II SA/Ka 3053/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Wach (spr.) Sędzia NSA Anna Apollo Asesor WSA Iwona Bogucka Protokolant Magdalena Kurpis po rozpoznaniu w dniu 14 października 2004 r. przy udziale- sprawy ze skargi R. S. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającej ją decyzję Powiatowego Inspektora Sanitarnego w D. z [...] r. nr [...] ; 2. zasądza od Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. na rzecz skarżącego [...] zł ([...] złotych [...] groszy) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z [...] r. nr [...] Powiatowy Inspektor Sanitarny w D. orzekł, że u R.S. brak jest podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej w postaci uszkodzenia słuchu, wskazanej w pozycji 15 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych. Jako podstawę prawną decyzji wskazał: art. 1 pkt. 2, art. 4 pkt. 5 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (tekst jednolity Dz. U. z 1998 r. Nr 90, poz. 575), § 1,7 i 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 ze zm.). W uzasadnieniu wyjaśnił, że istotnym warunkiem dla stwierdzenia choroby zawodowej jest jej uprzednie rozpoznanie przez jednostkę służby zdrowia. R.S. był badany w Poradni Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w S. oraz w Przychodni Chorób Zawodowych Instytutu Medycyny Pracy w S., które to placówki nie rozpoznały zawodowego uszkodzenia słuchu stwierdzając u pracownika niedosłuch mieszany obustronny. Organ I instancji przypomniał, że R.S.. pracując w latach 1976-1997 oraz 1998-1999 w różnych zakładach pracy jako [...] był narażony na działanie hałasu, pracował w warunkach stwarzających ryzyko powstania choroby zawodowej. Organ I instancji na końcu wyjaśnił, że obie placówki diagnostyczne wykluczyły jednak zawodowe uszkodzenie słuchu. Od tej decyzji odwołał się R. S. wyrażając pogląd, że uszkodzenia słuchu doznał podczas wykonywania pracy zawodowej. Decyzją z [...] r. nr [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K., powołując się na art.138 § 1 pkt. 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu wyjaśnił, że R.S. pracował w latach 1976-1992 w Przedsiębiorstwie A w D. jako [...], w latach 1992-1997 w A Spółka z o.o. w D. jako [...], w okresie 1998-1998 w Przedsiębiorstwie B w D. jako [...], w okresie 1999-1999 w B S.A. w D. jako [...], gdzie hałas w środowisku pracy był istotnym zagrożeniem dla narządu słuchu. Pracował zatem w warunkach stwarzających ryzyko powstania przewlekłego urazu akustycznego. Następnie organ odwoławczy powołując się na wyniki badań przeprowadzonych przez placówki diagnostyczne obu stopni wyjaśnił, że u badanego rozpoznano niedosłuch mieszany obustronny, który nie jest typowy dla przewlekłego urazu akustycznego. Wobec braku rozpoznania choroby zawodowej - w rozumieniu § 1 pkt. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych - przez orzeczników kompetentnych placówek diagnostycznych, brak było podstaw do uwzględnienia odwołania, stwierdził na końcu organ administracji. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego R. S. opisał warunki w jakich pracował stwierdzając, że jego obecny zły stan zdrowia związany jest z tymi warunkami. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) "Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie." Natomiast według art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), kontrola (...) sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Tylko zatem stwierdzenie, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a, b, c tej ustawy). Natomiast art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi stanowi: Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga R.S. zasługuje na uwzględnienie, lecz z innych względów niż te wskazane w jej uzasadnieniu. Należy przypomnieć, że zgodnie z art. 145 § 1 pkt. 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), W sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu. Definicję strony zawiera natomiast art. 28 tej ustawy, zgodnie z którym: Stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 ze, zm.) wydano na podstawie delegacji ustawowej z art. 231 pkt. 2 i 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. Nr 24 poz. 141 ze zm.). Według art. 2 tej ustawy, pracownikiem jest osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę. Natomiast zgodnie z art. 3, zakładem pracy jest jednostka organizacyjna zatrudniająca pracowników, choćby nie posiadała osobowości prawnej. W szczególności zakładem pracy jest przedsiębiorstwo państwowe, urząd lub inna państwowa jednostka organizacyjna, spółdzielnia, organizacja społeczna. Wskazane rozporządzenie definiując pojęcie choroby zawodowej oraz postępowanie w sprawach chorób zawodowych odwołuje się do pojęcia pracownika i zakładu pracy z art. 2 i 3 ustawy Kodeks pracy. Zgodnie z § 1 ust.1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, za choroby zawodowe uważa się choroby określone w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do rozporządzenia, jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że w przypadku pozytywnego ustalenia, że rozpoznane u pracownika schorzenie mieści się w wykazie chorób zawodowych, a wykonywana przez niego praca odbywała się w warunkach narażających na jej powstanie, to istnieje domniemanie związku przyczynowego między schorzeniem będącym chorobą zawodową, a warunkami narażającymi na jej powstanie. W prowadzonym przez właściwego inspektora sanitarnego postępowaniu w tym przedmiocie należy więc zebrać w pierwszej kolejności dane dotyczące stopnia, rodzaju i czasu narażenia zawodowego, sposobu wykonywania pracy (§ 1 ust. 2 tego rozporządzenia), a następnie poddać pracownika badaniom w wyspecjalizowanych jednostkach diagnostycznych powołanych do rozpoznania chorób zawodowych, które orzeczenia wydają nie tylko w oparciu o własne badania kliniczne i dostępną dokumentację lekarską, ale również na podstawie informacji o zagrożeniach zawodowych i wyników dochodzenia epidemiologicznego w środowisku pracy (§ 7 ust. 1 i 4 rozporządzenia). Dopiero wyniki dochodzenia epidemiologicznego oraz orzeczenia lekarskie jednostek diagnostycznych stanowią podstawę do oceny zebranego materiału dowodowego, przeprowadzenia rozważań, w konsekwencji wydania decyzji o stwierdzeniu bądź braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej (§ 10 ust. 1 rozporządzenia, art. 77 i art. 80 k.p.a.). Należy podkreślić, że taką decyzję wydaje właściwy ze względu na siedzibę zakładu pracy inspektor sanitarny, którą zgodnie z § 10 ust. 3 pkt. 2 rozporządzenia przesyła między innymi zakładowi pracy, w którym pracownik był ostatnio narażony na działanie czynnika wywołującego rozpoznaną chorobę zawodową. Ten ostatni przepis wskazuje zatem właściwy zakład pracy, który jest stroną postępowania administracyjnego w sprawie choroby zawodowej. Zgodnie z przepisem art. 61 § 1, 3 i 4 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu, natomiast datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej. O wszczęciu postępowania należy zawiadomić wszystkie osoby będące stronami w sprawie. W rozpoznawanej sprawie, organy sanitarne obu instancji ustaliły, że zakładem pracy, w którym pracownik był ostatnio narażony na działanie czynnika wywołującego chorobę zawodową uszkodzenia słuchu było B S.A. w D. zgodnie z §10 ust. 3 pkt. 2 rozporządzenia, wydaną decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej należało przesłać temu zakładowi pracy, wcześniej zaś zawiadomić go o wszczęciu postępowania w sprawie. Natomiast stroną tego postępowania nie był Zakład Ubezpieczeń Społecznych w D., któremu doręczono odpis decyzji ostatecznej w sprawie. W konsekwencji zaś, zakład pracy, w którym pracownik był ostatnio narażony na działanie czynnika wywołującego chorobę zawodową (uszkodzenie słuchu wywołane działaniem hałasu pozycja 15 wykazu chorób zawodowych) został pozbawiony przymiotu uczestnika postępowania sądowoadministracyjnego w tej sprawie. Wobec tych faktów, Sąd stwierdził naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Organy administracji sanitarnej bowiem błędnie pominęły jako stronę postępowania administracyjnego zakład pracy. Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270). Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy należy przede wszystkim rozważyć, czy postępowanie administracyjne w sprawie choroby zawodowej R. S. w ogóle zostało wszczęte, a to ze względu na brak wniosku skarżącego. Jeśli zaś zostało wszczęte z urzędu, należy o tym zawiadomić wskazany już zakład pracy, a następnie przeprowadzić je według reguł ustawowych. Na końcu należy przypomnieć, że ani organy inspekcji sanitarnej, ani sąd administracyjny nie są właściwe do orzekania o tym, który pracodawca ponosi wyłączną - bądź wspólnie z innymi - odpowiedzialność cywilnoprawną za skutki związane z rozpoznaną chorobą zawodową. Spory na tym tle rozstrzygają bowiem sądy powszechne. O kosztach postępowania orzeczono w trybie art. 200, art. 205 § 1 i 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, art. 4 ust. 1, art. 13 dekretu Rady Ministrów z dnia 26 października 1959 r. o należnościach świadków, biegłych i stron w postępowaniu sądowym (Dz. U. Nr 49, poz. 445) zasądzając zwrot kosztów przejazdu skarżącego do sądu koleją w klasie najniższej.