II SAB/Gl 29/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski, Sędzia WSA Maria Taniewska-Banacka, Protokolant Barbara Urban, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 grudnia 2010 r. sprawy ze skargi E. P. i R. M. o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 8 października 2009 r. sygn. akt II SAB/Gl 24/09 w sprawie ze skargi E. P. i R. M. na bezczynność Prezydenta Miasta Z. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie umieszczenia w lokalu zamiennym po wywłaszczeniu nieruchomości oddala skargę o wznowienie postępowania. Pismem z dnia 20 marca 2010 r. R. M. i E. P. wnieśli skargę o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 8 października 2009 r. o sygn. II SAB/Gl 24/09, jako podstawę wznowienia podając art. 271 ust. 1 i ust. 2 oraz art. 273 § 2 i § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Podnieśli, iż wymienione powyżej postanowienie o sygn. II SAB/Gl 24/09 "rozpoznał skład sędziowski, który orzekał w poprzednich sprawach, a zatem merytorycznie i obiektywnie rozeznanie tego postanowienia mogło kolidować z poprzednimi orzeczeniami". Wymienili w tym miejscu przede wszystkim sprawę, w której wcześniej sędzia NSA Ewa Krawczyk – sygn. akt II SA/Gl 203/07 – oddaliła skargę na bezczynność Prezydenta Miasta Z. w identycznej sprawie, stwierdzając, że Rada Miejska w Z. ma prawo podejmować uchwałę w tym przedmiocie. Wymienili także wyrok, gdzie orzekała sędzia NSA Łucja Franiczek – sygn. akt II SA/Gl 1558/01 (powinno być SA/Ka) stwierdzając, iż skarżący nie mają żadnego interesu prawnego, by uczestniczyć w procesie zwrotu posesji położonej w Z. przy ulicy [...] i oddalając tym samym ich skargę, chociaż w sprawie o sygn. akt II SA/Gl 1267/08 orzeczono, że sprawa narusza interes społeczny i powinna być dogłębnie zbadana. W ocenie skarżących, ponieważ wymienione orzekały w poprzednich, wskazanych sprawach, powinny być z mocy ustawy wyłączone od dalszego ich prowadzenia. A takie właśnie dalsze prowadzenie dotyczy bezczynności Prezydenta Miasta Z. załatwione postanowieniem w sprawie o sygn. II SAB/Gl 24/09, gdzie skarżący mają na celu zobligowanie Prezydenta do wypowiedzi we własnej sprawie, przed definitywnym załatwieniem sprawy. Zdaniem skarżących powołanie się w przywołanym postanowieniu na art. 3 § 2 pkt 8 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i oddalenie (powinno być odrzucenie) skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 tej ustawy bez jej merytorycznego rozpatrzenia nie pozwala na dogłębne zbadanie sprawy. Pomimo, iż strony usiłowały temu przeciwdziałać i w piśmie z dnia 10 grudnia 2009 r. przesłanym bezpośrednio do Sądu zaprezentowały swoje stanowisko w sprawie, to wobec opinii ustanowionego w sprawie radcy prawnego E. M., nie potraktowano go jako skargi kasacyjnej. Zdaniem skarżących strony zostały pozbawione możności działania (art. 271 ust. 2 ustawy). Zgodnie bowiem z art. 168 § 1 w związku z art. 166 cytowanej ustawy oraz zgodnie z pouczeniem Sądu w sprawie II SAB/GL 24/09 jedynym środkiem odwoławczym od przedmiotowego orzeczenia jest skarga kasacyjny. W wyniku złożenia wniosku o pomoc prawną – Sąd wystąpił do Okresowej Izby Radców Prawnych i poinformował o przyznaniu pełnomocnika. Ustanowiona w sprawie pełnomocnik pismem z dnia 11 stycznia 2010 r. wystąpiła do skarżących o podpisanie pełnomocnictwa, a w dniu 25 stycznia 2010 r. przedłożyła opinię o braku podstawę do wniesienia skargi kasacyjnej, którą doręczono skarżącym dopiero w dniu 28 stycznia 2010 r. Dalej w swoim wniosku podkreślili, że w wyrokach w sprawach o sygn. akt II SA/Gl 1267/08 i II SA/Gl 1309/08 uznano ich dowody świadczące o rażącym naruszeniu prawa przez Prezydenta Miasta Z., stąd konieczne jest by zajął on merytoryczne stanowisko w tej sprawie. Pismem z dnia 20 lipca 2010 r. skarżący dodatkowo wyjaśnili, że termin w sprawie o wznowienie postępowania zakończonego postawieniem o sygn. akt II SAB/Gl 24/09 został zachowany. Postanowienie z dnia 8 października 2009 r., którym Sąd odrzucił złożoną przez nich skargę otrzymali w dniu 5 grudnia 2009 r. Z kolei w dniu 28 grudnia 2009 r. otrzymali z Sądu informację o ustanowieniu radcy prawnego E. M. i tego samego dnia poinformowali ją o treści przesłanej do Sądu osobiście sporządzonej skargi kasacyjnej. Pomimo udzielania ustanowionemu radcy prawnemu stosownego pełnomocnictwa w dniu 28 stycznia 2010 r. otrzymali opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, sporządzoną przez wyznaczonego pełnomocnika, pomimo oczywistej chęci wniesienia skargi kasacyjnej na wskazane rozstrzygnięcie. Tym samym, w ich ocenie, Sąd nie dał im żadnej możliwości kontroli swego rozstrzygnięcia. Podkreślili nadto, że już wyznaczenie pełnomocnika nastąpiło po upływie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. W kolejnym piśmie z dnia 3 sierpnia R. M. dodatkowo wyjaśnił, że termin do żądania wznowienia postępowania został zachowany. Powtórzył argumentację zaprezentowaną w pierwszym piśmie, iż dopiero w dniu 28 stycznia 2010 r. dowiedzieli się o opinii radcy prawnego o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Wcześniej pomimo licznych próśb nie udało im się zapoznać ze stanowiskiem pełnomocnika w sprawie. Mogli zatem domniemywać, iż skarga kasacyjna zostanie wniesiona. Dodali, iż nie uchybili żadnemu terminowi, a dopuszczalność wznowienia uzasadniona jest także tym, iż wyroki w sprawach o sygnaturach akt II SA/Gl 1267/08 i II SA/Gl 1309/08 zapadły już po zakończeniu kwestionowanego postępowania oraz otrzymaniu opinii w tej sprawie ustanowionego radcy prawnego. Podkreślił, że nieważności tego postanowienia upatruje w tym, iż "w granicach tej sprawy orzekali już sędziowie, którzy powinni być wyłączeni z mocy ustawy, ponieważ ich rozpoznanie dalekie jest od obiektywizmu". Podkreślił, iż pozbawiono go możliwości działania poprzez zbyt późne przydzielenie pomocy prawnej, a mianowicie już po upływie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Nadto wskazane powyżej wyroki Sądu rzuciły nowe światło na okoliczności sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając niniejszą sprawę zważył, co następuje: Zgodnie z art. 277 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) skargę o wznowienie postępowania wnosi się w terminie trzymiesięcznym. Termin ten liczy się od dnia, w którym strona dowiedziała się o podstawie wznowienia, a gdy podstawą wznowienia jest pozbawienie możności działania lub brak należytej staranności – od dnia, w którym o orzeczeniu dowiedziała się strona, jej organ lub jej przedstawiciel ustawowy. W myśl art. 279 ustawy skarga o wznowienie postępowania powinna ponadto zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia, podstawę wznowienia i jej uzasadnienie, okoliczności stwierdzające zachowanie terminu do wniesienia skargi oraz żądanie uchylenia lub zmiany zaskarżonego orzeczenia. Stosowanie do art. 280 cytowanej ustawy Sąd bada na posiedzeniu niejawnym, czy skarga jest wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. W razie braku jednej z tych przesłanek Sąd ma obowiązek wniosek odrzucić. Wskazać trzeba, że uruchomienie trybu wznowienia postępowania uzależnione jest od pozytywnego ustalenia istnienia formalnych przesłanek wszczęcia postępowania wznowieniowego, czyli: zakończenia postępowania prawomocnym orzeczeniem, złożeniem wniosku o wznowienie z zachowaniem terminu określonego w art. 277 ustawy oraz powołania we wniosku przyczyny mieszczącej się w kategorii podstaw wznowienia. W rozpatrywanej sprawie skarżący domagali się wznowienia postępowania sądowego zakończonego prawomocnym postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 8 października 2009 r. sygn. akt II SAB/Gl 24/09, którym odrzucono ich skargę na bezczynność Prezydenta Miasta Z. W swojej skardze o wznowienie postępowania skarżący jako jej podstawę wskazali art. 271 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 powołanej powyżej ustawy. Przepis ten stanowi, że można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności, jeżeli w składzie sądu uczestniczyła osoba nieuprawniona albo jeżeli orzekał sędzia wyłączony z mocy ustawy, a strona przed uprawomocnieniem się orzeczenia nie mogła domagać się wyłączenia (pkt 1). W tym miejscu skarżący wskazali na fakt, iż "sędzia Ewa Krawczyk w sprawie II SA/Gl 203/07 oddaliła już skargę na bezczynność Prezydenta Miasta Z. (...)", a "sędzia Łucja Franiczek orzekła wyrokiem z dnia 15 października 2001 r. – II SA/Gl 1558/01, że skarżący nie mają żadnego interesu prawnego, by uczestniczyć w procesie zwrotu posesji położonej w Z. przy ulicy [...] – oddalając skargę". Według punktu 2 artl 271 cytowanej ustawy można żądać wznowienia, jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej albo była nienależycie reprezentowana lub jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania. (pkt 2). W tym zakresie skarżący wyjaśnili, że wobec późniejszego rozpoznania wniosku o prawo pomocy w zakresie przyznania pomocy prawnej w zakresie ustanowienia pełnomocnika w osobie radcy prawnego, pełnomocnik ten wyznaczony został dopiero po kwestionowanym rozstrzygnięciu, a mianowicie wskutek postanowienia z dnia 24 listopada 2009 r. wskazany został pismem Prezesa Okręgowej Izby Radców Prawnych z dnia 7 grudnia 2009 r., o czym dowiedzieli się z pisma Sądu odebranego w dniu 28 grudnia 2009 r., a upełnomocniony do działania dopiero w wyniku udzielonego pełnomocnictwa przez skarżących w dniu 12 stycznia 2010 r. Pomimo pisma skarżących z dnia 10 grudnia 2009 r., noszącego cechy osobistej skargi kasacyjnej, ustanowiony w sprawie pełnomocnik w dniu 26 stycznia 2010 r., składając wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej równocześnie złożyła opinię o braku podstaw do jej wniesienia, co niewątpliwie nie zgadzało się z zamiarami skarżących. Dodatkowo skarżący przywołali przesłanki określone w art. 273 § 2 i § 3 – tj. można żądać wznowienia w razie późniejszego wykrycia takich okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu oraz w razie późniejszego wykrycia prawomocnego orzeczenia dotyczącego tej samej sprawy. Wskazali przy tym w tym zakresie dwa wyroki tut. Sądu z dnia 5 lutego 2010 r. w sprawach o sygn. akt II SA/Gl 1267/08 i II SA/Gl 1308/08, które w ich ocenie "wprowadzają takie okoliczność faktyczne, które mogą mieć wpływ na wynik niniejszej sprawy". W stosunku do tak ustalonych przesłanek wznowienia Sąd zbadał czy termin z art. 277 ustawy został zachowany. Uznał przy tym, że strona skarżąca, udzielając pełnomocnictwa wyznaczonemu pełnomocnikowi, przynajmniej do dnia 26 stycznia 2010 r., czyli do dnia wniesienia przez pełnomocnika do Sądu wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej oraz opinii o braku podstaw do wniesienia takiej skargi kasacyjnej, mogła domniemywać, iż pełnomocnik, zgodnie z wolą wyrażoną w piśmie z dnia 10 grudnia 2009 r. taką skargę kasacyjną skutecznie wniesie. Należało więc uznać, że nie mógł wcześniej niż od tej daty rozpocząć się bieg trzymiesięcznego terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania. Porównując zatem datę wniesienia skargi – tj. 26 marca 2010 r. - należało uznać, iż termin ten został zachowany. Pozytywne ustalenie, że zostały spełnione niezbędne przesłanki skutecznego wniesienia skargi o wznowienie postępowania, spowodowało konieczność zbadania czy skarga była dopuszczalna, a więc czy wskazane przez skarżących podstawy wznowienia są merytorycznie uzasadnione. Przyjdzie potwierdzić, że w składzie Sądu wydającego postanowienie z dnia 8 października 2009 r. była wskazana przez skarżących sędzia NSA Ewa Krawczyk i sędzia NSA Łucja Franiczek, które orzekały także w innych sprawach ze skarg E. P. i R. M. Dokonując jednak dokładnej analizy wskazanych przez skarżących orzeczeń Sądu trzeba wyraźnie stwierdzić, iż dotyczyły one innych spraw. I tak w sprawie o sygn. II SA/Gl 203/07, w której orzekała sędzia NSA Ewa Krawczyk, wyrokiem z dnia 28 listopada 2007 r. oddalono skargę E. P. i R. M. na postanowienie Samorządowego Kolegium, Odwoławczego w C. w przedmiocie przekazania według właściwości wniosku o stwierdzenie nieważności uchwały Rady Miejskiej w Z. dotyczącej uznania za bezzasadną skargi na bezczynność Prezydenta Miasta Z. w przedmiocie wyjaśnienia sprawy przydziału lokalu zamiennego. Z kolei w sprawie o sygn. akt II SA/Gl 1558/01 (powinno być II SA/Ka 1558/01), gdzie orzekała sędzia NSA Łucja Franiczek oddalono skargę R. M. na decyzję Wojewody [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Nie są to zatem sprawy identyczne. Można wprawdzie powiedzieć, że wszystkie sprawy skarżących wiążą się z problemem wywłaszczenia nieruchomości położonej w Z. przy ulicy [...], ale jednak konkretne skargi dotyczą różnych rozstrzygnięć, różnych organów administracji publicznej. Chociaż wymienione sprawy prowadzone były niewątpliwie ze skarg tych samych podmiotów, to jednak różny był przedmiot ich zaskarżenia. Zgodnie z treścią art. 18 § 1 pkt 6a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach dotyczących skargi na decyzje lub postanowienie, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie. Taka sytuacja nie zachodzi w przypadku przywołanych orzeczeń. Dodatkowo trzeba wskazać, że cytowana regulacja wprowadzona została na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 23 października 2009 r. (Dz.U. Nr 221, poz. 1736) z mocą obowiązującą od dnia 8 stycznia 2010 r. Nadto należy przy tym zwrócić uwagę, że dokładna interpretacja przesłanki wymienionej w art. 271 pkt 1 prowadzić musi do stwierdzenia, że strona może powołać się na tę okoliczność, tylko wtedy gdy przed uprawomocnieniem się orzeczenia nie mogła domagać się wyłączenia takiego sędziego. Z analizy akt sprawy nie wynika, by strony skarżące powoływały się na tę okoliczność wcześniej – tzn. przed uprawomocnieniem się postanowienia z dnia 8 października 2009 r. Nie ma bynajmniej nic na ten temat w piśmie z dnia 10 grudnia 2009 r., które strony potraktowały jako osobistą skargę kasacyjną, a przynajmniej jako przyczynek do skargi kasacyjnej. Odnosząc się do drugiej wskazanej przez skarżących przesłanki wznowienia, a mianowicie przesłanki określonej w art. 271 pkt cytowanej ustawy – tj. złej reprezentacji- także i w tym zakresie Sąd nie dopatrzył się naruszenia obowiązujących przepisów w tym zakresie. Wprawdzie przyznać trzeba, że pełnomocnik skarżących radca prawny E. M. wskazana została w sprawie pismem Prezesa Okręgowej Rady Radców Prawnych dopiero z dnia 7 grudnia 2009 r., podczas, gdy orzeczenie w sprawie zapadło w dniu 9 października 2009 r. Zauważyć jednak przy tym trzeba, że