II SA/Gl 977/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Taniewska-Banacka, Sędziowie Sędzia WSA Wojciech Organiściak (spr.), Sędzia WSA Rafał Wolnik, Protokolant st. sekretarz sądowy Magdalena Dąbek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 stycznia 2010 r. sprawy ze skargi S. D. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania uchyla zaskarżoną decyzję oraz orzeka, że nie podlega ona wykonaniu w całości. Pismem z dnia [...] r. T.D. (zwany dalej wnioskodawcą) zwrócił się o wymeldowanie z lokalu położonego w P. przy ul. [...] swojej żony S. D. podając, że nie mieszka ona pod ww. adresem od [...] r. Wskazał, iż żona wynajmuje bez jego wiedzy mieszkanie w P. przy ul. [...], posiada jednak klucze do domu przy ul. [...], z którego po kilku dniach od wyprowadzenia się zabrała [...] % swoich rzeczy. W trakcie przesłuchania w dniu [...] r. S. D. wskazywała, że mają z mężem trudności w małżeństwie, a po jej powrocie z wczasów w [...] r. mąż wyrzucił ją z domu. Po tym wydarzeniu wynajęła mieszkanie w P. przy ul. B. gdzie zameldowała się na pobyt czasowy do [...] r. Skarżąca podkreślała, iż liczy na to, że wyjaśni wszystkie nieporozumienia z mężem i wobec tego nie ma zamiaru zmieniać miejsca pobytu stałego. Podczas przesłuchania wnioskodawca podtrzymał żądanie zawarte w swoim piśmie z dnia [...]r. podając, iż żona złożyła w [...] r. kolejny pozew o rozwód ponieważ poprzedni został odrzucony. Po zapoznaniu się z aktami sprawy skarżąca złożyła pismo, w którym podkreślała, iż przyczyniała się do utrzymania domu i że posiada dokumenty na to, że swój majątek odrębny przeznaczyła na rozbudowę domu przy ul. [...], gdzie jak akcentowała nadal przebywa niemal codziennie opiekując się synem, dla którego przygotowuje posiłki i z którym odrabia lekcje. S. D. przedłożyła także kserokopię sprzeciwu męża w przedmiocie jej pozwu o rozwód i podkreślała, iż obawia się, że po wymeldowaniu mąż będzie utrudniał jej kontakty z dzieckiem. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] ([...]) działający z upoważnienia Burmistrza Miasta P. Naczelnik Wydziału Spraw Obywatelskich orzekł o wymeldowaniu z miejsca z pobytu stałego S. D. z budynku mieszkalnego położonego w P. przy ul. [...]. W uzasadnieniu opisał przebieg postępowania oraz wskazał, że organ meldunkowy uznał, iż S. D. miejsce pobytu stałego opuściła dobrowolnie i nie podjęła żadnych działań zmierzających do ochrony swych praw do przebywania w ww. domu. Podkreślono, iż ewidencja ludności służy wyłącznie celom rejestracji, a kwestia kontaktu z dzieckiem winna być rozwiązana przez sąd rodzinny. S. D. w terminie ustawowym złożyła odwołanie od decyzji organu I instancji, wyrażając niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia. Odwołująca podnosiła, iż nie miała zamiaru zmieniać miejsca pobytu stałego na dowód czego wskazywała to, że de facto została z niego wyrzucona. Podkreślała, iż jest współwłaścicielką części wyposażenia znajdującego się w domu przy ul. [...], na którego utrzymanie dłuższy czas łożyła. Odwołująca odnosząc się do treści art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych podkreślała, iż nie opuściła dotychczasowego miejsca pobytu stałego, gdyż tam systematycznie przebywa, a jej obecne miejsce pobytu jest znane. Odwołująca podkreślała także, iż organ w ogóle nie analizował jakie znaczenie dla całej sprawy ma fakt zameldowania na pobyt czasowy. Podkreślała powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, że w czasie zameldowania osoby pod określonym adresem na pobyt czasowy nie można kwestionować czasowego charakteru tego pobytu i przyjmować na potrzeby postępowania o wymeldowaniu z pobytu stałego, że miejsce zameldowania na pobyt czasowy jest nowym miejscem pobytu stałego. W związku z powyższym odwołująca akcentowała, iż z miejscem czasowego pobytu, gdzie jest zameldowana do [...] r. nie wiąże przyszłości i nie zakłada, że przekształci się on w pobyt stały. Odwołująca podkreślała również, iż złośliwość męża i chęć pozbawienia jej meldunku stałego może spowodować, że stanie się ona osobą bezdomną. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu przytoczył i zanalizował regulacje prawne dotyczące procedury zameldowania i wymeldowania podkreślając, iż stosownie do przepisu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych organ gminy wydaje na wniosek lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania. Podstawą wymeldowania jest ocena, iż opuszczenie dotychczasowego lokalu nastąpiło w sposób dobrowolny i trwały, a bez znaczenia jest kwestia utraty ewentualnych uprawnień do przebywania w tym lokalu. Podkreślono, że zamieszkiwanie jest to taki stan faktyczny, w którym osoba przebywa w określonym lokalu z zamiarem stałego pobytu, ma w nim zgromadzone rzeczy osobiste i przedmioty majątkowe, a jej codzienne potrzeby są zaspokajane w tym mieszkaniu, stanowiącym centrum jej życia domowego. Podkreślono, iż fakt zameldowania się na pobyt czasowy, aż do [...] r. przesądza o tym, iż opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu stałego ma charakter trwały a nie przejściowy. Pismem z dnia [...] r. S. D. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na decyzję organu II instancji, podkreślając, że decyzja ta jest dla niej krzywdząca. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty, które zawarł w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W trakcie rozprawy przed tut. Sądem w dniu [...] r. skarżąca potwierdziła, iż z mieszkania została wyrzucona i że mąż chce jej powrotu, jednak ona nie chce zamieszkiwać z osobą cyt. "która ją zdradza" i w związku z tym chce wrócić do mieszkania, ale po sądowym uregulowaniu sytuacji. Skarżąca wskazywała, iż decyzję o zameldowaniu czasowym na tak długi okres podjęła pod wpływem emocji. Uczestnik postępowania, wnioskodawca T. D. wniósł o oddalenie skargi, podając, że żona sama podjęła decyzję o opuszczenia mieszkania po zaistniałej kłótni, ale w żaden sposób nie zabrania żonie przychodzenia do mieszkania i kontaktu z dzieckiem. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą w zaskarżonej decyzji ostatecznej bądź w postanowieniu z punktu widzenia legalności, tj. zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialnego. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. zwanej dalej: p.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji bądź postanowienia w całości lub w części następuje wtedy gdy sąd stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że jest ona dotknięta uchybieniami uzasadniającymi jej wzruszenie. Zdaniem tut. Sądu stanowiąca przedmiot zaskarżenia decyzja drugoinstancyjna wydana została bowiem z naruszeniem zasady prawdy obiektywnej (art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity: Dz. U. 2000, Nr 98, poz. 1071 z późn. zm., zwanej dalej: Kpa), której realizacja wymaga by organy administracji publicznej podejmowały wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Jako dowolne należy traktować zatem ustalenia faktyczne znajdujące wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym, czy nie w pełni rozpatrzonym. Zarzut dowolności zostaje wykluczony dopiero ustaleniami dokonanymi w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 Kpa), zgromadzonego i rozpatrzonego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 Kpa), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako niezbędnego warunku wydania rozstrzygnięcia o przekonującej treści – por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lipca 2001 r., I SA 1768/99, LEX 53964. W odniesieniu do postępowania przed organem odwoławczym należy też podkreślić, iż zgodnie z zasadą dwuinstancyjności organ ten obowiązany jest ponownie rozpoznać i rozpatrzyć sprawę rozstrzygniętą decyzją lub postanowieniem organu I instancji, a stan faktyczny winien ustalić nie tylko w oparciu o materiał dowodowy zebrany w postępowaniu I instancji lecz także rozszerzając granice postępowania dowodowego na istotne dla sprawy okoliczności faktyczne pominięte przez organ pierwszoinstancyjny. W konsekwencji, w myśl art. 136 Kpa, organ odwoławczy może przeprowadzić nie tylko na żądanie strony lecz także z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który w I instancji wydał decyzję lub postanowienie. Przystępując do szczegółowych rozważań należy w pierwszej kolejności wskazać, iż w myśl art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity: Dz. U. 2006, nr 139, poz. 933 z późn. zm.) ewidencja ludności polega m.in. na rejestracji danych o miejscu pobytu osób. Zgodnie natomiast z art. 9 ust. 2b powołanej wyżej ustawy celom ewidencyjnym służy zameldowanie, które winno potwierdzać fakt pobytu osoby w lokalu. W konsekwencji stosownie do art. 2 i art. 4 ustawy osoba przebywająca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest obowiązana wykonywać obowiązek meldunkowy określony w ustawie, który to obowiązek polega na: 1) zameldowaniu się w miejscu pobytu stałego lub czasowego; 2) wymeldowaniu się z miejsca pobytu stałego lub czasowego; 3) zameldowaniu o urodzeniu dziecka; 4) zameldowaniu o zmianie stanu cywilnego; 5) zameldowaniu o zgonie osoby. Szczegółowym kwestiom związanym z wymeldowaniem poświęcony został w ustawie art. 15, zgodnie z którego ust. 1 osoba, która opuszcza miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące, jest obowiązana wymeldować się w organie gminy, właściwym ze względu na dotychczasowe miejsce jej pobytu, najpóźniej w dniu opuszczenia tego miejsca. W myśl natomiast ust. 2 wskazanego wyżej przepisu organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Odnosząc się do wskazanej wyżej ciążącej na organie gminy powinności dokonania wymeldowania osoby, która wbrew przepisom obowiązku tego sama nie dopełniła zaakcentować należy, że opuszczenie miejsca stałego pobytu, jako niezbędna przesłanka wymeldowania, określona w art. 15 ust. 2 cytowanej ustawy, winno być rozumiane jako dobrowolne wyprowadzenie się wynikające z własnej woli osoby zainteresowanej, a nie z powodu bezprawnych działań lub zachowań innych osób - por. w tej kwestii np. uzasadnienie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 marca 2003 r,, V SA 2323/02, LEX nr 159183. Na równi z dobrowolnym wyprowadzeniem się z lokalu traktuje się jednak także sytuację, w której wprawdzie dana osoba wyprowadza się pod przymusem bądź zostaje z lokalu bezprawnie usunięta jednak godzi się z tym i nie korzysta z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu. Nadto wskazać należy, iż opuszczeniem jest nie tylko fizyczne nieprzebywanie, ale i zamiar opuszczenia danego lokalu, z jednoczesnym zerwaniem związków z lokalem dotychczasowym i założeniem w nowym miejscu ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów. por. np. uzasadnienie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 18 grudnia 2002 r., V SA 935/02, LEX nr 149535 wraz z przytoczonym tam wcześniejszym orzecznictwem. Podkreślić nadto w tym miejscu należy, iż tak samo jak zameldowanie, również wymeldowanie jest wyłącznie aktem rejestracji danych dotyczących pobytu określonej osoby. Analogicznie więc jak w przypadku zameldowania, również przy wymeldowaniu źródłem powinności organu administracji dokonania tej czynności jest sam fakt opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu przez osobę podlegającą wymeldowaniu, niezależnie od tego, czy utraciła formalne uprawnienie do przebywania w tym miejscu - por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 lutego 2003 r., V SA 1398/02, LEX nr 159189. Oceniając merytoryczną poprawność decyzji o wymeldowaniu rozważyć zatem należy, czy S. D. istotnie opuściła, w sposób określony powyżej, miejsce pobytu stałego, w którym jest zameldowana. W razie bowiem ustalenia, iż w wyniku zachowań skarżącej jej pobyt w lokalu faktycznie ustał spełniona zostałaby wymagana prawem przesłanka uzasadniająca wymeldowanie. Jak wynika z akt sprawy organ II instancji uznał, iż skarżąca opuściła dom przy ul. [...] w P. w sposób dobrowolny i trwały. Teza ta zdaniem Sądu, w świetle zgromadzonego w sprawie materiału znajduje obecnie jedynie częściowe potwierdzenie. Sąd podziela jedynie ustalenia organu odwoławczego, iż w przedmiotowym przypadku można mówić o dobrowolności w opuszczeniu ww. domu. Strona po "wyrzuceniu" jej z domu przez męża nie skorzystała bowiem z przysługujących jej uprawnień zmierzających do przywrócenia jej praw w tym zakresie, choć fakty takie jak: posiadanie kluczy, niemal codzienne wielogodzinne wizyt w domu w celu opieki nad synem na pewno w ocenie Sądu utrudniałyby jej wyjaśnienie całej istoty problemu właściwym organom do których o interwencję by się zwróciła. Dodatkowo Sąd zauważa, iż powyższe okoliczności świadczą o ześrodkowaniu wcale nie małej części aktywności życiowej właśnie w miejscu dotychczasowego pobytu stałego, co rodzi z kolei istotną wątpliwość co do samego faktu opuszczenia ww. domu. Jeszcze poważniejsza wątpliwość pojawia się przy ocenie kwestii trwałości opuszczenia przez skarżącą miejsca jej stałego pobytu. Już okoliczności podnoszone przez nią w odwołaniu wskazywały na to, że nie ma ona zamiaru trwałego pobyty w wynajmowanym mieszkaniu, a na rozprawie dodatkowo wyjaśniała, iż tak długi okres zameldowania na pobyt czasowy był wynikiem wzburzenia jakie jej towarzyszyło w okresie natężenia konfliktu z mężem, który co jak udowodniła skarżąca jest przeciwny rozwodowi. Skarżąca podkreśla także, iż po wyjaśnieniu wszystkich nieporozumień z mężem ma zamiar powrócić do domu przy [...], a z miejsce czasowego meldunku nie wiąże żadnych trwałych planów. Skarżąca wskazała także, że nie może pod wskazanym adresem stałego pobytu przebywać przez cały czas gdyż mąż jej to ogranicza oraz podawała, że mąż ją "zdradza". Sąd stwierdza, że pomimo ustanowionego w kodeksie postępowania administracyjnego obowiązku wszechstronnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy z przedłożonych tut. Sądowi akt administracyjnych nie wynika by rozpoznający odwołanie Wojewoda [...] podjął czynności celem ustalenia podniesionych wyżej wątpliwości, co samo już musiało skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji. Zdaniem Sądu wskazane wyżej okoliczności nie dają wystarczających podstaw do wydania decyzji o wymeldowaniu z pobytu stałego. Przesłanką takiego wymeldowania jest bowiem w świetle treści art. 15 ust. 2 w zw. z art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 oraz art. 8 ust. 1 i 2 ustawy o ewidencji ludności m.in. ustalenie, że doszło do opuszczenia danego lokalu jako miejsca pobytu stałego czyli objętego zamiarem stałego (trwałego), a nie jakiegokolwiek w nim przebywania i zamieszkiwania. Ta ważna okoliczność i różnica uszła zdaniem Sądu uwadze organu orzekającego o czym świadczy to, że uznał on, iż fakt zameldowania na pobyt czasowy na okres do [...] r. przesądza o zamiarze trwałego stałego zamieszkiwania pod innym adresem niż dotychczasowe miejsce pobytu stałego. Przecież, zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności pobytem czasowym jest przebywanie bez zamiaru zmiany pobytu stałego. Sąd podkreśla, iż prawo nie zabrania jednoczesnego zameldowania na pobyt stały i pobyt czasowy pod różnymi adresami, a zatem istnieje prawna możliwość czasowego nie przebywania w lokalu, w którym dana osoba jest zameldowana na pobyt stały. Wymeldowanie z pobytu stałego w odniesieniu do osoby zameldowanej jednocześnie na pobyt czasowy wymagało by zatem wcześniejszego przesądzenia faktycznego charakteru pobytu objętej postępowaniem osoby pod danym adresem, a w konsekwencji i charakteru opuszczenia domu przy ul. [...], a oceny czego organ odwoławczy w ocenie Sądu nie dokonał. Zdaniem Sądu do wymeldowania nie wystarczy fakt opuszczenia lokalu przez osobę, w którym jest się zameldowanym na pobyt stały, ale trzeba też wykazać, że opuszczający ten lokal uczynił to z zamiarem rezygnacji ze stałego przebywania i zamieszkiwania w tym lokalu w rozumieniu art. 6 ust. 1 ww. ustawy. Co prawda zgodnie z treścią art. 8 ust. 2 ww. ustawy wątpliwości co do charakteru pobytu rozstrzyga właściwy organ gminy, to przy uwzględnieniu treści art. 80 Kpa rozstrzygnięcie to nie może być dowolne. Sąd stwierdza, iż organ odwoławczy, iż nie odniósł się do tej kwestii w stopniu uzasadniającym wyłączenie arbitralności przy istnieniu uznaniowości organu w tym zakresie. Wojewoda powołując się na treść art. 15 ust. 2 ww. ustawy powinien zdaniem Sądu w przedmiotowej sprawie uwzględniać postanowienia art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 cyt. ustawy. Wynika z nich bowiem, że pojęcie zamieszkiwania pod oznaczonym adresem nie jest tożsame z pojęciem przebywania pod tym adresem. Nie ulega bowiem wątpliwości, że można być jednocześnie zameldowanym na pobyt stały i pobyt czasowy w dwóch różnych miejscach, gdy fizycznie tylko w jednym z nich można w danym okresie przebywać. Zdaniem Sądu organ odwoławczy nie ustalił tego czy skarżąca, pomimo tego, że zameldowała się na pobyt czasowy w lokalu przy ul. [...] i nie przebywa przez całą dobę w lokalu przy ul. [...] w dalszym ciągu w tym ostatnim lokalu nie zamieszkuje w rozumieniu art. 6 ust. 1 ww. ustawy. Tylko bowiem jednoznacznie negatywne ustalenie w tym względzie dawało podstawę do jej wymeldowania z pobytu stałego. Dla takiego ustalenia nie jest zaś wystarczające wykazanie, że skarżąca w lokalu nie nocuje co podnosił wojewoda, Należało pełniej przeanalizować i rozważyć wszystkie okoliczności, w tym i to, że opuszczając lokal pozostawiła w nim część przedmiotów majątkowych i osobistych, posiada klucze oraz przede wszystkim to, że niemal codziennie w domu na ul. [...] przebywa opiekując się dzieckiem. Dopiero wyjaśnienie i rozważenie tych wszystkich kwestii, co uczyni organ odwoławczy przy ponownym rozpatrzeniu sprawy pozwoli na prawidłowe jej rozpoznanie pod kątem treści art. 15 ust. 2 ww. ustawy. Skład Orzekający podkreśla, iż akceptuje poglądy jaki wyraził tutejszy Sąd w wyroku z dnia 14 lutego 2008 r. (Sygn. akt II SA/Gl 484/07. W: LEX 460013). W konsekwencji, w myśl powyższych rozważań, decyzję organu II instancji uznać należy za naruszającą przepisy postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Decyzję tę uznać bowiem należy za co najmniej przedwczesną, wydaną bez należytego wyjaśnienia i rozważenia wszystkich istotnych okoliczności sprawy. Wskazówki co do dalszego postępowania wynikają wprost z powyższych uwag Sądu. Wobec powyższego zaskarżoną decyzję należało uchylić na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a. Mając na uwadze treść art. 152 p.p.s.a. zgodnie z którym, w razie uwzględnienia skargi Sąd w wyroku określa, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane orzeka, że nie podlega wykonaniu w całości. O kosztach postępowania z uwagi na brak wniosku nie orzekano.