześnie oświadczyła, że nie posiada żadnych zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych ani nieruchomości, zaś dochód jej trójosobowego gospodarstwa domowego wynosi [...] zł brutto ([...] zł netto), na co składa się pobierane przezeń wynagrodzenie za pracę w kwocie [...] zł brutto ([...] zł netto) oraz renta rodzinna D. Z. w kwocie [...] zł brutto ([...] zł netto). Nadto, odpowiadając na wezwanie z dnia 25 września 2008 r., I. W. przedłożyła dokumenty potwierdzające okoliczności, na które się powołała. Nadesłała mianowicie umowę najmu zamieszkiwanego lokalu, z której wynika, że wysokość czynszu wraz z opłatą za dostawę zimnej wody, wywóz nieczystości i kanalizację wynosi [...] zł, fakturę VAT dokumentującą wysokość opłaty za energię elektryczną oraz zaświadczenie o wysokości swego wynagrodzenia. Przedstawiła również pismo procesowe datowane na [...] r., w którym oświadczyła między innymi, że ponosi koszty zakupu opału w wysokości około [...] zł miesięcznie oraz, że jej syn, który w [...] r. osiągnął pełnoletność w chwili obecnej nie uczy się, nie pracuje ani nie jest zarejestrowany w powiatowym urzędzie pracy. W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 tej ustawy, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Odnosząc się do niniejszego wniosku należy podnieść, iż w myśl zasady wynikającej z art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym (czyli, po myśli art. 245 §2 cytowanej ustawy, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (zgodnie z art. 245 §3 p.p.s.a. obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie jednego z wymienionych w tym przepisie profesjonalnych pełnomocników) jest wykazanie niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a.). Dokonana w tym kontekście ocena stanu majątkowego i sytuacji życiowej gospodarstwa domowego, które tworzy małoletnia skarżąca, jej brat oraz działająca za nią jako przedstawiciel ustawowy matka, doprowadziła do konkluzji, że wymóg warunkujący przyznanie prawa pomocy został spełniony, aczkolwiek tylko w stopniu uzasadniającym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczeń I. W. i z nadesłanych przez nią dokumentów źródłowych wynika bowiem, że nie posiada ona żadnych zasobów finansowych ani jakiegokolwiek majątku, zaś dochód netto całej rodziny wynosi [...] zł, co zdaniem rozpoznającego wniosek nie pozwala na poczynienie oszczędności wystarczających na pokrycie pełnych kosztów niniejszego postępowania, w tym wpisu od skargi w kwocie [...] zł, bez ryzyka poniesienia uszczerbku w koniecznym utrzymaniu trójosobowego gospodarstwa domowego. Zważywszy sytuację materialną i życiową w jakiej znajdują się skarżąca i jej matka nie sposób jednak uznać aby spełnione zostało kryterium od którego ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uzależnia przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (czyli obejmującym całkowite zwolnienie od kosztów sądowych lecz nadto również ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika). Należy w tym miejscu podkreślić, że prawo pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym (zasada ta znalazła wyraz w art. 199 p.p.s.a.). Zastosowanie omawianej instytucji prawnej powinno zatem sprowadzać się wyłącznie do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest dla strony rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA z 2005 r., z.1, poz. 8). Oznacza to, że prawo pomocy w zakresie całkowitym może zostać przyznane wyłącznie wtedy, gdy wnioskodawca, pomimo dokonania oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia jedynie koniecznych kosztów związanych z podstawowymi potrzebami życiowymi nie jest w stanie zgromadzić środków wystarczających na pokrycie jakichkolwiek przewidywalnych obciążeń finansowych związanych z postępowaniem (por: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1984 r., sygn. akt: II CZ 104/84, publ.: LEX nr 8623). Tymczasem rodzina skarżącej osiąga stały dochód w kwocie netto [...] zł, zaś przedłożone dokumenty źródłowe nie potwierdzają, aby była ona obciążona ponadprzeciętnie wysokimi kosztami utrzymania. Z oświadczeń zawartych we wniosku nie wynika przy tym aby w rodzinie tej miały miejsce szczególne okoliczności (np. ciężka choroba, niepełnosprawność, nadzwyczajne zdarzenia losowe), które mogłyby świadczyć o wyjątkowo trudnej sytuacji życiowej lub powodować obciążenie zwiększonymi wydatkami. Mając na względzie powyższe uznano, że w sprawie brak jest podstaw do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym i dlatego odmówiono ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Równocześnie uznano, że dochód rodziny skarżącej powinien, przy racjonalnym i oszczędnym gospodarowaniu, umożliwić zgromadzenie środków pieniężnych wystarczających na pokrycie przynajmniej połowy wpisu sądowego jaką jest kwota [...] zł a także na uiszczenie takiej kwoty tytułem ewentualnych pozostałych opłat sądowych, do zapłaty których może być ona w niniejszej sprawie zobowiązana w przyszłości. Mając na uwadze wszystkie przedstawione wyżej okoliczności, postanowiono jak w sentencji działając na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 p.p.s.a. w związku z art. 258 §3 oraz z art. 246 §1 tej ustawy.