skarżący nie występowali przed wyznaczeniem rozprawy z wnioskiem o udzielenie pomocy prawnej w zakresie ustanowienia pełnomocnika. Z wnioskiem takim wystąpili dopiero pismem z dnia 10 października 2009 r., które wraz z niezbędnymi formularzami PPF wpłynęły do tut. Sądu w dniu 16 października 2009 r. Dwoma odrębnymi postanowieniami tut. Sądu z dnia 24 listopada 2009 r. postanowiono o ustanowieniu dla skarżącej E. P. i skarżącego R. M. radcy prawnego z urzędu. Po uzyskaniu od skarżących wymaganego pełnomocnictwa (w dniu 12 stycznia 2010 r.) pismem z dnia 25 stycznia 2010 r. (data wpływu do Sądu – 26 stycznia 2010r.) pełnomocnik wniosła o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, składając jednocześnie opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Brak zatem w tych okolicznościach podstaw do uznania, by naruszone zostały zasady prawidłowej reprezentacji strony w postępowaniu. W końcu przyznać trzeba, że w dniu 5 lutego 2010 r. zapadły w tutejszym Sądzie dwa wyroki w sprawach ze skarg E. P. i R. M., które uwzględniając zarzuty skarżących doprowadziły w sprawach o sygn. akt II SA/Gl 1309/08 i sygn. II SA/Gl 1267/08, do uchylenia kwestionowanych przez skarżących decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej przydziału lokalu zamiennego w zamian za wywłaszczoną nieruchomość. Trzeba jednak wyraźnie podkreślić, że przesłanka określona w § 3 art. 273 cytowanej ustawy związana jest z istnieniem bezwzględnej negatywnej przesłanki procesowej, jaką jest powaga rzeczy osądzonej, przysługującej prawomocnym orzeczeniom (zob. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niuezgódka- Mendek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Zakamycze 2005, s. 645). Późniejsze wykrycie prawomocnego orzeczenia dotyczącego tej samej sprawy stanowi podstawę wznowienia postępowania tylko wtedy, gdy wykryty wyrok już istniał w czasie postępowania, którego dotyczy skarga o wznowienie postępowania, lecz o którym strona nie wiedziała (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 czerwca 1997 r. sygn. I CNK 149/97, OSNC 1998, Nr 1, poz.9). Przenosząc powyższe uwagi na grunt analizowanej sprawy stwierdzić trzeba, że przywołane przez strony skarżące wyroki już tylko dlatego, że zostały wydane w dniu 5 lutego 2010 r., nie mogą mieć w sprawie zastosowania. Dodatkowo także i w tym przepadku nie może być mowy o tożsamości sprawy. Z kolei, jeśli idzie o nowe okoliczności faktyczne lub środku dowodowe, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy (§ 2 art. 273 ustawy), to strony żadnych takich okoliczności czy dowodów nie wskazały. Uwzględniając wszystkie przywołane argumenty i mając na względzie, że przywołane przez skarżących okoliczności nie mogły być uznane za uzasadnione przesłanki wznowieniowe, skargę o wznowienie postępowania należało oddalić jako niezasadną na podstawie art. 151 w związku z art. 282 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi. Wydając takie rozstrzygnięcie Sąd kierował się dodatkowo ugruntowanym już w orzecznictwie stanowiskiem, zgodnie z którym rozpoznanie zasadności podstaw skargi o wznowienie na rozprawie może prowadzić do jej oddalenia, a nie odrzucenia. (zob. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 maja 2005 r. – sygn. akt OSK 1324/04 czy z dnia 10 grudnia 2006 r. – sygn. akt II OSK 123/06). Na marginesie należy podkreślić, że rozpoznając powyższą skargę o wznowienie postępowania Sąd nie odnosił się do meritum sprawy, której wznowienia domagali się skarżący. Celem niniejszego postępowania było jedynie zbadanie, czy podane przez skarżących okoliczności mogły stanowić podstawę wznowienie postępowania.