II SA/Gl 964/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Siudyka, Sędziowie Asesor WSA Tomasz Dziuk, Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 listopada 2021 r. sprawy ze skargi R.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Wnioskiem z 15 marca 2021 roku oraz jego uzupełnieniem z 16 marca 2021 roku R. G. (dalej: strona, skarżący) wniósł o pomoc finansową w formie specjalnego zasiłku celowego na dofinansowanie do zakupu opału, żywności, leków, opłat oraz naprawę dachu. Po przeprowadzeniu postępowania i rozpatrzeniu złożonych wniosków decyzją z [...] roku nr. [...] Burmistrz Miasta S., działający przez Zastępcę Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej (dalej: organ pierwszej instancji), działając na podstawie § 1 ust. 1b rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej z 11 lipca 2018 roku oraz art. 2 ust. 1, art. 6 pkt 9, art. 7 pkt 5 i pkt 6, art. 8, art. 9 ust. 8a, art. 39, art. 41 pkt 1, art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (t.jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 1876 ze zm.) oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego odmówił stronie przyznania pomocy w formie zasiłku celowego na dofinansowanie zakupu opału, żywności, leków, opłat oraz naprawę dachu. W uzasadnienie decyzji organ wyjaśnił, że na podstawie dostarczonych dokumentów oraz pisemnych oświadczeń ustalono, że strona jest osobą prowadzącą jednoosobowo gospodarstwo domowe, utrzymującą się ze świadczenia rentowego z ZUS, posiadającą gospodarstwo rolne o powierzchni 1,53ha przeliczeniowego. Ustalono nadto, że dochód strony wynosi 1692,97 złotych. Wskazano, że na dochód ten składa się: - świadczenie ZUS w wysokości 1.221,73 złotych (pismo ZUS z [...]r.); - przyjęty dochód z hektara przeliczeniowego - powierzchni 1,53ha (wielkość gospodarstwa rolnego ustalono na podstawie pisma Kierownika Referatu ds. Podatków i Opłat Urzędu Miejskiego w S. z [...] roku oraz oświadczenia z dnia [...] roku) - zgodnie z art. 8 ust. 9 ustawy o pomocy społecznej oraz § 1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej wynosi - 471,24 złotych. Organ pierwszej instancji odmawiając udzielenia pomocy wziął pod uwagę wysokość dochodu skarżącego, który przekroczył kryterium dochodowe, okoliczności wcześniej już udzielonej pomocy społecznej jak i ograniczone środki finansowe jakimi dysponuje Dyrektor miejscowego Ośrodka Pomocy Społecznej. Organ pierwszej instancji dodatkowo wskazał, że skarżący posiada nieruchomość w postaci gruntów o powierzchni 1,53ha przeliczeniowych, które może sprzedać lub odpłatnie wydzierżawić. Nadto wskazano, że z dostarczonej dokumentacji (zaświadczenie lekarskie) nie wynika, iż nastąpiło znaczne i gwałtowne pogorszenie Jego stanu zdrowia. Organ wskazał, że pomoc społeczna powinna mieć charakter doraźny i nie może być traktowana jako stałe źródło dochodu. W ocenie organu uprawnienia wynikające z przepisów ustawy o pomocy społecznej mają charakter subsydiarny, co oznacza, iż uzupełniają środki, możliwości i uprawnienia własne osoby objętej systemem świadczeń z pomocy społecznej, czyli osoba wnioskująca o przyznanie pomocy zobligowana jest w pierwszej kolejności do przezwyciężenia we własnym zakresie swoich problemów, a dopiero gdy nie jest w stanie tego dokonać we własnym zakresie, pomoc społeczna w postaci przedmiotowego zasiłku może zostać przyznana. W dalszej kolejności organ pierwszej instancji wskazał, że przyznanie pomocy w formie zasiłku celowego lub zasiłku specjalnego celowego ma charakter uznania administracyjnego, na który każdorazowo przedkłada się indywidualna sytuacja osobista, dochodowa, majątkowa i zdrowotna osób obejmujących tą formą pomocy. Konkludując, organ pierwszej instancji wskazał, że rozważył możliwość udzielenia pomocy na podstawie art. 41 pkt. 1 ustawy o pomocy społecznej, który stanowi, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej albo rodziny, który nie podlega zwrotowi, lecz mając na uwadze całokształt materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie – nie stwierdzono szczególnie uzasadnionej przyczyny do przyznania specjalnego zasiłku celowego na dofinansowanie do potrzeb zgłoszonych we wniosku. Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem organu pierwszej instancji skarżący wniósł odwołanie, w którym wskazał, iż decyzja została wydana bez zauważenia istotnych dowodów oraz z naruszeniem Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Podniósł, iż błędnie wyliczony jest dochód z wynajmu dwóch pokoi, wskazując jednocześnie, iż z uwagi na niedogrzany dom jego choroba się pogłębiła. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku Białej (dalej organ odwoławczy, organ drugiej instancji) po rozpatrzeniu odwołania skarżącego zaskarżoną decyzją z dnia [...] rok, nr. [...] orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, iż organ pierwszej instancji prawidłowo ustalił, iż skarżący dysponuje miesięcznym dochodem w wysokości 1692,97 złotych, co oznacza, iż kryterium dochodowe uprawniające do ubiegania się o pomoc zostało przekroczone, stąd wniosek winien być rozpoznany w oparciu o art. 41 ustawy o pomocy społecznej, co też uczyniono. W dalszej kolejności organ odwoławczy odniósł się do faktu przekroczenia przez stronę kryterium dochodowego o 150%. Wskazano, iż w miesiącu lutym 2021 roku uzyskał on bowiem dochód w łącznej wysokości 1692,97 złotych. Wskazano, że w trwającym od października 2020 roku sezonie grzewczym przyznano mu zasiłek celowy w wysokości 700 złotych, natomiast w marcu 2021 roku zasiłek w wysokości 150 złotych na zakup lekarstw. Kolegium podzieliło również stanowisko organu pierwszej instancji w zakresie stwierdzenia, iż skarżący posiada grunty o powierzchni 1,53ha, które mógłby odpłatnie wydzierżawić bądź też sprzedać. Kolegium przyznało za organem pierwszej instancji, że w sprawie nie zaistniał szczególnie uzasadniony przypadek warunkujący przyznanie stronie specjalnego zasiłku celowego. Z akt sprawy nie wynika bowiem, iż stan zdrowia skarżącego uległ pogorszeniu, bądź wystąpiły inne zdarzenia nadzwyczaj drastyczne, dotkliwe w skutkach, czy głęboko ingerujące w plany życiowe. Konkludując Kolegium wskazało, iż organ pierwszej instancji nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Zarówno zgromadzony materiał dowodowy, jego ocena jak i uzasadnienie decyzji pozwalają na jej utrzymanie w mocy. Skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem Samorządowego Kolegium Odwoławczego wyrażonym w decyzji utrzymującej w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący wskazał, że w jego ocenie decyzja jest błędna, albowiem nie odnosi się do zasiłku specjalnego, o który wnosił. Ustalenia organu określił jako "kuriozum". W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozpatrując sprawę zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynika sprawy (art. 145 § 1 lit.a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit.b) oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynika wprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit.c) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przedmiotem kontroli sądu w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji odmawiającą przyznania skarżącemu specjalnego zasiłku celowego na dofinansowanie zakupu opału, żywności, leków, opłat oraz naprawę dachu. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji zgodnie ze wskazanymi powyżej kryteriami Wojewódzki Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, iż skarga nie jest zasadna. Skarga nie zasługuje również na jej uwzględnienie z przyczyn, które sąd obowiązany był wziąć pod uwagę działając z urzędu. Zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej zasiłek celowy przyznawany jest w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Zasiłek celowy jest świadczeniem pieniężnym zależnym od spełnienia kryterium dochodowego określonego przez ustawodawcę w art. 8 ust 1 omawianej ustawy, które w przypadku osoby samotnie gospodarującej wynosi 701 złotych. Z ustaleń poczynionych przez organy wynika, że dochód skarżącego przekracza wymienione powyżej kryterium dochodowe i wyniósł w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku 1692,97 złotych. Na dochód ten złożyło się świadczenie rentowe ZUS w wysokości 1.221,73 złotych (wg. pisma ZUS z [...] r.) oraz przyjęty dochód z hektara przeliczeniowego o powierzchni 1,53ha (wielkość gospodarstwa rolnego ustalono na podstawie pisma Kierownika Referatu ds. Podatków i Opłat Urzędu Miejskiego w S. z [...] roku