II SAB/Gl 130/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Dziuk (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędzia WSA Artur Żurawik, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. N. na bezczynność Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie prowadzenia postępowania w sprawie świadczenia wychowawczego na okres 2023/2024 oddala skargę Pismem z 5 czerwca 2023 r. A. N. (skarżący) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (organ odwoławczy) w sprawie jego wniosku o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko – M. N. (córka) na okres świadczeniowy 2023/2024. W tym samym piśmie zarzucił również przewlekłość ww. organu w sprawie rozpoznania jego odwołania od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) z 17 stycznia 2022 r. znak [...] odmawiającej prawa do świadczenia wychowawczego na córkę na okres świadczeniowy 2022/2023. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie, w jakim skarga dotyczy świadczenia wychowawczego na okres 2023/2024, wniósł jej oddalenie. Organ odwoławczy wyjaśnił, że według zapisów w systemie informatycznym skarżący złożył dwa wnioski o świadczenie wychowawcze na córkę na okres świadczeniowy 2022/2023. Pierwszy wniosek przekazano do ZUS w dniu 12 grudnia 2022 r. Drugi wniosek został przekazany do ZUS w dniu 21 lutego 2023 r. Ponadto w dniu 7 marca 2023 r. skarżący złożył jeszcze wniosek o świadczenie wychowawcze na okres świadczeniowy 2023/2024, przy czym informacją z dnia 13 czerwca 2023 r. ZUS przyznał to świadczenie skarżącemu. Dalej Prezes ZUS wyjaśnił, że skarżący w dniu 14 czerwca 2023 r. wniósł odwołanie od informacji z 13 czerwca 2023 r. o przyznaniu mu świadczenia na okres 2023/2024. Natomiast postanowieniem z dnia 4 lipca 2023 r. Prezes ZUS stwierdził niedopuszczalność tego odwołania. Jako powód stwierdzenia niedopuszczalności odwołania wskazano, że przyznanie świadczenia na okres 2023/2024 nastąpiło w drodze informacji niestanowiącej decyzji administracyjnej. W dodatkowym piśmie, stanowiącym odpowiedź na wezwanie Sądu, Prezes ZUS wskazał, że skarga na przewlekłość wniesiona przez skarżącego dotyczy dwóch postępowań tj. na okres świadczeniowy 2022/2023 oraz na okres świadczeniowy 2023/2024. Odnosząc się zaś do tego drugiego okresu Prezes ZUS podniósł, że nie doszło ani do bezczynności organu ani do przewlekłości postępowania. Wniosek skarżącego rozpoznano terminowo. Zgodnie bowiem z art. 21 ust. 4 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, jeśli wniosek o świadczenie zostanie złożony do dnia 30 kwietnia danego roku, to ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego następuje do dnia 30 czerwca tego roku. Skarżący złożył zaś wniosek w dniu 7 marca 2023 r., a w dniu 13 czerwca 2023 r. wydano informację o przyznaniu świadczenia. Zarządzeniem z dnia 17 sierpnia 2023 r. Przewodniczący Wydziału II zarządził rozdzielenie wniesionych w jednym piśmie z dnia 5 czerwca 2023 r. dwóch skarg na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Pierwsza oznaczona sygn. akt II SAB/Gl 106/23 dotyczy sprawy nr [...] czyli okresu świadczeniowego 2022/2023. Druga dotyczy sprawy nr [...] czyli okresu świadczeniowego 2023/2024 i jest przedmiotem rozpoznawania w niniejszej sprawie. Ponadto zarządzeniem z dnia 3 listopada 2023 r. zmieniono oznaczenie przedmiotu obecnie rozpoznawanej sprawy, funkcjonujące w ramach postępowania przed tutejszym Sądem, wskazując, że dotyczy ona świadczenia wychowawczego na okres 2023/2024. Wcześniejsze oznaczenie przedmiotu sprawy nie zawierało wskazania tego okresu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie Kontrola sprawowana przez sąd administracyjny, w myśl z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) oraz art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 roku, poz. 1634 ze zm. – dalej p.p.s.a.) sprowadza się do badania zgodności z prawem działalności administracji publicznej. Kontrola ta polega na ocenie, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 3 § 2 pkt 8 i 9 p.p.s.a. przedmiotem zaskarżenia do sądu administracyjnego może być także brak działań administracji publicznej w sytuacji, gdy obowiązujące przepisy nakładają na jej organy obowiązek załatwienia sprawy administracyjnej w określonym czasie i w określonej formie. Z treści przywołanych przepisów ustawy procesowej wynika, że zaskarżalna do sądu opieszałość organu administracji w procedowaniu może przybrać dwie postaci - bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania sąd zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu lub dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1 p.p.s.a). Ponadto - w myśl art. 149 § 2 p.p.s.a. - sąd, w przypadku, o którym mowa w art. 149 § 1 p.p.s.a., może orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a. lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w cytowanym art. 154 § 6 p.p.s.a. Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd ją oddala. Zauważyć również należy, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). W postępowaniu sądowym wszczętym skargą na bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania sąd nie bada zgodności z prawem określonego aktu lub czynności organu administracji, lecz poddaje kontroli ich brak w sytuacji, gdy organ miał obowiązek podjąć działanie w danej formie i w określonym przez prawo terminie, a także ocenia, czy działania podejmowane przez organ administracji w trakcie prowadzonego postępowania zmierzały do jej merytorycznego załatwienia. Kognicja sądu administracyjnego ogranicza się zatem do badania, czy organ miał wynikający z przepisów prawa obowiązek wydania aktu lub podjęcia czynności i czy dokonał tego w terminie ustawowym, określonym zgodnie z art. 35 k.p.a., ewentualnie przedłużonym na zasadach określonych w art. 36 k.p.a. (ewentualnie w innym, wynikającym z przepisów prawa materialnego) terminie, a także czy czynności organu podejmowane w ramach prowadzonego postępowania były zasadne i adekwatne do okoliczności sprawy. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest - jak wskazał skarżący - przewlekłe prowadzenie przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych postępowania w sprawie oznaczonej numerem [...] tj. w sprawie świadczenia wychowawczego na okres świadczeniowy 2023/2024. Ze względu na przedmiot skargi wskazać najpierw należy, że w sprawach o świadczenie wychowawcze organy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych działają jako organy administracji publicznej w sposób władczy rozstrzygając o prawach i obowiązkach obywatela. Odmowa przyznania świadczenia wychowawczego, uchylenie lub zmiana prawa do tego świadczenia, jak i rozstrzygnięcie w sprawie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, wymaga przeprowadzenia postępowania administracyjnego i wydania decyzji administracyjnej, zaś z mocy art. 28 ust. 1 ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (obecnie: t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 810 ze zm.) w przypadku, gdy przepisy tego aktu nie regulują określonej kwestii procesowej związanej z postępowaniem w sprawach o świadczenie wychowawcze stosuje się wprost przepisy k.p.a.. Powyższe oznacza, że prowadzący postępowanie w zakresie świadczenia wychowawczego organ ZUS jest związany zarówno obowiązkami, jak i terminami wskazanymi w art. 35 oraz 36 k.p.a. Wskazać jednocześnie należy, że zgodnie z art. 53 § 2b p.p.s.a. wymogiem skutecznego wniesienia skargi w powyższym zakresie do sądu administracyjnego jest to, aby została ona poprzedzona ponagleniem skierowanym do właściwego organu. W rozpatrywanej sprawie wymóg ten został przez skarżącego spełniony. W aktach sprawy znajduje się bowiem ponaglenie z 1 czerwca 2023 r. wniesione przez skarżącego za pośrednictwem platformy ePUAP. W skardze zarzucono Prezesowi ZUS przewlekłość prowadzenia postępowania administracyjnego w zakresie dotyczącym wniosku skarżącego o przyznanie prawa świadczenia wychowawczego na okres świadczeniowy 2023/2024. Oceniając, czy w sprawie wystąpiła zarzucana przewlekłość należy zaakcentować, że kontroli tej dokonuje się według stanu istniejącego w dacie wniesienia skargi tj. w dniu 5 czerwca 2023 r. W ramach tej kontroli ocenie podlegają zaś działania lub ich brak po stronie organu, któremu zarzucono przewlekłość, za okres którego datą początkową jest data wszczęcia postępowania administracyjnego, a datą końcową jest data wniesienia skargi. W związku z tym należy zauważyć, że we wskazanym okresie przed Prezesem ZUS nie toczyło się jeszcze żadne postępowanie dotyczące wniosku skarżącego na okres świadczeniowy 2023/2024. Okolicznością bezsporną jest to, że wniosek o przyznanie świadczenia za ten okres został złożony przez skarżącego w dniu 7 marca 2023 r. W dniu wniesienia skargi tj. w dniu 5 czerwca 2023 r. wniosek ten pozostawał w dalszym ciągu nierozpatrzony. Jednak postępowanie znajdowało się wówczas jeszcze na etapie I instancji. Złożenie wniosku o przyznanie tego świadczenia zainicjowało postępowanie przed ZUS jako organem I instancji. Natomiast Prezes ZUS jest organem II instancji tj. organem odwoławczym. Postępowanie przed tym organem zostało zainicjowane dopiero na skutek wniesienia przez skarżącego odwołania od informacji o przyznaniu świadczenia. Informację tę organ I instancji tj. ZUS wydał w dniu 13 czerwca 2023 r. Odwołanie zaś od tej informacji skarżący wniósł w dniu 14 czerwca 2023 r. Dopiero od tej ostatniej daty rozpoczęło się postępowanie odwoławcze prowadzone przez Prezesa ZUS. Tymczasem skarga, jak już wcześniej wskazano, została złożona w dniu 5 czerwca 2023 r. tj. zanim jeszcze przed Prezesem ZUS zainicjowane zostało postępowanie odwoławcze dotyczące świadczenia wychowawczego na okres 2023/2024. Oznacza to, że Prezesowi ZUS w omawianym tutaj okresie nie można, już z samej zasady, zarzucić przewlekłego prowadzenia postępowania, dotyczącego wniosku skarżącego o przyznanie świadczenia wychowawczego na okres 2023/2024. Na marginesie przewlekłości tej nie można byłoby skutecznie zarzucić także w okresie przypadającym po wniesieniu powyższego odwołania. Rozstrzygnięcie dotyczące tego odwołania zostało bowiem wydane przez organ odwoławczy już 4 lipca 2023 r. W tej bowiem dacie Prezes ZUS wydał postanowienie stwierdzające niedopuszczalność odwołania od informacji o przyznaniu świadczenia wychowawczego na okres 2023/2024. Zaakcentować należy, że w ramach rozpatrywanej obecnie skargi Sąd nie mógł przeprowadzić oceny postępowania prowadzonego przez ZUS, będącego organem I instancji. Jako skarżony organ w skardze wyraźnie wskazano bowiem Prezesa ZUS tj. organ odwoławczy. Ze względu na takie oznaczenia skarżonego organu Sąd nie mógł przyjąć, że skarga dotyczy postępowania przed organem I instancji tj. że dotyczy przewlekłego prowadzenia postępowania przez ZUS. Mając na względzie powyższe okoliczności Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi. Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 4 p.p.s.a. w zw. z art. 120 p.p.s.a.