II SA/Gl 997/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 31 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze sprzeciwu H. B. na decyzję Śląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie legalności robót budowlanych w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W ramach urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 10 listopada 2017 r. H. B. zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W jego motywach w całości nawiązała do merytorycznych aspektów sprawy z jej sprzeciwu. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca zeznała, że samotnie prowadzi gospodarstwo domowe. Posiada dom o pow. 200 m2 o wartości szacunkowej około 200.000,00 zł. Zaznaczyła przy tym, iż budynek kwalifikuje się do remontu, oraz że jest objęty postępowaniem o podział nieruchomości wspólnej. Skarżąca posiada nadto grunt rolny o powierzchni 5 ha o wartości około 40.000,00 zł. Grunt ten jest jednakże zabezpieczeniem zobowiązania kredytowego. Takim zabezpieczeniem, w świetle oświadczenia skarżącej, jest także objęte jej świadczenie rentowe, którego wysokość oznaczyła w kwocie 1.800,00 zł netto. Końcowo dodała, że posiada zobowiązania kredytowe w kwocie 80.000,00 zł oraz należności wobec ZUS do kwoty 150.000,00 zł. Pismem doręczonym skarżącej w dniu 11 stycznia 2018 r. referendarz sądowy wezwał ją do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku poprzez złożenie dodatkowych wyjaśnień oraz nadesłanie dokumentów źródłowych, pouczając przy tym, że niezastosowanie się do wezwania w terminie 7 dni oraz we wskazanym tam zakresie, potraktowane zostanie jako brak należytego wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej w skrócie: "P.p.s.a."). W tych ramach zobowiązano skarżącą do: 1) udokumentowania wysokości wydatków związanych z utrzymaniem się, tj. opłat za energie elektryczną, dostawy wody, odbiór śmieci, usługi telekomunikacyjne, wykup lekarstw itp.; 2) udokumentowanie wysokości dochodów deklarowanych w druku PPF oraz zajęć komorniczych na nich dokonanych; 3) udokumentowanie istnienia oraz wysokości zobowiązań kredytowych oraz względem ZUS, o których skarżąca wspomniała w druku formularza. W piśmie procesowym z dnia 17 stycznia 2018 r. skarżąca wyjaśniła, że nie jest możliwe udokumentowanie jej stałych wydatków ponoszonych z tytułu utrzymania gospodarstwa domowego, albowiem w budynku, w którym mieszka znajduje się sklep piekarniczo-cukierniczy wraz z warsztatem. Rachunki dokumentują zatem zużycie mediów w całym budynku, którego skarżąca jest współwłaścicielką. Dodała, że spółka jawna "A", która zajmuje pomieszczenia znajdujące się pod jej częścią mieszkalną, generuje stratę finansową. W załączeniu skarżąca nadesłała dokumentację potwierdzającą jedynie, iż podjęto w stosunku do niej czynności o charakterze egzekucyjnym. Są to m.in. potwierdzenia wpłat gotówkowych skarżącej na rzecz trzech firm windykacyjnych na sumy w przedziale od 100 do 300 zł; jest to również korespondencja pomiędzy skarżącą a firmami windykacyjnymi, z której wynika, że skarżąca posiada zaległości na kwotę około 75.000,00 zł. Skarżąca nadesłała także pismo ZUS skierowane do "A" Sp. jawna, wskazujące na to, że podmiot ten złożył do ww. organu wniosek o rozłożenie na raty należności z tytułu zaległych składek. Z pisma tego wynika m.in., że do udzielenia rzeczonej ulgi konieczne jest opłacenie kosztów egzekucyjnych w kwocie 28.566,20 zł. W oparciu o powszechnie dostępne dane (źródło: http://ms.gov.pl/krs) ustalono, że H. B. jest wspólnikiem "A" Sp. jawnej w B.. Spółka nie jest postawiona w stan likwidacji, ani upadłości. Nie toczy się również postępowanie układowe (stan na 30 stycznia 2018 r.). Wpis sądowy od skargi w niniejszej sprawie stanowi kwotę 100 zł (patrz § 2 ust. 1 pkt 6a rozporządzenia Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 221, poz. 2193 ze zm.). Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – czyli w myśl art. 245 § 2 tej ustawy obejmującym m.in. zwolnienie od kosztów sądowych - następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie wspomnianego faktu, przedstawiając – z własnej inicjatywy lub na wezwanie – stosowną dokumentację źródłową. Podobnie art. 252 § 1 P.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy powinny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron ubiegających się o przyznanie prawa pomocy oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów, w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i możliwości płatnicze. To bowiem na podstawie przedłożonych dokumentów źródłowych musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że wnioskodawca nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. W orzecznictwie powszechnie przyjmuje się, że słowo "wykazać", użyte w treści art. 246 P.p.s.a. oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, LEX nr 1104158). Wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie NSA z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, LEX nr 1069777). Ze spostrzeżeń tych wynika, że minimum staranności, jaką powinna się wykazać osoba wnosząca o przyznanie prawa pomocy, sprowadza się do dokładnego wykonania wezwania referendarza sądowego zawierającego wytyczne co do katalogu dokumentów źródłowych. Wniosek skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. W niniejszym przypadku referendarz sądowy uznał, że dane zawarte w jej oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach są niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącej. Na podstawie tego oświadczenia nie jest przede wszystkim możliwe zbilansowanie dochodów i wydatków jej gospodarstwa domowego, co jest czynnością absolutnie niezbędną z omawianego punktu widzenia. Taki stan rzeczy uzasadnił zatem zastosowanie art. 255 P.p.s.a., który umożliwia wystosowanie do wnioskodawczyni wezwania zawierającego wskazówki co do sposobu uzupełnienia wniosku. Udzielone natomiast przez nią informacje są niepełne, co więcej pogłębiły wątpliwości, które zrodziły się w toku analizy oświadczenia. Negatywnie zatem oceniono postawę skarżącej, która już na etapie składania oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, kierowała się założeniem, aby wskazać tylko te okoliczności, które przemawiają na rzecz jej wniosku, ukrywając te mniej korzystne z omawianego punktu widzenia. Konkluzja ta jest wynikiem dostrzeżonych rozbieżności pomiędzy tym, co oświadczyła w druku PPF, a tym co następnie ujawniła w dalszej korespondencji. Dostrzeżony dysonans skupił się przede wszystkim na źródłach dochodu skarżącej. Pierwotnie skarżąca zeznała, że jej jedynym źródłem dochodu, którego wysokości skądinąd nie wykazała, jest świadczenie rentowe, tymczasem już na dalszym etapie zasygnalizowała związek ze spółką jawną. W reakcji na te sygnały ustalono z urzędu, że jest ona wspólnikiem spółki jawnej, której siedziba mieści się pod adresem nieruchomości, którą skarżąca zajmuje i jest współwłaścicielem. Pomimo próby uzupełnienia wniosku, w dalszym ciągu nie są znane obciążenia budżetu domowego skarżącej. Wykazała jedynie ich część związaną z podjętymi wobec niej czynnościami egzekucyjnymi. Brak globalnego ujęcia kosztów prowadzonego przez nią gospodarstwa domowego oraz niewykazanie jego wszystkich dochodów uniemożliwia dokonanie rzetelnej oceny zasadności wniosku, co w niniejszym przypadku nabiera szczególnego znaczenia, wszak wpis sądowy wynosi zaledwie 100 zł i jest najniższą opłata sądową tego typu przewidzianą w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Reasumując, skarżąca nie wykazała, że w jej przypadku spełniona została przesłanka przyznania prawa pomocy, o której mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Jedynie na marginesie należy zauważyć, że skarżąca jest w tej sprawie reprezentowana przez adwokata, którego wynagrodzenie – co można stwierdzić z dużym prawdopodobieństwem – jest wielokrotnie wyższe niż rzeczony wpis od sprzeciwu. Minimalna opłata za czynności adwokata przed sądem pierwszej instancji stanowi bowiem kwotę 480 zł (patrz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie – Dz. U. poz. 1800 ze zm.). Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.