II SA/Ka 2546/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący – Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski /spr./ Sędziowie: NSA Łucja Franiczek WSA Włodzimierz Kubik Protokolant ref. stażysta Ewa Jędrasik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 grudnia 2004 r. sprawy ze skargi S.Z. i G.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności 1. oddala skargę S. Z. 2. ze skargi G.B. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...]r. nr [...] oraz orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. We wniosku z dnia [...]r., uzupełnionym pismem z dnia [...]r. G.B. i S.Z. domagały się od Prezydenta Miasta B. nieodpłatnego przekształcenia na ich rzecz prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości oznaczonej numerem geodezyjnym [...], karta mapy [...], obręb B. – G. o powierzchni [...] m2, położonej w B. – G. przy ul. [...] zapisanej w księdze wieczystej Kw Nr [...] Sądu Rejonowego w B. Jako podstawę żądania wskazały art. 76 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 11 września 1997 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności /Dz.U. z 1999 r. nr 65 poz. 746 ze zm. – zwanej dalej ustawą lub ustawą o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności/. Uzasadniając żądanie wnioskodawczynie stwierdziły, że S.Z. wraz z jej ówczesnym mężem J.M. nabyli w [...]r. nieruchomość położoną w G. przy ul. [...], na której wybudowali oni budynek mieszkalny, w którym następnie zamieszkali. Już jednak w [...]r. zostali poinformowani, że ich nowo zabudowana działka jest przeznaczona do wywłaszczenia gdyż jest niezbędna pod poszerzenie drogi szybkiego ruchu relacji K. – C. W związku z taką sytuacją zwróciła się ona wraz z mężem w [...]r. do Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. z prośbą o sprzedaż na ich rzecz innej działki budowlanej z zamiarem wybudowania na niej nowego budynku mieszkalnego. Działkę taką otrzymali w wieczyste użytkowanie. Wybudowali na niej budynek mieszkalny, w którym zamieszkali jesienią [...]r. Poprzednia ich działka została wywłaszczona a budynek mieszkalny wyburzony. W konsekwencji wnioskodawczynie uznały, iż zachodzi w odniesieniu do nich podstawa do nieodpłatnego przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności, wymieniona w art. 6 ust. 1 pkt 3 ustawy, a to z tego względu, że prawo użytkowania wieczystego objętej wnioskiem działki zostało nabyte w związku z wywłaszczeniem innej nieruchomości. Decyzją z dnia [...]r. nr [...] Prezydent Miasta B. odmówił nieodpłatnego przekształcenia prawa użytkowania wieczystego objętej wnioskiem działki nr [...] w prawo własności wskazując jako podstawę prawną tego orzeczenia m.in. art. 1 ust. 1 i 2, art. 2 ust. 2 ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności, art. 39 ust. 2 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym /Dz.U. z 2001 r. Nr 142 poz. 1591 ze zm./ oraz art. 104 Kpa. W uzasadnieniu decyzji stwierdził, że nieruchomość położona w G., przy ul. [...], będąca własnością S. i J. małżonków M. została wywłaszczona w latach [...] pod rządami ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości /Dz.U. z 1974 r. Nr 10 poz. 64/. Ustawa ta przewidywała możliwość uzyskania w toku postępowania wywłaszczeniowego nieruchomości zamiennej, na mocy ugody zawartej na podstawie jej art. 6 oraz w formie odszkodowania na podstawie jej art. 10 ust. 1, 2 i 3. Żadna z tych sytuacji w rozpoznawanej sprawie zdaniem Prezydenta Miasta B. jednak nie zachodzi. Objęta wnioskiem działka nr [...], km. [...], obręb G. o pow. [...] m2, położona w B., przy ul. [...], została bowiem oddana w użytkowanie wieczyste na podstawie decyzji Kierownika Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. z dnia [...]r. oraz na podstawie zawartej w oparciu o tę decyzję umowy notarialnej Repert. "A" Nr [...] z dnia [...]r. PBN w B. – sporządzonej na rzecz S. i J. małżonków M. Wieczystych użytkowników zobowiązano przy tym do ponoszenia z tytułu użytkowania wieczystego opłat rocznych, przez cały czas trwania tego prawa. Dalej organ orzekający stwierdził, że "o normatywnym" związku nabycia prawa użytkowania wieczystego objętej wnioskiem działki z wywłaszczeniem poprzedniej działki nie może świadczyć okoliczność, że prawo użytkowania wieczystego zostało nabyte częściowo ze środków pochodzących z odszkodowania z tytułu wywłaszczenia. W konsekwencji uznał, że brak jest określonych w art. 6 ust. 1 pkt 3 ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności podstaw do nieodpłatnego przekształcenia tego prawa. W odwołaniu od tej decyzji S.Z. i G.B. uznały ją za krzywdzącą, niesprawiedliwą oraz wydaną z naruszeniem treści art. 6 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 4.09.1997 r. Opisując stan faktyczny w jakim doszło do wywłaszczenia pod budowę drogi /"autostrady"/ działki J. i S. małżonków M. oraz do oddania im w użytkowanie wieczyste innej działki, na której ponownie wybudowali nowy dom, w którym następnie zamieszkali, odwołujące się zarzuciły, iż wbrew stanowisku organu I instancji do ustanowienia prawa użytkowania wieczystego doszło w związku z wywłaszczeniem o jakim mowa w art. 6 ust. 1 pkt 3 ustawy. Zdaniem wnioskodawczyń zamiarem ustawodawcy była przy statuowaniu tego przepisu ochrona praw tych wieczystych użytkowników, którzy nabyli to prawo niejako z konieczności m.in. w sytuacji pozbawienia ich w trybie wywłaszczenia, prawa własności innej nieruchomości. W konsekwencji uznały, iż organ I instancji dokonał z ich pokrzywdzeniem "nadinterpretacji" tego przepisu Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. odwołania tego nie uwzględniło i zaskarżoną decyzją z dnia [...]r. nr [...], wydaną z powołaniem się na treść m.in. art. 1 ust. 2 i art. 6 ust. 1 pkt 3 ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności oraz art. 138 § 1 pkt 1 Kpa utrzymało w mocy orzeczenie organu I instancji. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia SKO przytaczając treść przepisów w/w ustawy oraz treść przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości doszło do przekonania, że objęta postępowaniem działka, a konkretnie prawo jej wieczystego użytkowania nie została oddana małżonkom M. ani jako nieruchomość zamienna w rozumieniu art. 6 ust. 1 i art. 10 ust. 2 w zw. z ust. 1 ani też w ramach odszkodowania w rozumieniu art. 10 ust. 3 drugiej z wymienionych wyżej ustaw. W konsekwencji organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, że w sprawie nie zachodzi określona w art. 6 ust. 1 pkt 3 ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności, przesłanka do nieodpłatnego przekształcenia tego prawa. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniesionej przez S.Z. i G.B. oraz w odpowiedzi na skargę posłużono się w ogólnym zarysie argumentacją prezentowaną w postępowaniu odwoławczym. Wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji SKO skarżące zarzuciły, iż została ona wydana zarówno z naruszeniem prawa materialnego jak i procedury administracyjnej. SKO wnosząc o oddalenie skargi zaakcentowało okoliczność, że objęte wnioskiem prawo użytkowania wieczystego nie zostało ustanowione np. jako odszkodowanie za wywłaszczoną wcześniej nieruchomość ani też jako ekwiwalent zamienny za tę nieruchomość. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga G.B. zasługuje na uwzględnienie. Podzielić bowiem trzeba zdaniem Sądu zarzuty skargi w części dotyczącej naruszenia treści art. 6 ust. 1 pkt 3 ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności przez mającą wpływ na wynik sprawy niewłaściwą jego wykładnię. Organy obu instancji przy wykładni treści tego przepisu błędnie zdaniem Sądu przyjęły, że przez związek w rozumieniu tego przepisu należy rozumieć związek prawny polegający na tym, że przejęcie spornej nieruchomości w użytkowanie wieczyste powinno nastąpić bądź to pod postacią nieruchomości zamiennej o jakiej była mowa w art. 6 ust. 1 /przy ugodowym zbyciu objętej postępowaniem wywłaszczeniowym nieruchomości/ względnie jako jedna z możliwych form odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość – na podstawie art. 10 ust. 2 w zw. z ust. 1 lub art. 10 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości, w oparciu o którą doszło do przejęcia na rzecz Skarbu Państwa działki J. i S. małżonków M. o powierzchni [...] m2, położonej w G. Takie ograniczenie tego związku z treści art. 6 ust. 1 pkt 3 ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności zdaniem Sądu jednak nie wynika. W konsekwencji zdaniem Sądu może chodzić w tym przepisie również o związek faktyczny /przyczynowy/ pomiędzy otrzymaniem nieruchomości w użytkowanie wieczyste a wcześniejszą utratą w drodze wywłaszczenia prawa własności innej nieruchomości. Sąd podziela zatem wyrażane w literaturze stanowisko /zobacz: Marian Wolanin. Przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności str. 101 – 102/, że wykazanie tego związku przyczynowego może polegać na ustaleniu, że nieruchomość nie zostałaby oddana w użytkowanie wieczyste lub oddana w innej dacie, gdyby nie pozbawienie w przeszłości danego podmiotu prawa własności innej nieruchomości /w trybie wywłaszczeniowym/. Tej kluczowej dla rozstrzygnięcia sprawy kwestii organy obu instancji w ogóle nie wyjaśniły. Przy jej wyjaśnieniu należy mieć przy tym na uwadze realia jakie istniały w okresie oddawania małżonkom M. objętej postępowaniem działki w użytkowanie wieczyste. Nie ulega bowiem zdaniem Sądu wątpliwości, że w tamtym czasie "przeciętnemu obywatelowi" nie było łatwo uzyskać takie prawo. Zarówno z wniosku J.M. z dnia [...]r. o ustanowienie takiego prawa /"o sprzedaż działki budowlanej"/ jak i z treści umieszczonej na nim notatki służbowej z dnia [...]r. wynika przy tym, że powoływano się tam na okoliczności związane z wcześniejszym przejęciem /wywłaszczeniem/ działki małżonków M. Mogłoby to ewentualnie wskazywać, że i ustanowienie prawa użytkowania wieczystego działki objętej wnioskiem mogło mieć związek z wcześniejszym wywłaszczeniem. W tym względzie należy też zwrócić uwagę, że z przedłożonych Sądowi akt administracyjnych nie wynika w dostateczny sposób jak doszło do przejęcia poprzedniej działki małżonków M. przez Skarb Państwa. Nie ma bowiem ani decyzji o wywłaszczeniu tej działki ani ewentualnie odpisu aktu notarialnego o zbyciu tej działki w toku postępowania wywłaszczeniowego. Brak ten uzupełni organ I instancji, w miarę możliwości, przy ponownym rozpoznaniu sprawy w pierwszej kolejności. Dalej oceni zaś, czy do ustanowienia prawa użytkowania wieczystego doszło w związku z wywłaszczeniem, w wyżej przedstawionym rozumieniu tego pojęcia. Za takim rozumieniem tego związku, na co trafnie zwrócono uwagę w literaturze przedmiotu /zobacz Marian Wolanin jak wyżej/ wskazuje nadto treść art. 217 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz.U. z 2000 r. Nr 46 poz. 543 ze zm./, gdzie wyraźnie, w odróżnieniu od treści art. 6 ust. 1 pkt 3 ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności, nawiązano do otrzymania "innych nieruchomości w użytkowanie wieczyste, tytułem odszkodowania lub rekompensaty" w wyniku utraty własności nieruchomości. Przy wykładni art. 6 ust. 1 pkt 3 ustawy dokonanej przez organy obu instancji statuowanie tego przepisu byłoby zdaniem Sądu bezprzedmiotowe skoro regulowałby on w zasadzie tę samą materię co art. 217 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Z powyższych względów ze skargi G.B. jako następczyni prawnej S. i J. małżonków M. decyzje organów obu instancji należało uchylić na podstawie art. 145 § 1 pkt 1a i c i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm. – zwanej dalej ustawą P.p.s.a./ w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153 poz. 1271 ze zm./. O niewykonalności zaskarżonej decyzji orzeczono na podstawie art. 152 ustawy P.p.s.a. Wytyczne co do postępowania przy ponownym rozpoznaniu sprawy w postępowaniu administracyjnym wynikają wprost z przedstawionych wyżej rozważań Sądu. Gdyby ponownie Gmina B. nie wyrażała zgody na nieodpłatne przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności to Prezydent Miasta B. powinien rozważyć czy nie stanowi to podstawy do jego wyłączenia się od orzekania, a to wobec oczywistej sprzeczności interesów Gminy B. i wnioskodawczyń. Powyższe uzasadnienie nie dotyczy części wyroku oddalającej skargę S.Z., gdyż w tym zakresie nie złożono wniosku o jakim mowa w art. 141 § 2 ustawy P.p.s.a. Informacyjnie należy jedynie stwierdzić, iż zdaniem Sądu S.Z. nie wykazała interesu prawnego w rozumieniu art. 50 ustawy P.p.s.a. w zaskarżeniu kwestionowanej decyzji SKO, a to w sytuacji gdy w wyniku działu spadku po J.M., zniesienia współużytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej i współwłasności budynku, aktem notarialnym z dnia [...]r. Rep. A nr [...] sporządzonym przed notariuszem W. S. z Kancelarii Notarialnej w B., utraciła udział w prawie użytkowania wieczystego objętej postępowaniem działki. SJ/