II SA/Ka 3286/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA del. Zofia Borowicz ( spr.), Sędziowie NSA del. Szczepan Prax, WSA Stanisław Nitecki, Protokolant st. sekretarz sądowy Urszula Smykała, po rozpoznaniu w dniu 2 marca 2004 r. sprawy ze skargi B. K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] wydaną na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ( Dz. U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze zm.) Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych pozbawił B. K. uprawnień kombatanckich przyznanych przez ZW ZBoWiD w B. – B. w dniu [...] r. z tytułu "walka zbrojna o utrwalanie władzy ludowej od [...]do grudnia [...]r." W uzasadnieniu organ orzekający podał, że B. K. w okresie zaliczonym przez b. ZBoWiD jako działalność kombatancka pełnił służbę w organach Milicji Obywatelskiej. W związku z tym Kierownik Urzędu stwierdził, że uzyskał on uprawnienia kombatanckie na mocy dotychczasowych przepisów wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944 – 1956 "w charakterze uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej". Osoby takie w myśl powołanego przepisu pozbawia się uprawnień kombatanckich bez potrzeby wyjaśnienia czy istnieją przesłanki uzasadniające przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu działalności określonej w art. 1 ust. 2, art. 2 i art. 4 cyt. ustawy. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy B. K. zarzucił, że do służby w organach MO został skierowany przez Prezesa Sądu Grodzkiego w Ż., gdyż poszukiwał pracy. Wykonywał pracę wyłącznie biurową a nie operacyjną. W czasie zatrudnienia w KP MO w Ż. utrzymywał kontakty z działaczami Armii Krajowej, których uprzedzał o planowanych akcjach zbrojnych ze strony MO wspólnie z UB. Wnosił o uwzględnienie wszystkich materiałów dowodowych, które przesłał do Kierownika Urzędu w dniu [...] r. w związku z wszczętym postępowaniem weryfikacyjnym. Odwołał się do swego stanu zdrowia, a to w związku z przymusową pracą podczas okupacji niemieckiej w kopalni węgla kamiennego w R. Ś., deportacją do W. do pracy w kopalni oraz pobytem w L. Zaskarżoną decyzją Kierownik Urzędu na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 kpa utrzymał w mocy poprzednie rozstrzygnięcie. Ponowił dotychczasową argumentację prawną. Podkreślił, że kwestionowana przez odwołującego się decyzja nie narusza prawa, a okoliczności podniesione we wniosku nie mają wpływu na wynik sprawy. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję B. K. wniósł o zbadanie czy była władza ZBoWiD słusznie zakwalifikowała okres jego zatrudnienia w KPMO w Ż. od [...] do [...] do "utrwalania władzy ludowej w MO i czy trafnie rozstrzygnięto na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach. Zarzucił, że organ orzekający nie uwzględnił okresu pracy przymusowej podczas okupacji od roku [...] do [...], pobytu w L. podczas pracy w kopalni węgla, licznych prześladowań i represji podczas pracy i noszenie na klapie marynarki naszywki "P", a także charakteru pracy i prześladowań w okresie powojennym. Wskazał, że z wszystkich tych przyczyn i całej jego działalności życiowej oraz stanu zdrowia nie powinien być pozbawiony uprawnień kombatanckich. Odwołał się do materiałów dowodowych, które złożył do akt administracyjnych, a także przedstawił szeroką argumentację zawartą we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Kierownik Urzędu ... w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie prezentując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Skarga w rozpoznawanej sprawie została wniesiona do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone. Zatem stosownie do art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawa podlegała rozpoznaniu przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny na podstawie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ) zwanej dalej p.s.a. Zgodnie z art. 3 § 1 p.s.a. oraz art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ) Sąd Administracyjny powołany jest do kontroli legalności poddanych jego kognicji decyzji, postanowień, czynności i innych aktów. Dlatego bada czy przy ich wydaniu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i procesowego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy albo stanowiącego podstawę do wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności w.w. aktów. Skarga zasługiwała na uwzględnienie aczkolwiek nie wszystkie jej zarzuty były trafne. Stosownie do treści art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ( tj. z 2002 r. Dz. U. Nr 42, poz. 371 ze zm.) pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały te uprawnienia wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944 – 1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub z innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, art. 2 oraz art. 4 ustawy o kombatantach. Uprawnienia te zachowują także osoby wymienione w art. 25 ust. 2 pkt 2 zd. 2 tej ustawy. Oznacza to, że co do zasady osoby, które uzyskały uprawnienia z tytułu "walki o utrwalanie władzy ludowej" uprawnienia te tracą z wyjątkiem osób taksatywnie w tym przepisie wymienionych. Uprawnienia te zachowują więc osoby, które mogłyby je uzyskać na podstawie tytułów znanych obecnie obowiązującej ustawie o kombatantach. Z akt niniejszej sprawy wynikało, że skarżący uzyskał uprawnienia kombatanckie z tytułu walki zbrojnej o utrwalanie władzy ludowej w okresie od [...]r. do grudnia [...] r., a więc w związku z pełnioną służbą w organach Milicji Obywatelskiej. W tym zakresie stwierdzić należy, że trafny jest pogląd orzekającego organu, iż pełnienie służby w MO nie daje podstawy do zachowania uprawnień kombatanckich na gruncie obowiązującej ustawy o kombatantach. Organ d.s. kombatantów dokonał prawidłowej wykładni prawa materialnego i zasadnie stwierdził, że zachodziła obligatoryjna podstawa pozbawienia skarżącego uprawnień kombatanckich z art. 25 ust. 2 pkt 2 cyt. ustawy, jako że uprawnienia te zostały przyznane na podstawie przepisów dotychczasowych wyłącznie z tytułu uczestnictwa w walkach o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej. Zatem żadne zasługi w ramach zatrudnienia lub pełnienia służby w organach MO nie stanowią działalności kombatanckiej w świetle omawianej ustawy, stąd też okoliczności dotyczące przyczyn podjęcia zatrudnienia, przebiegu pracy utrzymywanych kontaktów czy przyczyn zwolnienia ze służby w organach MO są bez znaczenia w sprawie. Nie ma też znaczenia dla rozstrzygnięcia spraw sytuacja zdrowotna skarżącego, gdyż tytuł uprawnień kombatanckich musi wynikać z ustawy zaś orzekania w tym względzie nie pozostawiono uznaniu administracyjnemu. Zasadnie jednak skarżący zarzucił, że w niniejszej sprawie nie rozważono wszystkich okoliczności faktycznych, wynikających zarówno z akt b. ZBoWiD jak i podniesionych w toku postępowania, czym organ naruszył reguły postępowania wynikające z art. 7, 77 § 1 i 80 oraz 107 § 3 kpa. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 4 marca 2002 r. ( sygn. akt OPS 3/01 - "Prawo Pracy 2002/6/42), wniosek ( zarzut ) osoby, której uprawnień dotyczy postępowanie o pozbawienie tych uprawnień na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 cyt. ustawy, wskazujący na zachowanie uprawnień z tytułów określonych w tej ustawie, powinien być rozpoznany i rozstrzygnięty w postępowaniu weryfikacyjnym w sprawie o pozbawienie uprawnień kombatanckich. Taki też pogląd wyraził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 22 lutego 2001 r. ( sygn. akt III RN 77/00 – opubl. OSNA P 2001/15/475 ). Wypada też zauważyć, że wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 kwietnia 2003 r. uznany został za niezgodny z art. 2 i 32 Konstytucji RP przepis art. 22 ust. 3 ustawy o kombatantach ( sygn. akt SK4/02 – Dz. U. Nr 72, poz. 658 ). który utracił moc z dniem 29 kwietnia 2003 r. Z mocy art. 4 ustawy o kombatantach, jej przepisy stosuje się również do osób, które podlegały represjom, którymi są m.in. okresy przebywania z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych w hitlerowskich więzieniach bądź innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa ( pkt 1 lit. a i b ). Z kolei do określenia miejsc odosobnienia uprawniony został Prezes Rady Ministrów ( art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy ). W wykonaniu delegacji ustawowej Prezes Rady Ministrów wydał rozporządzenie z dnia 20 września 2001 r. ( Dz. U. Nr 106, poz . 1154 ). W § 5 tegoż rozporządzenia określono miejsca odosobnienia w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b, ustawy, zaliczając do nich wychowawcze obozy pracy (Arbeitserziehungslager) : samodzielne oraz utworzone na terenie więzień i obozów przesiedleńczych ( pkt 2 ), karne obozy pracy ( Strafarbeistlager ) : samodzielne oraz utworzone na terenie więzień ( pkt 3 ), obozy typu Polenlager ( pkt 4 ). Tymczasem skarżący w życiorysie i deklaracji członkowskiej ZBoWiD podnosił, iż był wywieziony na przymusowe prace do kopalni węgla w Westfalii, a także, że pracował w kopalni węgla w R. Ś. Natomiast po wszczęciu niniejszego postępowania w obszernym piśmie procesowym z dnia [...]r. ( tzw. wykazie ) szczegółowo podnosił powyższe okoliczności, twierdząc, że w czasie pobytu w R. Ś. i pracy w kopalni przebywał w P. i nosił wówczas na ubraniu naszywkę z literą "P". Szczegółowo opisywał też pobyt na pracach przymusowych w N. i fakt osadzenia w L. Do pisma skarżący załączył szereg dokumentów. Okoliczności te podnosił także we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy odwołując się do treści pisma z dnia [...]r. Stąd też orzekający organ zobligowany był wyjaśnić charakter pobytu skarżącego w obozie pracy na Ś. celem ustalenia, czy podlegał on represjom w rozumieniu ustawy o kombatantach, które odróżnić należy od osadzenia w obozach pracy nie będących równocześnie wychowawczymi bądź karnymi, o których mowa z kolei w ustawie z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich ( Dz. U. nr 87, poz. 395 ze zm.). Praca przymusowa określona w tej ustawie nie stanowi bowiem równocześnie represji w rozumieniu ustawy o kombatantach. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ orzekający winien zatem wpierw poczynić ustalenia czy skarżący legitymuje się tytułami uprawnień określonymi w art. 4 ustawy o kombatantach. Dopiero na tej podstawie możliwe będzie stwierdzenie czy zachodzą przesłanki do pozbawienia uprawnień kombatanckich, przyznanych na podstawie przepisów dotychczasowych. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję. Z uwagi na fakt, że mocą uchylonej decyzji organ orzekający pozbawił stronę uprawnień kombatanckich uwzględnienie skargi wpływa na jej wykonanie. Z tego powodu Sąd po myśli art. 152 p.s.a. orzekł, że uchylona decyzja nie może być wykonana przed uprawomocnieniem się wyroku. O kosztach postępowania nie orzeczono z uwagi na treść art. 210 § 1 p.s.a. su.