oraz oświadczenia z dnia [...] r.) zgodnie z art. 8 ust.9 ustawy o pomocy społecznej oraz § 1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej wynosi on 471,24 złotych. W takiej sytuacji prawidłowo organy rozważały wniosek skarżącego w kontekście art. 41 pkt 1 cytowanej ustawy, który stanowi, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Organ przeanalizował wniosek skarżącego pod tym kątem i stwierdził, że w tym przypadku nie wskazano i nie udokumentowano w sytuacji wnioskującego żadnej szczególnej okoliczności uzasadniającej przyznanie świadczenia w trybie wymienionego powyżej art. 41 pkt. 1 wymienionej ustawy. W ocenie Sądu nie można zanegować trudnej sytuacji materialnej skarżącego i żaden z organów tego nie uczynił. Jednak okoliczność ta nie wystarczy do automatycznego przyznawania zasiłków celowych na zaspokojenie wszystkich zgłaszanych potrzeb czy zaspokajania ich w oczekiwanej wysokości. Uznaniowy charakter decyzji wydawanej w oparciu o art. 41 pkt 1 ustawy oznacza, że o uwzględnieniu wniosku, poprzez dokonanie określonej oceny danego stanu faktycznego pod kątem występowania w nim owych "szczególnie uzasadnionych przypadków" decyduje wyłącznie organ. Należy zauważyć, że "szczególnie określone przypadki" to pojęcie niedookreślone, a jego stosowanie ma charakter oceny. W świetle art. 41 ustawy o możliwości przyznania świadczenia nie decyduje dochód wnioskodawcy, lecz sytuacja życiowa, w której dana osoba się znajduje. Sytuacja ta musi zdecydowanie wyraźnie odbiegać od typowych sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego. W ocenie sądu, na podstawie analizy materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie organy zasadnie uznały, że w przypadku skarżącego nie wystąpił taki szczególnie uzasadniony przypadek. Skarżący R. G. jest objęty stałą i systematyczną opieką miejscowego Ośrodka. Nadto wymaga podkreślenia fakt, iż świadczenie w postaci specjalnego zasiłku celowego nie ma charakteru publicznego prawa podmiotowego, czyli świadczenia bezwzględnie należnego, jak zdaje się oczekiwać skarżący. Jak wskazano powyżej, jego przyznanie uwarunkowane jest stwierdzeniem występowania w sprawie szczególnie uzasadnionego przypadku. W judykaturze i doktrynie przyjmuje się, że szczególnie uzasadniony przypadek to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia, nie należą do zdarzeń codziennych, ani nawet zdarzeń nadzwyczajnych. Są to zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 sierpnia 2008r., sygn. akt I OSK 1416/07 i inne). W ocenie Sądu analiza materiału dowodowego zgromadzonego w rozpoznawanej sprawie nie pozwala na uznanie, aby taki szczególnie uzasadniony przypadek wystąpił w przypadku skarżącego. Nie można również pominąć tego, że organy administracji działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona. Zatem tylko w tak wyznaczonych granicach muszą i mogę realizować cele powierzone im w ustawie o pomocy społecznej. Z uwagi zaś na szczupłość pozostających w ich dyspozycji środków finansowych są upoważnione do ograniczania rozmiaru przyznawanych świadczeń, które to świadczenia muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbę osób wymagających wsparcia. Na okoliczność postępowania w sytuacji ograniczonych środków finansowych przeznaczonych na cele pomocy społecznej wielokrotnie zwracano uwagę w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 czerwca 2017 roku, sygn. akt I OSK 1464/2006, z dnia 25 stycznia 2008r., sygn. akt I OSK 624/07) W sytuacji ograniczonych środków finansowych i stale wzrastającej liczby osób ubiegających się o jej uzyskanie, konieczne jest stworzenie gradacji potrzeb tych osób i powiązanie jej z możliwościami finansowymi ośrodków pomocy społecznej. Organ zawsze musi indywidualnie i dogłębnie badać sytuację wnioskodawcy, który nie może oczekiwać obligatoryjnego i każdorazowego wsparcia finansowego w oczekiwanej formie i wysokości. W ocenie Sądu stan, w którym znajduje się obecnie skarżący nie stanowi sytuacji nagłej, nadzwyczajnej i niespodziewanej. Nie wiąże się bowiem z gwałtownym i zarazem drastycznym pogorszeniem się sytuacji skarżącego. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał skargę za niezasadną i na zasadzie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.