II SAB/Gl 224/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Dziuk, , , po rozpoznaniu w dniu 19 stycznia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Fundacji [...] W R. na bezczynność Wójta Gminy P. w przedmiocie negatywnego oddziaływania na środowisko p o s t a n a w i a 1. odrzucić skargę, 2. zwrócić stronie skarżącej kwotę 100 (sto) zł uiszczoną tytułem wpisu od skargi. W dniu 9 kwietnia 2024 r. Fundacja [...] z siedzibą w R. (dalej: strona skarżąca) złożyła do Urzędu Gminy P. wniosek o udostępnienie informacji publicznej w przedmiocie czy Gmina P. w okresie od 1 stycznia 2023 r. do 9 kwietnia 2024 r. zidentyfikowała na terenie Gminy P. nieruchomości, w których stosowane są urządzenia grzewcze (kotły, miejscowe ogrzewacze pomieszczeń), niespełniające wymogów uchwały antysmogowej woj. śląskiego na dzień złożenia wniosku. Fundacja [...] wniosła o informację o liczbie takich urządzeń oraz o podjętych wobec każdego stwierdzonego przypadku dalszych czynnościach. Urząd Gminy w P., pismem z dnia 19 kwietnia 2024 r. udzielił informacji, że w toku czynności kontrolnych zidentyfikowano osiem nieruchomości, w których stosowane były urządzenia grzewcze niespełniające wymogów uchwały nr [...] Sejmiku Województwa Śląskiego z dnia [...] r. w sprawie wprowadzenia na obszarze województwa śląskiego ograniczeń w zakresie eksploatacji instalacji, w których następuje spalanie paliw (dalej: uchwała). Następnie strona skarżąca w dniu 8 maja 2024 r. na podstawie art. 31 § 1 pkt 1 i 2 Kodeksu postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024r. poz. 572) w związku z art. 363 ust. 1 pkt 1 i art. 362 ust.2 pkt 1a i 2 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (t.j. Dz.U. z 2024 poz. 54, dalej p.o.ś.) złożyła wniosek o wszczęcie ośmiu postępowań administracyjnych w sprawie nakazania ograniczenia negatywnego oddziaływania na środowisko ośmiu osobom fizycznym/ podmiotom wskazanym w piśmie Urzędu Gminy P. z 19 kwietnia 2024 r. eksploatującym kotły grzewcze/instalacje w budynkach na terenie Gminy P., nie spełniające wymogów uchwały. Wójt Gminy P. postanowieniem nr [...] z dnia [...] r. odmówił wszczęcia ośmiu postępowań administracyjnych z uwagi na fakt, że toczą się już postępowania w tych samych ośmiu sprawach, co potwierdzone było protokołem z kontroli oraz wyznaczeniem terminu ponownej kontroli do 6 miesięcy. Strona skarżąca złożyła zażalenie na ww. postanowienie Wójta Gminy P.. W międzyczasie zespół kontrolny podjął ponowne kontrole na wskazanych nieruchomościach stwierdzając na terenie dwóch z ośmiu nieruchomości, których dotyczył wniosek, że w budynkach zainstalowane źródła ciepła spełniają wymogi uchwały. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie postanowieniem nr [...] z dnia [...] r. uchyliło postanowienie Wójta Gminy P. w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania. Wójt Gminy P. po ponownym rozpatrzeniu sprawy wszczął postępowania administracyjne wobec sześciu z ośmiu wnioskowanych przypadków. W dniu 13 października 2025 r. strona skarżąca wniosła do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie ponaglenie na niezałatwienie sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie postanowieniem nr [...] z dnia [...] r. wskazało, że Wójt Gminy P. nie dopuścił się bezczynności a ustalenie w wyniku ponownej kontroli, że w przypadku dwóch nieruchomości nie istnieją podstawy do wszczęcia postępowania administracyjnego uzasadniało wszczęcie postępowania administracyjnego jedynie w stosunku do pozostałych sześciu nieruchomości. Pismem z dnia 10 listopada 2025 r. Fundacja [...] w R. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na bezczynność Wójta Gminy P. w sprawie negatywnego oddziaływania na środowisko przedstawiając przy tym stan faktyczny i swoje stanowisko w sprawie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jako niedopuszczalna podlegała odrzuceniu. Na wstępie zaznaczyć przyjdzie, że nie budzi wątpliwości, iż żądania skarżącej w istocie zmierzały do wszczęcia postępowania i wydania jednej z decyzji, o których mowa w art. 363 ust. 1 p.o.ś. Należy zatem wskazać, że w przepisach od art. 362 do art. 374 p.o.ś uregulowano kwestie wydawania przez organy ochrony środowiska decyzji nakładających obowiązki w sytuacji, gdy podmiot korzystający ze środowiska negatywnie oddziałuje na to środowisko. Z kolei zgodnie z art. 375 p.o.