II SA/Gl 948/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Taniewska-Banacka Sędziowie Sędzia NSA Łucja Franiczek Sędzia WSA Włodzimierz Kubik (spr.) Protokolant starszy referent Anna Trzuskowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 czerwca 2007 r. sprawy ze skarg W. H. i A. H. reprezentowanego przez opiekuna prawnego J. H. na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania w sprawie dotyczącej wymeldowania z pobytu stałego oddala skargi. Decyzją z dnia [...] r. Burmistrz Miasta Ż. działając w oparciu o art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001 r. nr 87, poz. 960 z późn. zm.) oraz art. 104 § 1 k.p.a. wymeldował A. H. z pobytu stałego w lokalu na [...] w Ż.. Decyzję tę usiłowano doręczyć w dniu [...] 2004 r. A. H. przebywającemu wówczas w Zakładzie Karnym w S., gdzie odbywał on karę pozbawienia wolności. Jak wynika z adnotacji zamieszczonej na zwrotnym potwierdzeniu adresat odmówił odbioru przesyłki. W dniu [...] 2004 r. odwołanie od opisanej decyzji złożyli J. i W. H. rodzice wymeldowanego zarzucając jej oparcie na błędnych ustaleniach faktycznych, bowiem ich syn nie opuścił dobrowolnie mieszkania z którego został wymeldowany, lecz został w nim aresztowany i następnie osadzony w zakładzie karnym. Podnieśli, że w czasie wydawania decyzji syn był chory [...] i odmawiał podjęcia leczenia. Postanowieniem z dnia [...]r. Wojewoda [...] działając w oparciu o art. 134 k.p.a. stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Wskazał, że na podstawie art. 47 § 2 k.p.a. należało uznać, że doręczenie A. H. decyzji organu I instancji nastąpiło w dniu [...] 2004 r., a zatem odwołanie J. i W. H. zostało wniesione z uchybieniem terminu. Postanowienie to uchylił wyrokiem z dnia 11 kwietnia 2006 r. sygn. akt III SA/Gl 1447/04 Wojewódzki Sąd Administracyjnych w Gliwicach w sprawie ze skargi J. i W. H.. W motywach wyroku WSA wskazał, że prawo do wniesienia odwołania od decyzji organu I instancji przysługuje stronie postępowania. W przypadku zaś wniesienia odwołania przez osobę nie mającą legitymacji do jego wniesienia ma miejsce niedopuszczalność odwołania z przyczyn podmiotowych. W kontrolowanym postępowaniu organ odwoławczy winien zatem w pierwszym rzędzie ustalić, czy przedmiotowe odwołanie J. i W. H. wnieśli w imieniu własnym, czy też jako pełnomocnicy A. H., a dopiero w drugiej kolejności czy uczynili to z zachowaniem terminu do jego wniesienia. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy Sąd nakazał także organowi odwoławczemu uwzględnić okoliczność, że w międzyczasie J. H. nabył uprawnienia do reprezentowania ubezwłasnowolnionego całkowicie syna A.. W następstwie tego wyroku Wojewoda [...] ponownie rozpatrując odwołanie J. i W. H. od decyzji Burmistrza Miasta Ż. wydał w dniu [...] r. w oparciu o przepis art. 134 k.p.a. dwa postanowienia. Pierwszym z nich stwierdził niedopuszczalność odwołania wniesionego przez W. H. wskazując, że w wyniku poczynionych ustaleń należało przyjąć, że nie była ona umocowana do wniesienia odwołania od decyzji skierowanej do jej syna A.. Drugim postanowieniem Wojewoda [...] stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania przez J. H.. Uzasadniając to drugie orzeczenie organ odwoławczy wskazał, że jak wynika z zaświadczenia wystawionego przez Sąd Rejonowy w Ż. z dnia [...] r. J. H. został ustanowiony opiekunem prawnym ubezwłasnowolnionego całkowicie syna A. H., a zatem należało przyjąć, że był on legitymowany do reprezentowania ubezwłasnowolnionego syna w postępowaniu odwoławczym. Odwołanie od decyzji organu I instancji wniósł on jednak 5 miesięcy i [...] dni po upływie czternastodniowego terminu określonego w art. 129 § 2 k.p.a. Tym samym skoro J. H. nie złożył wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, to organ odwoławczy był zobowiązany stwierdzić w drodze postanowienia uchybienie terminu do jego wniesienia. W. H. i A. H. reprezentowany przez J. H. wnieśli jednym pismem skargi na oba postanowienia. W uzasadnieniu skarg powołali się na wyrok WSA w Gliwicach z 2004 r. wskazując, że Wojewoda [...] ponownie orzekł w jednym z zaskarżonych postanowień o uchybieniu terminu do wniesienia odwołania mimo, że poprzednie zapadłe w sprawie rozstrzygnięcie tej treści nie uzyskało aprobaty Sądu. Sprawę niedopuszczalności odwołania wniesionego przez W. H. matkę A. (rozstrzygniętą drugim zaskarżonym postanowieniem) skarżący pozostawili do oceny Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Podali, że organy obu instancji orzekały w sprawie przyjmując, że A. H. był osobą świadomą konsekwencji prawnych swojego postępowania. Tymczasem w toku tego postępowania był on osobą chorą ujawniającą zaburzenia [...]–[...]. Okoliczność ta została udokumentowana w pismach stanowiących załączniki do odwołania z dnia [...] 2004 r. Tym samym A. H. jako osoba chora [...] nie może odpowiadać za powstałe uchybienie terminu do wniesienia odwołania złożonego przez rodziców będących wówczas jego opiekunami faktycznymi. Zauważyli, że przedmiotowe odwołanie wnieśli natychmiast po powzięciu wiadomości o wymeldowaniu syna. W odpowiedzi na skargi Wojewoda [...] wniósł o ich oddalenie podtrzymując stanowisko zajęte w uzasadnieniach zaskarżonych postanowień. Ponownie zauważył też, że J. H. składając jako opiekun prawny spóźnione odwołanie od decyzji Burmistrza Miasta Ż. nie zamieścił w nim wniosku o przywrócenie terminu do jego wniesienia. W piśmie procesowym z dnia [...] 2007 r. uczestniczka postępowania D. H. wniosła o oddalenie skarg. Wskazała, że z przedłożonych przez skarżących dokumentów wynika, że jej były mąż A. H. jest osobą chorą [...], lecz to nie on, a ona i jej córki są ofiarami w tej sprawie. Podniosła, że W. i J. H. nie chcieli i nie mieli zamiaru wystąpić o ubezwłasnowolnienie ich syna i dopiero w toku postępowania o podział majątku dorobkowego sędzia skierowała w tej sprawie wniosek do Prokuratury Okręgowej. Tym samym J. H. został prawnym opiekunem syna A. dopiero po ponad dwóch latach od złożenia przez nią wniosku o wymeldowanie. Dodała także, że przez cały czas trwania małżeństwa jej były mąż nie interesował się ani rodziną, ani domem, nie łożył na utrzymanie rodziny i stosował przemoc fizyczną i psychiczną. Do dnia dzisiejszego ona i córki obawiają się o zdrowie i życie. Do kolejnego pisma (z dnia [...] 2007 r.) uczestniczka D. H. dołączyła fragment pisma rodziców A. H., w którym wyjaśniali oni, że wzbraniali się ze złożeniem wniosku o ubezwłasnowolnienie syna, bowiem obawiali się, że w razie nawrotu choroby syn uzna ich za wrogów. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 20 listopada 2006 r. w oparciu o przepis art. 57 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. – dalej p.p.s.a.) skargi wniesione przez W. i J. H. zostały rozdzielone. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga na postanowienie Wojewody [...] stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia przez J. H. odwołania od decyzji Burmistrza Miasta Ż. orzekającej o wymeldowaniu A. H. z dotychczasowego miejsca stałego pobytu nie mogła odnieść skutku. Wojewódzki Sąd Administracyjny kontrolując zaskarżone postanowienie, jak nakazuje art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) w aspekcie jego zgodności z prawem, uznał, że nie narusza ono przepisów prawa i jest zgodne ze wskazaniami zamieszczonymi w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 11 kwietnia 2006 r. sygn. akt III SA/Gl 1447/04. Zgodnie z art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne, a taki ma charakter przywołany wyrok, wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach przewidzianych w ustawie także inne osoby. We wskazaniach, co do dalszego postępowania zamieszczonych stosownie do przepisu art. 141 § 4 zd. 2 p.p.s.a. w uzasadnieniu tego wyroku WSA nakazał jak już wspomniano w pierwszym rzędzie zbadać legitymację procesową wnoszących odwołanie, a dopiero w drugiej kolejności, czy odwołanie to zostało wniesione z zachowaniem terminu. Co się tyczy skargi W. H. bezspornym jest, że nie posiadała ona pełnomocnictwa syna A. do wniesienia odwołania od decyzji organu I instancji przed którym występował on w charakterze strony postępowania. Nie została ona także po jego ubezwłasnowolnieniu ustanowiona opiekunem. Powyższe ustalenie powoduje, że w tej sprawie Sąd był zobligowany w pierwszym rzędzie oddalić skargę W. H., gdyż nie posiadała ona legitymacji do jej wniesienia. Zgodnie bowiem z art. 50 § 1 P.p.s.a. uprawnionym do wniesienia skargi do sądu administracyjnego, poza prokuratorem, Rzecznikiem Praw Obywatelskich oraz organizacją społeczną w sprawie mieszczącej się w zakresie jej statutowej działalności, jest każdy kto ma w tym interes prawny. O "interesie prawnym" w rozumieniu komentowanego przepisu mówimy zaś wtedy, gdy ma on oparcie w przepisach prawa. O tym, czy skarżący podmiot ma w danej sprawie interes prawny, decydują więc przepisy prawa. Najczęściej będą to przepisy prawa materialnego jednakże mogą to być również przepisy procesowe lub ustrojowe. Tym samym od wykazania związku między tak rozumianym interesem prawnym, a aktem lub czynnością organu administracji publicznej jest uzależnione uprawnienie do złożenia skargi (A. Kabat, Komentarz do art. 50 p.p.s.a. w: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Mendek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze, 2005). Biorąc pod uwagę powyższe należy uznać, że W. H. posiadała jedynie legitymację do wniesienia skargi na skierowane do niej postanowienie Wojewody [...], którym stwierdzono niedopuszczalność wniesionego przez nią odwołania od decyzji organu I instancji, natomiast nie posiadała legitymacji do wniesienia skargi na drugie zapadłe w tym postępowaniu postanowienie skierowane do jej męża działającego w sprawie jako przedstawiciel ustawowy syna. Na uwzględnienie nie zasługuje także skarga A. H. działającego przez opiekuna J. H.. Przedstawiciel ustawowy skarżącego twierdzi, że uchybienie terminowi nastąpiło bez winy jego syna, albowiem w czasie toczącego się postępowania był on dotknięty chorobą [...], natomiast on sam zbyt późno dowiedział się o wydanej decyzji organu I instancji. Powyższe okoliczności w ocenie Sądu winny skutkować przywróceniem skarżącemu terminu do wniesienia odwołania. Przedstawiciel ustawowy skarżącego nie złożył jednak wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania w trybie art. 58 k.p.a.. Tymczasem wbrew, jak się zdaje oczekiwaniu strony skarżącej, przywrócenie terminu może nastąpić tylko na wniosek, a nie z urzędu. O tym zaś, czy zaistniały przesłanki do przywrócenia terminu, orzekać może wyłącznie organ w postanowieniu rozpoznającym taki wniosek, a nie Sąd rozpoznający skargę na postanowienie o stwierdzenie uchybienia terminu do wniesienia odwołania. Zarzuty, jakie zawiera uzasadnienie skargi świadczą tymczasem o oczekiwaniu przez opiekuna strony, że rozpoznające sprawę organy będą w istocie działały w jego imieniu, zastępując czynności procesowe strony. Jest to oczekiwanie zbyt daleko idące (por. w tej kwestii wyrok NSA z dnia 20 stycznia 2000 r. sygn. akt I SA/Kr 1512/97 w: LEX nr 39789). Kodeks postępowania administracyjnego nakłada co prawda na organy administracji państwowej określone obowiązki, aby strony z powodu nieznajomości prawa nie poniosły szkody i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek, jednak zasada ta nie może być rozumiana jako obowiązek świadczenia pomocy prawnej. Z powyższych względów na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.