II SA/Gl 986/16

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 17 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie utrzymania czystości i porządku na terenie gminy w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata postanawia: 1. ustanowić dla skarżącego adwokata z urzędu, 2. oddalić wniosek w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Wyrokiem z dnia 5 stycznia 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę w niniejszej sprawie. Następnie, w dniu 12 stycznia 2017 r. K.S. złożył do Sądu urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym określił, iż domaga się ustanowienia adwokata oraz zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący oświadczył, że nie posiada żadnych zasobów pieniężnych ani majątku i aktualnie pozostaje na utrzymaniu rodziców ponieważ zawiesił prowadzoną wcześniej działalność gospodarczą z uwagi na brak zleceń. Wraz z formularzem wnioskodawca nadesłał zaświadczenia potwierdzające, że wspomniana działalność gospodarcza w roku 2016 przyniosła dochód w kwocie 19.482,07 zł. Następnie, odpowiadając na wezwanie z dnia 18 stycznia 2017 r. skarżący udokumentował wysokość dochodów uzyskiwanych przez jego rodziców oraz poziom i strukturę kosztów utrzymania. W oparciu o uzyskane informacje ustalono, że łączny dochód z tytułu świadczeń emerytalnych jego rodziców wynosi 2.918,25 zł netto miesięcznie. Bieżące wydatki ustalone zostały zaś na kwotę około 500 zł, a jeżeli do tego doliczyć wydatki na opał, to szacunkowy, bieżący koszt utrzymania kształtuje się na poziome około 700 - 800 zł. Rozpoznając wniosek zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Odnosząc się do wniosku K. S. należy przywołać zasady sformułowane w art. 246 §1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. Stosownie do ich brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym (czyli zgodnie z art. 245 §2 cytowanej regulacji, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (zgodnie z art. 245 §3 p.p.s.a. obejmującym tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie jednego z wymienionych w tym przepisie profesjonalnych pełnomocników) jest wykazanie niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym kontekście ocena stanu majątkowego i sytuacji życiowej wnioskodawcy doprowadziła do konkluzji, że zachował on wymóg warunkujący przyznanie prawa pomocy w stopniu uzasadniającym częściowe uwzględnienie wniosku. Z oświadczeń wyżej wymienionego wynika, że nie posiada on żadnych zasobów finansowych ani łatwego do spieniężenia majątku, a prowadzoną działalność gospodarczą zawiesił i pozostaje obecnie na utrzymaniu rodziców. Biorąc przy tym pod uwagę wysokość dochodu ogółem przypadającego na jego rodzinę uznano, że uiszczenie pełnych kosztów niniejszego postępowania, w tym pokrycie należności jakie wiążą się zazwyczaj z opłaceniem adwokata z wyboru przekracza jego możliwości płatnicze i mogłoby go narazić na uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Za potrzebą ustanowienia dla wnioskodawcy adwokata przemawia dodatkowo fakt, iż tutejszy Sąd wydał w niniejszej sprawie wyrok o oddaleniu skargi, zaś ewentualna skarga kasacyjna od tego orzeczenia może być sporządzona wyłącznie przez profesjonalnego pełnomocnika procesowego. Równocześnie uznano jednak, że brak jest podstaw do przyznania stronie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Trzeba w tym miejscu podkreślić, że prawo pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym (zasada ta znalazła wyraz w art. 199 p.p.s.a.). Zastosowanie omawianej instytucji prawnej w zakresie całkowitym powinno zatem sprowadzać się wyłącznie do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jakichkolwiek kosztów związanych z udziałem w postępowaniu sądowym jest dla strony rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA z 2005 r., z.1, poz. 8). Zdaniem rozpoznającego wniosek, skarżący nie zdołał wykazać, aby w jego przypadku sytuacja taka miała miejsce. W tym miejscu trzeba zaakcentować, że rozpoznając wniosek po przyznanie prawa pomocy uwzględnia się nie tylko majątek i dochody samego wnioskodawcy lecz również dochody i majątek osób prowadzących z nim wspólne gospodarstwo domowe, czy też w inny sposób wpływających na jego możliwości płatnicze (utrwalone stanowisko judykatury wyrażone między innymi w postanowieniach Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt I OZ 657/06, publ. Lex nr 181557, z dnia 12 stycznia 2012 r., sygn. Akt I OZ 1105/11, z dnia 15 października 2013 r., sygn. akt I GZ 454/13 oraz z dnia 18 lutego 2014 r., sygn. akt I OZ 100/14 - wszystkie orzeczenia dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - zwanej dalej CBOSA). Jak wynika z nadesłanych dokumentów źródłowych, K.S. zamieszkuje z rodzicami i pozostaje na ich utrzymaniu, co oznacza, że pozostaje z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym. Miesięczny dochód netto tej rodziny to 2.918,25 zł. Do czasu zawieszenia prowadzonej działalności gospodarczej, tj. do dnia 1 stycznia 2017 r. również sam skarżący uzyskiwał dochód w średniej wysokości ponad 1.600 zł netto miesięcznie. Równocześnie łączna kwota miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem rzeczonego gospodarstwa domowego to 700-800 zł. W rezultacie, do dyspozycji rodziny wnioskodawcy pozostaje ponad 2100 zł miesięcznie. Nawet zatem przyjąwszy, że kwotę tę należy jeszcze pomniejszyć o konieczne koszty wyżywienia i zakupu niezbędnych środków czystości, nie można stwierdzić, aby wnioskodawca znajdował się w sytuacji wyjątkowej, w której pozbawiony jest możliwości wygospodarowania jakichkolwiek środków na pokrycie kosztów niniejszego postępowania. Fakt zawieszenia prowadzonej dotychczas działalności gospodarczej i tym samym przejścia na utrzymanie rodziców, w sytuacji, w której rodzice Ci posiadają stałe źródło utrzymania wyklucza uznanie, że zaistniały przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Skarżący ma bowiem w takiej sytuacji możliwość uzyskania środków pieniężnych na uiszczenie kosztów sądowych zwłaszcza, że na obecnym etapie postępowania są one relatywnie niskie, gdyż sprowadzają się do opłaty kancelaryjnej za odpis wyroku z uzasadnieniem oraz do ewentualnego wpisu od skargi kasacyjnej (o ile zechce ją złożyć). Każda z tych opłat wynosi zaledwie po 100 zł, a zatem ich uiszczenie nie narazi wnioskującego na uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Uwzględniwszy bowiem relację pomiędzy dochodem jego rodziny i rozmiarem obciążających ją koniecznych wydatków, nie sposób uznać, aby rodzina ta mogła ponieść tak dotkliwą szkodę w wyniku opłacenia wspomnianych należności. Mając na względzie wszystkie powołane wyżej okoliczności postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 p.p.s.a. w związku z art. 246 §1 pkt 1 i 2 tej ustawy.