ś. postępowanie w sprawie wydania decyzji, o których mowa we wcześniejszych przepisach wszczyna się z urzędu. Oznacza to, że ustawodawca nie przewidział sytuacji wszczęcia postępowania na wniosek. Inaczej mówiąc ustawa nie przewiduje aby z żądaniem wszczęcia postępowania mogły wystąpić inne podmioty, które czują się poszkodowane prowadzoną działalnością. Nie ma tu zatem zastosowania zasada skargowości. Jeżeli bowiem przepis prawa materialnego wprost ustanawia zasadę oficjalności (wszczęcie postępowania z urzędu), zainteresowana osoba nie może skutecznie domagać się wszczęcia postępowania, a następnie zarzucać bezczynności organów. Należy wskazać, że na podstawie art. 323 p.o.ś. indywidualny interes podmiotów narażonych na uciążliwości i naruszenia wymagań ochrony środowiska chroniony jest w zasadzie tylko roszczeniami, które mogą być dochodzone przed sądami powszechnymi. W konsekwencji, w postępowaniach z zakresu ochrony środowiska regułą jest, że środki administracyjne jako podejmowane w interesie publicznym stosowane są z urzędu o czym między innymi stanowi art. 375 p.o.ś. Również Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 7 listopada 2024 r., sygn. akt II OSK 932/23, wskazał, że przepis art. 375 p.o.ś. jednoznacznie wskazuje, iż postępowanie administracyjne w sprawie nakazania osobie fizycznej wykonania czynności zmierzających do ograniczenia negatywnego oddziaływania na środowisko i jego zagrożenia albo przywrócenia środowiska do stanu właściwego może być wszczęte wyłącznie z urzędu. W sprawie wydania decyzji w trybie art. 363 ust. 1 p.o.ś. wszczęcie postępowania następuje z urzędu zgodnie z art. 375 p.o.ś. Dlatego też stronie skarżącej nie przysługuje w tym względzie żadna inicjatywa procesowa na gruncie procedury administracyjnej. Zauważyć też wypadnie, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym znaleźć można pogląd, iż osoba fizyczna dotknięta hałasem, pyłem, wibracjami, zanieczyszczeniem powietrza ma interes prawny w rozumieniu art. 28 k.p.a. w żądaniu podjęcia przez organ administracji decyzji zmierzającej do ochrony jej interesów. Nie oznacza to jednak, że dana osoba swoim żądaniem wszczyna postępowanie przed organem, ponieważ posiadanie przymiotu strony w postępowaniu wszczętym z urzędu nie jest tożsame z uprawnieniem żądania wszczęcia takiego postępowania. Regułą natomiast jest, że środki administracyjne jako podejmowane w interesie publicznym, są stosowane z urzędu, o czym stanowią powołane przepisy p.o.ś. Na zakończenie zwrócić przyjdzie uwagę na pogląd wyrażony w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 września 2025 r., sygn. akt II OPS 2/25, zgodnie z którym w postępowaniach wszczynanych na zasadzie oficjalności (z urzędu) przepis art. 61a § 1 k.p.a. nie stwarza podstawy prawnej do wydania postanowienia odmownego z tej przyczyny, że wydając takie postanowienie, organ byłby jedynym jego adresatem. W tym kontekście NSA stwierdził również, że skoro organ nie jest zobowiązany do wydania, w oparciu o art. 61a § 1 k.p.a., postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania w sprawach wszczynanych wyłącznie z urzędu, to brak reakcji tego organu polegający na niezajęciu stanowiska w procesowej formie nie może być kwestionowany w drodze ponaglenia (art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a.), tj. środka zwalczającego bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. W konsekwencji także skarga na bezczynność organu w tego rodzaju sprawach stanowi skargę niedopuszczalną w rozumieniu art. 58 § 1 pkt 6 w związku z art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. Merytoryczne rozpatrzenie ponaglenia przez organ wyższego stopnia, a także skuteczne wniesienie do sądu administracyjnego skargi na bezczynność organu jest możliwe jedynie w sytuacji toczącego się postępowania w konkretnej sprawie. Jakkolwiek powołana uchwała zapadła na gruncie stosowania przepisów prawa budowlanego, to jednak zasada oficjalności jaka towarzyszy postępowaniom z zakresu nadzoru budowlanego jest analogiczna do tej w postępowaniach naprawczych wszczynanych z urzędu na podstawie przepisów p.o.ś. Mając powyższe na uwadze skarga podlegała odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a., o czym orzeczono w pkt 1 sentencji. O zwrocie uiszczonego wpisu Sąd orzekł w pkt 2 sentencji na mocy art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd z urzędu zwraca stronie cały uiszczony wpis od pisma odrzuconego. Dodać jeszcze wypadnie, że powołane w treści uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów