II SA/Gl 934/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Nowak, Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Dziuk (spr.), Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Protokolant specjalista Anna Trzuskowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 października 2023 r. sprawy ze skargi A.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 24 marca 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/823/2023/7482/AW w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta R. z dnia 22 lutego 2023 r. nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz skarżącej 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Wnioskiem z dnia 10 lutego 2023 r. A.B. (strona, skarżąca) zwróciła się do Prezydenta Miasta R. o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego. Do wniosku dołączono prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w R. [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]r. sygn. akt [...]. W jego sentencji zmieniono orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie [...], w ten sposób, że zaliczono stronę do znacznego stopnia niepełnosprawności. Prawomocność tego wyroku Sąd stwierdził w dniu 2 lutego 2023 r., przy czym według zamieszczonej na wyroku klauzuli prawomocności stał się on prawomocny z dniem 1 listopada 2022 r. Prezydent Miasta R. decyzją z dnia 22 lutego 2023 r. przyznał stronie prawo do zasiłku pielęgnacyjnego na okres od dnia 1 lutego 2023 r. do dnia 31 maja 2024 r. w kwocie 215,84 zł miesięcznie. Wyjaśnił przy tym, że wskazany powyżej wyrok Sądu Rejonowego w R. stał się prawomocny z dniem 1 listopada 2022 r., zaś wniosek o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego został złożony w dniu 10 lutego 2023 r. W odwołaniu od powyższej decyzji strona podniosła, że nie powinna ponosić konsekwencji późnego wydania odpisu wyroku Sądu Rejonowego. Wskazując na treść klauzuli prawomocności zaakcentowała, że trzymiesięczny termin na złożenie wniosku o zasiłek nigdy nie będzie zachowany przez okoliczności, na które skarżąca nie ma wpływu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z dnia 24 marca 2023 r. utrzymało jednak w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium wskazało, że trzymiesięczny termin na złożenie wniosku wynikający z art. 24 ust. 2a u.ś.r. biegnie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu. Termin ten ma charakter materialnoprawny. Oznacza to, że uchybienie temu terminowi powoduje skutek w postaci wygaśnięcia praw lub obowiązków o charakterze materialnym. Organy administracji publicznej nie mają zaś możliwości przywrócenia tego rodzaju uchybionego terminu. W skardze na powyższą decyzję skarżąca zarzuciła naruszenie "art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię" i przyjęcie, że decydujące znaczenie dla ustalenia terminu, od którego zostanie przyznane prawo do świadczeń rodzinnych ma wyłącznie data złożenia kompletnego wniosku w terminie trzech miesięcy od dnia prawomocności orzeczenia Sądu i bez znaczenia jest data wydania stronie odpisu orzeczenia ze stwierdzeniem jego prawomocności przez Sąd. W związku z powyższym zarzutem skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, a także poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu skargi skarżąca zaakcentowała, że w istocie nie ma żadnego wpływu na datę wydania odpisu orzeczenia z klauzulą prawomocności. Trzymiesięczny termin na złożenie wniosku powinien być liczony od dnia wydania odpisu orzeczenia wraz ze stwierdzeniem jego prawomocności. W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o jej oddalenie. W ocenie Kolegium argumenty wskazane w skardze nie wnoszą do sprawy nowych elementów i tym samym nie prowadzą do zmiany stanowiska tego organu wyrażonego w zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu 10 października 2023 r. pełnomocnik skarżącej podtrzymał skargę. Zaakcentował, że wskazany w art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych termin powinien być liczony od daty doręczenia skarżącej wyroku wraz ze stwierdzeniem jego prawomocności. Skarżąca zaś nie powinna być obciążana negatywnymi działaniami sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (obecnie: t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm., w skrócie "u.ś.r."). Jednym ze świadczeń uregulowanych w przepisach u.ś.r. jest zasiłek pielęgnacyjny. Tego właśnie świadczenia dotyczy rozpoznawana sprawa. Zgodnie z art. 16 ust. 1 u.ś.r. zasiłek pielęgnacyjny przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji oraz przysługuje między innymi osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16. roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 16 ust. 2 pkt 2 u.ś.r.). W realiach rozpoznawanej sprawy poza sporem jest spełnienie przez skarżącą zasadniczej przesłanki, od której zaistnienia ustawodawca uzależnił przyznanie prawa do wnioskowanego przez nią świadczenia tj. zasiłku pielęgnacyjnego. Na mocy wyroku sądu powszechnego skarżąca została bowiem zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności (wyrok SR w R. z [...]r., sygn. [...]). Sporna jest natomiast data początkowa, od której świadczenie to powinno zostać przyznane. Zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności (art. 24 ust. 2a u.ś.r.). W kontekście art. 24 ust. 2a u.ś.r. organy przyjęły stanowisko, że w sytuacji, w której stopień niepełnosprawności został określony w drodze wyroku sądowego, to wskazany w tym przepisie trzymiesięczny termin na złożenie wniosku powinien być liczony począwszy od daty uprawomocnienia się wyroku. Kolegium akcentuje przy tym konieczność dostrzeżenia różnic pomiędzy sytuacją, w której wydano orzeczenie o niepełnosprawności i z niego wynika wymagany przez ustawodawcę do przyznania świadczenia stopień niepełnosprawności, a sytuacją, w której o zaliczeniu do określonego stopnia niepełnosprawności rozstrzygnął sąd powszechny, wydając w tym zakresie stosowny wyrok. Konsekwencją dostrzeżenia tych różnic ma być przyjęcie korzystniejszej dla wnioskodawcy zasady, że początek omawianego tutaj trzymiesięcznego terminu na złożenie kompletnego wniosku o świadczenie wyznacza nie data wydania wyroku (czy data jego ogłoszenia) lecz data, w której wyrok ten stał się prawomocny. Według Kolegium, a wcześniej według organu I instancji, pomimo przyjęcia tej korzystniejszej dla wnioskodawcy zasady w realiach rozpoznawanej sprawy skarżąca i tak nie mogła skorzystać z art. 24 ust. 2a u.ś.r. Wyrok Sądu Rejonowego, na mocy którego skarżącą zaliczono na znacznego stopnia niepełnosprawności, stał się prawomocny z dniem 1 listopada 2022 r. Z tym dniem według organów zaczął biec trzymiesięczny termin na złożenie kompletnego wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego. Tym samym złożony w dniu 12 lutego 2023 r. wniosek o przyznanie wnioskowanego przez skarżącą świadczenia został złożony po upływie tego terminu. W konsekwencji organy przyjęły, że brak było podstaw do przyznania jej wnioskowanego świadczenia za wskazany w tym przepisie okres przypadający przed datą złożenia kompletnego wniosku. Przedmiotowy zasiłek został więc przyznany dopiero począwszy od miesiąca, w którym do organu I instancji wpłynął kompletny wniosek skarżącej. Skarżąca podnosi z kolei, że odpis wyroku wraz ze stwierdzeniem jego prawomocności został jej doręczony już po upływie wskazanego powyżej trzymiesięcznego terminu liczonego daty jego prawomocności. Zatem nie miała ona wpływu na zaistniałą sytuację i nie powinna ponosić jej ujemnych konsekwencji. Kolegium, dostrzegając te podnoszone przez skarżącą okoliczności, nie znajduje jednak podstaw do przyjęcia odmiennego od organu I instancji stanowiska. Termin wynikający z art. 24 ust. 2a u.ś.r. ma bowiem, zdaniem Kolegium, charakter materialnoprawny, a w przypadku jego uchybienia nie podlega on przywróceniu. Rozstrzygając zarysowany dotychczas spór należy najpierw zgodzić się ze stanowiskiem Kolegium w zakresie dotyczącym materialnoprawnego charakteru terminu wskazanego w art. 24 ust. 2a u.ś.r. Zasadnym jest więc stanowisko, że termin ten nie podlega przywróceniu. Jednak nie można zgodzić się z Kolegium co do wskazania daty początkowej, od której omawiany tutaj termin rozpoczyna swój bieg, co w realiach rozpoznawanej sprawy powoduje, że wynikający z art. 24 ust 2a u.ś.r. trzymiesięczny termin należy uznać za zachowany przez skarżącą. Zdaniem Sądu, użyte w art. 24 ust. 2a u.ś.r. określenie "wydanie orzeczenia" w odniesieniu do wyroku sądu należy rozumieć nie jako datę ogłoszenia tego wyroku czy też datę, z którą to orzeczenie uzyskało walor prawomocności, lecz datę stwierdzenia jego prawomocności. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, podziela stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, wyrażone w wyroku z dnia 7 września 2022 r., sygn. II SA/Gl 857/22, w którym słusznie dostrzeżono, że zwykle data uprawomocnienia się wyroku nie będzie pokrywać się z datą, w której sąd powszechny stwierdził jego prawomocność. Dla wnioskodawcy chcącego skorzystać z art. 24 ust. 2a u.ś.r., ma to praktyczne znaczenie, bowiem przed stwierdzeniem prawomocności nie będzie on mógł uzyskać informacji o tym, że zapadły wyrok stał się już prawomocny, ani tym bardziej informacji o dacie jego uprawomocnienia się. Nie sposób bowiem zakładać, ze pracownik sądu powszechnego, udzielając informacji na temat stanu sprawy, poinformuje wnioskodawcę o uprawomocnieniu się wyroku w sytuacji, w której nie doszło jeszcze do stwierdzenia jego prawomocności. Wszystkie te względy powodują, że upatrywanie daty początkowej terminu, o którym mowa w art. 24 ust. 2a u.ś.r. w dacie uprawomocnienia się wyroku, jest rozwiązaniem zawodnym. Oznaczałoby to bowiem, że w poszczególnych sytuacjach okres, w którym wnioskodawca może uzyskać informację o uprawomocnieniu się wyroku, będzie się różnić i będzie tym krótszy, im później stwierdzono prawomocność wyroku w danej sprawie. Nie można przy tym wykluczyć nawet i takiej sytuacji, w której stwierdzenie prawomocności nastąpi już po upływie trzymiesięcznego terminu liczonego od daty uprawomocnienia się wyroku. Z tych względów trzymiesięczny okres, o którym mowa w art. 24 ust. 2a u.ś.r., należy liczyć od daty stwierdzenia prawomocności. Stanowisko to jest podzielane także w innych wyrokach sądów administracyjnych (wyroki: WSA w Krakowie z 18 stycznia 2023 r. sygn. III SA/Kr 1511/22, WSA w Gliwicach z 27 października 2022 r. sygn. II SA/Gl 808/22, WSA w Warszawie z dnia 30 czerwca 2022 r. sygn. I SA/Wa 2560/21, WSA w Gliwicach z dnia 9 lutego 2022 r., sygn. II SA/Gl 1486/21, WSA w Warszawie z dnia 20 stycznia 2022 r., sygn. I SA/Wa 1419/21, WSA w Gliwicach z 5 lutego 2020 r., sygn. II SA/Gl 1300/19). Dostrzec jednocześnie należy stanowiska sądów administracyjnych, w których przyjęto, że jako datę początkową obliczania terminu należy uznać datę prawomocności tj. datę, z którą wyrok sądu powszechnego, orzekający o stopniu niepełnosprawności stał się prawomocny. Jednak stanowiska tego Sąd w składzie orzekającym nie podziela. Należy zaakcentować, że sama prawomocność wyroku sądowego, w którym orzeczono o stopniu niepełnosprawności wymaganym do uzyskania określonego świadczenia rodzinnego, nie pozwala jeszcze na złożenie kompletnego wniosku i przyznanie tego świadczenia. Do czasu stwierdzenia prawomocności wyroku przez sąd, który go wydał, możliwe jest uzyskanie wyłącznie odpisu wyroku, w którym brak będzie klauzuli prawomocności. Załączenie takiego odpisu do wniosku o przyznanie prawa do świadczenia powodować będzie uznanie takiego wniosku za niekompletny. Wywodzenie skutków z wyroku, w którym daną osobę zaliczono do określonego stopnia niepełnosprawności jest bowiem możliwe dopiero po wykazaniu jego prawomocności. Wykazać zaś tę okoliczność wnioskodawca może jedynie poprzez przedstawienie odpisu wyroku zawierającą klauzulę prawomocności. Tym samym może on to uczynić dopiero po dacie w jakiej stwierdzono prawomocność, pomimo że wyrok stał się prawomocny w dacie wcześniejszej. Przyjęcie stanowiska, że trzymiesięczny termin określony w art. 24 ust. 2a u.ś.r. liczyć należy od uprawomocnienia się wyroku oznaczałoby, że z dobrodziejstwa tego przepisu mogłyby skorzystać jedynie te osoby, w odniesieniu do których sąd powszechny "zdążył" stwierdzić prawomocność przed upływem trzech miesięcy od daty, w której wyrok stał się prawomocny. Takiej zaś możliwości pozbawione byłby osoby, w odniesieniu do których stwierdzenie prawomocności odbyło się po upływie trzymiesięcznego terminu od daty uprawomocnienia się. W konsekwencji ta ostatnia kategoria osób będzie traktowana gorzej niż osoby, które nie były zmuszone, aby na drodze sądowej zabiegać o orzeczenie określonego stopnia niepełnosprawności. W ocenie Sądu brak jest uzasadnionych podstaw do takiego różnicowania. Przyjęcie daty uprawomocnienia się wyroku sądu powszechnego jako daty początkowej, w której bieg rozpoczął trzymiesięczny termin wskazany w art. 24 ust. 2a u.ś.r. w realiach rozpoznawanej sprawy powodowałoby, że skarżąca przed upływem tego terminu nie mogła jeszcze złożyć kompletnego wniosku o zasiłek pielęgnacyjny i skorzystać z dobrodziejstwa omawianego tutaj przepisu; zaś gdy po stwierdzeniu prawomocności mogła złożyć do organu kompletny wniosek, to z dobrodziejstwa tego skorzystać już nie mogła. Mając powyższe na uwadze, w ocenie Sądu, organy dokonały błędnej wykładni art. 24 ust. 2a u.ś.r., a uchybienie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż bezpośrednio zdeterminowało treść zaskarżonego rozstrzygnięcia w zakresie błędnego okresu przyznania skarżącej prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dopiero od dnia od dnia 1 lutego 2023 r. W tym stanie rzeczy, Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, dalej w skrócie p.p.s.a.) orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono w pkt 2 sentencji wyroku na podstawie art. 200 p.p.s.a., Na ich wysokość składa się opłata za czynności pełnomocnika będącego adwokatem obliczona na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1964). Ponownie rozpoznając sprawę organy, stosownie do 153 p.p.s.a., uwzględnią wyżej poczynione rozważania Sądu, bacząc by nie naruszono reguł postępowania oraz by rozstrzygnięcia odpowiadały prawu materialnemu. Powołane wyżej orzecznictwo sądowo-administracyjne dostępne jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl