II SA/Gl 958/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędzia WSA Rafał Wolnik (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 9 października 2024 r. sprawy ze skargi T. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 20 maja 2024 r. nr SKO.4106.129.2024 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Wójt Gminy O. decyzją z dnia 2 stycznia 2024 r. odmówił obecnie skarżącemu T. K. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad żoną U. K., legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W uzasadnieniu organ wskazał, że niepełnosprawność żony skarżącego powstała po ukończeniu przez nią 25 roku życia. Powołując się na ustalenia wywiadu środowiskowego, organ obszernie opisał sytuację rodzinną skarżącego i jego żony. Podał, że żona skarżącego od kilkunastu lat choruje na [...], a w ostatnim roku przeszła również dwa zawały serca. Nie jest osobą leżącą, potrafi samodzielnie skorzystać z toalety, zostaje sama w domu przez kilka godzin zabezpieczona w przygotowane lekarstwa i posiłki. Z kolei skarżący od wielu lat nie pracuje i jest na utrzymaniu żony. Na piętrze tego samego budynku mieszka syn z synową i nastoletnim synem. Syn pracuje dorywczo, a synowa w miejscowej szkole jako sprzątaczka. Natomiast ich córka służy pomocą przy dowożeniu matki na badania czy wizyty lekarskie. W rodzinie jest również problem z nadużywaniem alkoholu przez skarżącego, który po jego spożyciu wszczyna awantury. W przeszłości była prowadzona procedura Niebieskiej Karty. W czasie wywiadu środowiskowego ustalono również, że skarżący słabo orientuje się w sprawach opieki nad żoną, nie wie gdzie przechowuje pieluchomajtki, nie potrafi przedstawić planu dnia, co konkretnie musi robić przy żonie i jakiej pomocy wymaga, nie wie do jakich lekarzy żona jest dowożona przez córkę. W konsekwencji powyższego organ I instancji wywiódł, że żona skarżącego jest osobą schorowaną, poruszającą się przy pomocy kuli łokciowej, korzystającą z toalety, zapewne czasami z pomocą osób trzecich, gdyż stan jej zdrowia jest zmienny i zależny od aury pogodowej. Jednak nie wymaga stałej, całodobowej opieki, kontroli, pomocy ze strony męża, który pomaga zrobić zakupy i przygotować posiłki. W tym samym budynku mieszkają również pozostali domownicy, którzy w razie konieczności mogą pomóc żonie skarżącego w codziennych czynnościach. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący zarzucił naruszenie art. 17 ust. 1b oraz art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 390), zwanej dalej u.ś.r., jak i art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 i art. 80 k.p.a. W wyniku rozpoznania tego odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie, zaskarżoną w niniejszym postępowaniu decyzją, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania oraz przytoczył podstawy prawne wydanej decyzji. Następnie wyjaśnił, że przedmiotowy wniosek podlega rozpatrzeniu na podstawie przepisów u.ś.r. obowiązujących do 31 grudnia 2023 r. Wyjaśnił również, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. został uznany za niezgodny z konstytucją, dlatego też wiek osoby wymagającej opieki, w którym powstała niepełnosprawność, nie może stanowić negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Jednocześnie organ zaakcentował, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej lub długotrwałej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Oznacza to, że jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną. Opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Odnosząc powyższe uwagi do stanu faktycznego niniejszej sprawy Kolegium zaakcentowało, że żona skarżącego nie jest osobą leżącą, potrafi samodzielnie skorzystać z toalety, zostaje sama w domu przez kilka godzin zabezpieczona w przygotowane lekarstwa i posiłki. Natomiast skarżący pomaga zrobić zakupy i przygotować posiłki. Jednak słabo orientuje się w sprawach opieki nad żoną, nie wie gdzie przechowuje pieluchomajtki, nie potrafi przedstawić planu dnia oraz wyjaśnić, co konkretnie musi robić przy żonie i jakiej pomocy wymaga, a ponadto nie potrafi również wskazać do jakich lekarzy żona jest dowożona przez córkę. Tym samym w ocenie SKO czynności wykonywane przez skarżącego, a związane z opieką nad żoną, nie wykraczają poza podstawowe czynności domowe i opiekuńcze, a ich charakter i rozmiar nie jest w aż tak wysokim stopniu absorbujący, aby uniemożliwić skarżącemu podjęcie pracy, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. Wyżej wskazane czynności nie mają charakteru nadzwyczajnego i stanowią codzienną rutynę osób, które pracują zawodowo. Wobec powyższego organ odwoławczy wyjaśnił, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie zachodzi wobec tego ścisły związek przyczynowy pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącego, a sprawowaniem przez niego opieki nad żoną. W skardze na powyższą decyzję skarżący zarzucił naruszenie: - art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r. i niezasadne uznanie, że skarżący nie jest uprawniony do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż zakres opieki jakiej wymaga podopieczna nie wyklucza podjęcia przez niego zatrudnienia; - art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r. i niezasadne uznanie, że skarżący nie jest uprawniony do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie ma związku między rezygnacją przez niego z zatrudnienia a sprawowaną opieką nad niepełnosprawną żoną; - art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77, art. 80 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a., poprzez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i uznanie, wbrew treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, że żona skarżącego pomimo stwierdzonej niezdolności do samodzielnej egzystencji nie wymaga stałej opieki męża, który nie musi rezygnować z zatrudnienia. Wskazując na powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania wg norm przepisanych. W uzasadnieniu skarżący przedstawił argumenty na poparcie powyższych zarzutów akcentując, że jego żona wymaga nadzoru, dawkowania leków, przygotowywania posiłków, robienia zakupów, udzielania pomocy przy utrzymywaniu higieny osobistej (kąpiele, pomoc w dojściu do toalety), pomocy we wstawaniu z łóżka, poruszaniu się, ponieważ za pomocą kuli może pokonać samodzielnie jedynie kilka kroków i słabnie, wyjściu na zewnątrz, pomocy przy załatwianiu spraw urzędowych. Wyjaśnił, że córka pomaga rodzicom w dojazdach do placówek medycznych znacznie oddalonych od miejsca zamieszkania, a skarżący wozi żonę na wózku inwalidzkim do lekarza rodzinnego. Dodatkowo pogłębiają się problemy z pamięcią jego żony, która zapomina co przed chwilą mówiła, jaki jest dzień tygodnia czy miesiąc. W razie potrzeby nie umiałaby wezwać pomocy. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wyjaśnić przyjdzie, że w stanie faktycznym niniejszej sprawy zastosowanie znajdą przepisy u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 stycznia 2024 r. (art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym - Dz. U. z 2023 r., poz. 1429). Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w takim brzmieniu, stanowiącym materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W niniejszej sprawie organy odmówiły skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia, gdyż zakres opieki jakiej wymaga jego żona nie jest tego rodzaju, że uniemożliwiałby podjęcie przez skarżącego jakiejkolwiek aktywności zawodowej. W konsekwencji stwierdzono, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy między rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad jej osobą. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy niewątpliwie wskazuje, że żona skarżącego jest osobą schorowaną, lecz funkcjonującą dość samodzielnie. Skarżący natomiast nie jest zorientowany w planie dnia czy czynnościach, które należy wykonać. Nie orientuje się gdzie znajdują się przybory higieniczne. Zarówno w odwołaniu, jak i w skardze odniósł się szeroko co do zakresu sprawowanej opieki. Ustalenia wywiadu środowiskowego nie potwierdzają jednak tych okoliczności, a wręcz poddają w wątpliwość to, czy skarżący w jakimkolwiek stopniu sprawuje opiekę nad żoną. Z ustaleń pracownika socjalnego wynika, ze żona skarżącego nie wymaga całodobowej opieki innej osoby. Wypada w tym miejscu wskazać, iż przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. w żaden sposób nie precyzuje pojęcia opieki, ani jakich wykonywanych czynności ona dotyczy. Ustawodawca nie posłużył się bowiem jakimkolwiek twierdzeniem konkretyzującym zakres lub charakter sprawowanej opieki. Co istotne, nie określił, aby opieka musiała być stała, rozumiana pod pojęciem opieki całodobowej. Istota świadczenia pielęgnacyjnego wskazuje bowiem, iż w powyższym przepisie chodzi raczej o ustawiczną opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną, a punkt ciężkości w tym zakresie tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Powyższe oznacza, że opieka powinna być sprawowana codziennie. Nadto opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego - udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia tej pomocy. Sprawowanie tego rodzaju opieki nie musi oznaczać, że podopieczny nie może podejmować adekwatnych dla swego stanu zdrowia aktywności, a opiekun musi wykonywać swoje obowiązki bez przerwy, oraz że powinien zamieszkiwać ze swoim podopiecznym (vide: wyrok WSA w Łodzi z dnia 9 czerwca 2022 r., sygn. akt II SA/Łd 196/22). Wskazać w tym miejscu wypadnie, iż nie zawsze jednak orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, automatycznie pozwala przyjąć, że osoba taka wymaga opieki w takim rozmiarze, który uniemożliwia opiekunowi podjęcie aktywności zawodowej nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. Opieka rozumiana przez pryzmat art. 17 ust. 1 u.ś.r., w sposób oczywisty winna jednak stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Powyższe oznacza, że warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest bezpośredni i ścisły związek między rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem go przez opiekuna, a sprawowaną opieką (vide: wyrok NSA z dnia 21 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OSK 1333/21). Zdaniem Sądu organ wyprowadził trafną konstatację, że taki związek przyczynowo-skutkowy w niniejszej sprawie nie zachodzi, a sprawowana przez skarżącego opieka pozbawiona jest takich znamion, które by uniemożliwiały zatrudnienie go choćby w częściowym wymiarze czasu pracy. Materiał dowodowy wskazuje także, iż skarżący od lat nie pracuje. Innymi słowy, żona skarżącego wymaga wsparcia tylko przy niektórych czynnościach życia codziennego. Takie czynności jak robienie zakupów i przygotowywanie posiłków nie mogą być uznane za czynności, które wymagają pełnej dyspozycyjności skarżącego. Nie absorbują one na tyle, by należało zapewnić podopiecznej ciągłą obecność czy też nieustający nadzór ze strony skarżącego. Wymienione powyżej czynności mogą być bowiem wykonywane z pewnym wyprzedzeniem czasowym lub też stanowią zasadniczo czynności związane z codziennym prowadzeniem każdego gospodarstwa domowego i nie mogą usprawiedliwiać niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zatem podać należy, że nie każda rezygnacja z zatrudnienia w połączeniu ze sprawowaniem opieki, nawet nad osobą względem której posiada się obowiązek alimentacyjny, stanowi przesłankę do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Ustalone w sprawie okoliczności wskazują na brak związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia, a sprawowaną opieką, co jak już wskazano powyżej, stanowi negatywną przesłankę do przyznania wnioskowanego świadczenia. Wobec powyższego należy uznać za chybiony zarzut skarżącego, dotyczący błędnej wykładni art. 17 ust. 1 u.ś.r. Sąd nie dopatrzył się również uchybień proceduralnych. Jak bowiem wynika z treści zgromadzonego w sprawie materiału, faktyczny zakres opieki skarżącego nad żoną został wyjaśniony w sposób pozwalający na podjęcie rozstrzygnięcia. Stąd też zarzuty skargi okazały się niezasadne, a odniesienie do nich stanowią powyższe wywody. W tej sytuacji skarga jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935). Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 powołanej ustawy - na wniosek skarżącego i przy braku żądania przeprowadzenia rozprawy przez organ. Wskazać jeszcze wypadnie, że powołane wyżej orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl