II SA/Gl 981/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Żurawik, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski (spr.), Asesor WSA Aneta Majowska, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 10 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 27 maja 2024 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1182/2024/8876 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Po rozpatrzeniu wniosku J. W. Gminy M. decyzją z dnia 27 listopada 2023 roku nr [...] odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką W uzasadnieniu decyzji wskazał na brak spełnienia warunku o którym mowa w art. 17 ust. 1b ustawy z 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych co do czasokresu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Na skutek odwołania adresatki decyzji sprawę rozpatrywało Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, które decyzją z dnia 18 marca 2024 r. nr [...] uchyliło rozstrzygnięcie organu I instancji i przekazało mu sprawę do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu decyzji kasatoryjnej wskazano na potrzebę przeprowadzenia uzupełniającego wywiadu środowiskowego w celu ustalenia rzeczywistego stanu zdrowia matki strony oraz rozmiaru i zakresu opieki sprawowanej przez stronę nad niepełnosprawną matką. Prawidłowo zebrany materiał dowodowy winien następnie zostać poddany ocenie organu I instancji, zaś podjęta decyzja winna zostać należycie uzasadniona. Po podjęciu postępowania przez organ administracji został przeprowadzony ponowny wywiad środowiskowy. Pracownik socjalny ustalił, że wnioskodawczyni prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z matką oraz synem małoletnim synem. Rodzina utrzymuje się z renty rodzinnej, świadczenia wychowawczego i zasiłku rodzinnego oraz świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Podczas wywiadu strona oświadczyła, że nie zrezygnowała z zatrudnienia, aby zaopiekować się niepełnosprawną matką (jak podała zajmuje się matką od 4 lat). Ostatnio pracowała zawodowo jeszcze przed urodzeniem syna około 12 lat temu. Ponadto nie jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w B., nie ma prawa do zasiłku, nie pobiera emerytury, renty czy renty socjalnej. Matka strony porusza się po mieszkaniu na wózku inwalidzkim z uwagi na [...]. Podczas wywiadu środowiskowego wnioskodawczyni oświadczyła, że matka jest pod kontrolą lekarza rodzinnego. Ostania wizyta w formie teleporady lekarskiej miała miejsce w grudniu 2023 roku. Wnioskodawczyni i jej matka oświadczyły pracownikowi socjalnemu, że niepełnosprawna nie leczy się na żadne choroby przewlekłe i nie korzysta z opieki lekarzy specjalistów. Jedynie skarży się na problemy ze snem, przyjmuje leki przeciwbólowe i leki (saszetki) na pamięć. Nie posiada żadnej dokumentacji od lekarzy specjalistów. Z uwagi na [...] niepełnosprawność oraz demencję (jak zeznała wnioskodawczyni) matka wymaga pomocy i opieki osoby drugiej. Wnioskodawczyni przedstawiła wreszcie szczegółowy harmonogram czynności przez nią dokonywanych. Od godziny 7 rano do godziny 21. W konsekwencji powyższych ustaleń Wójt Gminy M. decyzją z dnia 19 kwietnia 2024 r. nr [...] odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia uznając, że w sprawie nie została spełniona przesłanka przewidziana w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Odwołanie od tej decyzji założyła jej adresatka. Zarzuciła organowi I instancji naruszenie: 1) art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych i niezasadne uznanie, że niepełnosprawność matki strony powstała po 18. roku życia i w związku z tym skarżącej jako jej opiekunowi nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, 2) art. 17 ust. 1b ustawy z pominięciem okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 roku o sygn. akt K 38/13, został on uznany za niekonstytucyjny w zakresie, w jakim różnicuje on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez co narusza to art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, 3) art. 17 ust. 1 ustawy poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Zaskarżoną obecnie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach utrzymało rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy. Wskazało przede wszystkim, że w analizowanej sprawie zastosowanie znajdą przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r.. Zgodnie bowiem z przepisem art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429) w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. W ocenie Kolegium rozstrzygnięcie organu I instancji jest prawidłowe. W sprawie nie wykazano, że ze względu na opiekę nad niepełnosprawną matką skarżąca nie jest w stanie podjąć jakiegokolwiek zatrudnienia. Podkreśliło, że strona, jak sama oświadczyła, nie zrezygnowała z zatrudnienia w związku z opieką nad matką, uczyniła to wiele lat wcześniej. Podkreślono, że niepełnosprawna jest w stanie poruszać się w obrębie mieszkania, samodzielnie spożywa posiłki, korzysta z sanitariatów. Należy uznać, iż świadczona przez stronę opieka względem matki nie nosi znamion opieki ciągłej i stałej i nie ma przełożenia na rezygnację czy niepodejmowanie zatrudnienia. W przypadku Strony nie istnieje bowiem związek przyczynowo - skutkowy między niepodejmowaniem zatrudnienia, a sprawowaniem opieki, bowiem sprawowana opieka nad matką nie uniemożliwia jej podjęcia zatrudnienia w niepełnym wymiarze czasu pracy - strona czynności opiekuńcze względem matki może wykonywać rano - przed wyjazdem do pracy bądź po południu - po powrocie z pracy, bowiem jak wynika z okoliczności sprawy - zajmują one w sumie kilka godzin. Na podstawie doświadczenia życiowego Kolegium nie dało wiary oświadczeniu strony zawartym w odwołaniu od zaskarżonej decyzji organu I instancji, w którym wskazano, że wymienione wyżej czynności wykonywane w związku z opieką sprawowaną nad matką, uniemożliwiają jej podjęcie zatrudnienia. Ponadto są to w większości czynności wykonywane w każdej rodzinie czynności dnia codziennego. Skargę na tę decyzję do tutejszego Sądu złożyła jej adresatka reprezentowania przez profesjonalnego pełnomocnika. Domagając się uchylenia rozstrzygnięć organów obu instancji oraz zasądzenia kosztów postępowania zarzuciła SKO w Katowicach naruszenie: 1) art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i niezasadne uznanie, że córka niepełnosprawnej nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie ma związku między rezygnacją przez nią z zatrudnienia, a sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką, 2) art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i niezasadne uznanie, że córka niepełnosprawnej nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż zakres opieki jakiej wymaga podopieczna nie wyklucza podjęcia przez nią zatrudnienia, 3) art. 6 k.pa., art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 9 k.p.a. art, 77 k.p.a., art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. przez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i uznanie, wbrew treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanego przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w B., że niepełnosprawna pomimo stwierdzonej niezdolności do samodzielnej egzystencji nie wymaga stałej opieki swojej córki, która nie musi rezygnować z zatrudnienia. Odpowiadając na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935, dalej: p.p.s.a.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej, a stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2022 r., poz. 2492) kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 323 – dalej "u.ś.r.") w brzmieniu obowiązującym przed wejściem w życie ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429) "świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji". W każdej sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego istotna jest ocena, czy zakres i rozmiar sprawowanej przez wnioskodawcę opieki nad osobą niepełnosprawną wypełnia ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie tego uprawnienia, a więc, czy istnieje związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy zakresem sprawowanej opieki a niemożnością podjęcia zatrudnienia. Czynnikiem wpływającym na zasadność przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest ustalenie, że sprawowanie opieki przez wnioskodawcę w sposób rzeczywisty uniemożliwia podjęcie lub dalsze wykonywanie pracy zarobkowej, gdyż wskazane świadczenie nie jest wynagrodzeniem za opiekę nad niepełnosprawnym lecz swoistą rekompensatą za brak możliwości w związku z tym podjęcia i kontynuowania działalności zarobkowej. Pod pojęciem "sprawowania opieki", użytym w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie sposób rozumieć wyłącznie czynności związanych bezpośrednio z troską o fizyczny dobrostan bliskiej osoby niepełnosprawnej. Opieka nad chorym bliskim musi spełniać przede wszystkim cechę stałości lub długotrwałości. Niniejsze wyklucza zatem sprawowanie czynności opiekuńczych sporadycznie, nie oznacza to jednak stricte opieki całodobowej. Zauważyć przy tym należy, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie uzależnia otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę. Warunku "stałej" opieki, nie można bowiem rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być stała, w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie, opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki. W zakres opieki wchodzą zarówno czynności opiekuńcze związane z obsługą chorego, jak i prowadzenie gospodarstwa domowego, gdyż osoba ze znacznym stopniem niepełnosprawności, nie może - co do zasady - sama wykonywać tych czynności, a są one niezbędne do codziennego funkcjonowania. Opieka, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie dotyczy przy tym wyłącznie niezdolnej do samodzielnej egzystencji osoby leżącej. Za niezdolne do samodzielnej egzystencji z mocy ustawy uznano także osoby cierpiące na schorzenia nieskutkujące brakiem możliwości poruszania się a konieczność sprawowania nad nimi stałej lub długotrwałej opieki oceniać należy w świetle rodzaju schorzeń oraz sprawności psychofizycznej danej osoby. Pamiętać należy, że rezygnacja z zatrudnienia w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną oznacza całkowite poświęcenie się na rzecz drugiej osoby, co stanowi wielokrotnie o poświęceniu fizycznym oraz psychicznym. Jednakże przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r., należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Pojęcie opieki, o którym mowa w powyższym przepisie, utożsamiać należy ze stałą i bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest ona w stanie zrealizować z uwagi na swoją niepełnosprawność. Opieka ta powinna być przy tym tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla niej. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 ustawy, opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. W ocenie Składu orzekającego decyzja SKO w Katowicach jest zgodna z prawem. Organ ustalił przede wszystkim zakres sprawowanej przez stronę nad matką opieki. Jak wynika z akt administracyjnych polega ona na przygotowywaniu posiłków, sprzątaniu, paleniu w piecu, robieniu zakupów. Jednakże niepełnosprawna porusza się samodzielnie (przy wykorzystaniu wózka), nie jest "pampersowana", sama korzysta z toalety, sama spożywa posiłki. Tu Sąd zwraca uwagę, iż podane przez skarżącą czasokresy określonych czynności są mało wiarygodne. Samo przygotowanie matce śniadania ma trwać godzinę. Zaś czynności polegające na sprzątaniu i "porządkowaniu" mają trwać dwie i pół godziny. Jest to wątpliwe zwłaszcza w kontekście ustaleń dokonanych podczas pierwszego wywiadu środowiskowego, gdy pracownik socjalny zauważył, że mieszkanie nie jest posprzątane, w zlewie znajdują się brudne naczynia i jest zimno (mimo, że na napalenie w piecu skarżąca, zgodnie z jej oświadczeniem, przeznacza całą godzinę). Trudno zatem stwierdzić, że w związku z opieką nad niepełnosprawną matką strona nie może podjąć jakiegokolwiek zatrudnienia nawet jeśli przyjąć, iż opieka ta zajmuje jej kilka godzin dziennie. Tu warto zaznaczyć, że poprawa organizacji opieki może znacząco skrócić ten czas. Opieka ta polega bowiem na pomocy w czynnościach higienicznych, robieniu zakupów, czy sprzątaniu. Warto wreszcie zauważyć, że niektóre czynności dokonywane są przez nią nie tylko dla niepełnosprawnej ale również w interesie jej i jej małoletniego syna. Prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Zatem palenie w piecu, sprzątanie, czy robienie zakupów następuje niezależnie od tego, czy w rodzinie znajduje się osoba wymagająca szczególnej pomocy. Reasumując skład orzekający stwierdza, że faktycznie matka skarżącej, ze względu na [...] ma utrudnione poruszanie. Jednakże poza powyższą ułomnością jest osobą sprawną psychicznie. Potrafi wykonywać najważniejsze czynności związane ze swym życiem, sama spożywa posiłki, porusza się po mieszkaniu na wózku, k\sama korzysta z toalety. Nic więc nie stoi na przeszkodzie aby skarżąca podjęła zatrudnienie, które zarzuciła na długo przed rozpoczęciem opieki nad matką. Z tych względów na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. ----------------------- 3