II SAB/Gl 30/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Krawczyk Sędziowie Sędzia NSA Łucja Franiczek Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Magdalena Dąbek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 września 2009 r. sprawy ze skargi J. N., U. R., M. W., I. B., D. R. i A. R. na bezczynność Starosty [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości 1. zobowiązuje Starostę [...] do załatwienia sprawy z wniosku J. N., A. R., I. B., U. R., M. W. i D. R. o zwrot nieruchomości gruntowej oznaczonej numerami działek 1, 2, 3 położonej w R. przy ulicy [...] – w terminie 2 miesięcy od daty zwrotu akt postępowania, 2. zasądza od Starosty [...] na rzecz skarżących solidarnie kwotę 340 (trzysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. W dniu [...] r., działający przez pełnomocnika, J. N., U. R., I. B., A. R., D. R. i M. W., złożyli skargę na bezczynność Starosty R. w R., polegającą na niezałatwieniu w terminie przewidzianym w art. 35 Kodeksu postępowania administracyjnego sprawy z wniosku o zwrot i rozliczenie wywłaszczonej nieruchomości położonej w R. przy ulicy [...]. W uzasadnieniu skargi pełnomocnik podał, że o zwrocie zbędnie wywłaszczonych od nich nieruchomości przesądzono już w wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach (sygn. akt II SA/Ka 2831/03 i II SA/Gl 990/08), jednakże wobec zarzutów w stosunku do rozstrzygnięcia w sprawie rozliczeń zostały one wskutek skarg zainteresowanych uchylone, a sprawa przekazana została do ponownego rozstrzygnięcia. W ostatnim wyroku z dnia 18 sierpnia 2008 r. Sąd ponownie stwierdzając, że samo orzeczenie o zwrocie nieruchomości jest zgodne z prawem, odniósł się do odszkodowania ustalanego w trybie art. 140 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.jedn. Dz.U. z 2000 r., Nr 46 poz.543 ze zm.). W zaleceniach zwrócił uwagę na analizę przepisów i wskazał sposób ustalenia należnego odszkodowania za zwracany grunt. W dniu [...] r. akta sprawy wraz z wymienionym wyrokiem zostały przekazane przez [...] Urząd Wojewódzki – Wydział Nadzoru Właścicielskiego w K. Staroście R. Pismem z dnia [...] r. pełnomocnik skarżących zwrócił się do Starosty R. o rozliczenie zwrotu działek na rzecz rodziny R.- N., powołując się na wymieniony powyżej wyrok z 18 sierpnia 2008 r. Dodał, że sprawa zwrotu wnioskowanych nieruchomości została przesądzona, a brak ostatecznego załatwienia sprawy jest przykładem urzędniczej arogancji, uprzedzeń oraz brakiem zwykłej przyzwoitości, a także naruszeniem Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i łamaniem prawomocnych wyroków sądowych, tak administracyjnych jak i powszechnych. W wyniku wniesionego pisma, Starosta R. postanowieniem z dnia [...] r., powołując w podstawie art. 97 § 1 pkt 4 Kodeksu postępowania administracyjnego, zawiesił postępowanie w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości w R. przy ulicy [...], do czasu wyjaśnienia zagadnienia wstępnego polegającego na przywróceniu własności nieruchomości objętej postępowaniem o zwrot na rzecz Gminy R. W uzasadnieniu stwierdził, że wobec uchylenia wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach poprzednich rozstrzygnięć w sprawie i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia, Starosta został zobowiązany do ponownego orzekania w sprawie. Tym niemniej wobec ustalenia, że aktualny wypis z Księgi wieczystej Nr [...] obejmującej nieruchomość będącą przedmiotem postępowania nie wskazuje Gminy R., jako jej aktualnego właściciela, niezbędne było zwrócenie się ze stosownym wnioskiem o dokonanie odpowiedniego wpisu, przywracającego Gminie własność przedmiotowej nieruchomości. W związku z tym, iż z wnioskiem do Sądu Rejonowego w R. - Wydziału Ksiąg Wieczystych w dniu [...] r. wystąpił Prezydent Miasta R., Starosta odstąpił od kierowania odrębnego wniosku. Mając zaś na uwadze powyższe, do czasu rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego, jakim jest przywrócenie Gminie Miasta R. wpisu prawa własności do nieruchomości będącej przedmiotem postępowania o zwrot, zawiesił postępowanie. W wyniku zażalenia złożonego w dniu [...] r., Wojewoda [...] postanowieniem z dnia [...] r. wyjaśnił, że zostanie ono rozpatrzone w ciągu miesiąca od daty ostatecznego zakończenia postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gliwicach, gdzie wpłynął wniosek skarżących o wykładnię powołanego powyżej wyroku z dnia 18 sierpnia 2008 r. Sygn. akt II SA/Gl 290/08. Wniesiona przez skarżących skarga została poprzedzona zażaleniem, o którym mowa w art. 37 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, złożonym do Wojewody [...], który postanowieniem z dnia [...] r. uznał zażalenie za bezprzedmiotowe, dodając, że wobec zawieszenia postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości położonej w R. przy ulicy [...] do czasu wyjaśnienia zagadnienia wstępnego polegającego na przywróceniu własności nieruchomości objętej postępowaniem na rzecz Gminy R., brak jest podstaw do uznania, iż organ pierwszej instancji pozostaje w bezczynności. Starosta R. wniósł o odrzucenie skargi jako bezzasadnej. Wyjaśnił, że zarzut, iż Starosta Powiatu R., działający w niniejszej sprawie jako organ wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej właściwy do rozpatrzenia sprawy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości narusza art. 35 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 136 i art. 140 ustawy o gospodarce nieruchomościami pozostaje w bezczynności jest bezzasadny. Wskazał, że postępowanie w tej sprawie postanowieniem z dnia [...] r. zostało zawieszone z uwagi na konieczność rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego, zgodnie z art. 97 § 1 pkt 4 Kodeksu, a wobec wniesienia w dniu [...] r. zażalenia na to postanowienie, akta sprawy wraz z zażaleniem zostały przesłane do Wojewody [...] zgodnie z właściwością. Zaznaczył, iż do chwili obecnej zażalenie powyższe nie zostało rozpoznane. Dodał ponadto, że skarga na bezczynność służy po wyczerpaniu środków zaskarżenia (zgodnie z art. 52 § 1 i § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), z którego skarżący nie skorzystali. Starosta dodał, ze załatwienie sprawy zwrotu przedmiotowej nieruchomości zależne jest od orzeczenia, który władny jest podjąć Wojewoda [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpatrując niniejszą sprawę zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Kodeks postępowania administracyjnego w rozdziale 7 reguluje terminy załatwienia spraw przez organy administracji publicznej. Według art. 35 organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. W § 3 tego artykułu przewidziane zostały ustawowe terminy maksymalne dla załatwienia sprawy. Terminy te rozpoczynają swój bieg, w przypadku organu pierwszej instancji, w momencie wszczęcia postępowania (art. 61 § 3 – data doręczenia żądania organowi administracji publicznej), a kończą z chwilą wydania w tej instancji decyzji administracyjnej. Podstawową funkcją tych terminów jest dyscyplinowanie organów prowadzących postępowanie, co niewątpliwie ma ścisły związek z wyrażoną w art. 12 Kodeksu zasadą szybkości postępowania. Analiza wymienionych przepisów wskazuje, że dla załatwienia sprawy wyznaczono: termin "niezwłoczny", miesięczny i dwumiesięczny w przypadku sprawy szczególnie skomplikowanej. Mogą one być przedłużane na zasadach określonych w art. 36 § 1 , albo mogą być wyznaczane terminy dodatkowe zgodnie z art. 37 § 2 Kodeksu. Bieg omawianych terminów ulega wstrzymaniu w przypadkach uregulowanych w art. 35 § 5, a mianowicie do wskazanych terminów nie wlicza się: – terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności (np. przy współdziałaniu organów), – okresów zawieszenia postępowania (w związku z art. 103 Kodeksu postępowania administracyjnego) – okresów opóźnień powstałych z winy strony czy powstałych z przyczyn niezależnych od organu (przyczyny obiektywne np. działanie sił przyrody). Należy podkreślić, że okoliczności zwalniające organ administracji publicznej z zarzutu bezczynności muszą mieć charakter prawny, proceduralny, a nie faktyczny. O ile organ administracyjny ma załatwić sprawę przez wydanie decyzji i nie czyni tego w terminie określonym w art. 35 lub wyznaczonym zgodnie z art. 36 pozostaje w bezczynności. Należy w tym miejscu podkreślić iż o bezczynności organu można mówić nie tylko wtedy, gdy w ustalonym terminie organ nie podjął żadnych czynności, do których był zobowiązany, ale także wówczas, gdy prowadził postępowanie, lecz nie zakończył go wydaniem stosownej decyzji. Z akt administracyjnych przedstawionych sądowi wynika, że sprawa zwrotu wywłaszczonej nieruchomości położonej w R. przy ulicy [...], oznaczonej jako działki nr [...],[...] i [...], na rzecz J. N., A. R., I. B., U. R., D. R. i M. W. przynajmniej dwukrotnie była przedmiotem rozstrzygnięć administracyjnych i sądowych. Wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 18 sierpnia 2008 r. (sygn. akt II SA/GL 290/08), uchylono zarówno rozstrzygnięcie Wojewody [...] jak i poprzedzające je rozstrzygnięcie Starosty R., zobowiązując tym samym organy do ponownego rozpatrzenia sprawy przy uwzględnieniu wskazań zawartych w uzasadnieniu wyroku. Z poczynionych ustaleń wynika, że wyrok ten wraz aktami sprawy z dniu [...] r. został przesłany przez [...] Urząd Wojewódzki w K. do Starosty R., jako zobowiązanego do ponownego rozpatrzenia sprawy. Wobec faktu, iż zainteresowani zwrotem wymienionej nieruchomości, działając przez pełnomocnika, skierowali w dniu [...] r. pismo do organu o wydanie decyzji i dokonanie rozliczenia odszkodowania z tego tytułu, Starosta R. postanowieniem z dnia [...] r. zawiesił postępowanie w tej sprawie, do czasu wyjaśnienia zagadnienia wstępnego, polegającego na przywróceniu własności wskazanych działek na rzecz Gminy R., jako, że w wyniku wcześniejszych decyzji rozstrzygających o zwrocie tych działek, jako ich właściciele w Księdze wieczystej figurowali właśnie wnioskujący o zwrot przedstawiciele rodziny N.- R. Na postanowienie o zawieszeniu postępowania pełnomocnik wnioskujących o zwrot nieruchomości złożył zażalenie do Wojewody [...], które do dnia rozstrzygania niniejszej sprawy w Sądzie nie zostało załatwione. Wojewoda postanowieniem z dnia [...] r. najpierw wskazał, że zażalenie zostanie rozpatrzone w terminie jednego miesiąca od daty ostatecznego zakończenia postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w sprawie wniosku o wykładnię wymienionego wcześniej wyroku, a postanowieniem z dnia [...] r., działając na podstawie art. 36 § 1 w związku z art. 35 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego orzekł, iż sprawa zostanie rozpatrzona do dni [...] r. Zauważyć przy tym przyjdzie, iż już w dniu [...] r. przesłane zostało do Starostwa zawiadomienie Sądu Rejonowego w R. - Wydział Ksiąg Wieczystych, że w Księdze wieczystej nr [...] jako właściciel przedmiotowej nieruchomości w R. uwidoczniona została Gmina Miasta R., a postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 6 kwietnia 2009 r. oddalono wniosek skarżących o wykładnię wyroku z dnia 18 sierpnia 2008 r. (sygn. akt II SA/Gl 290/09). Nie ulega zatem wątpliwości, że w rozpatrywanej sprawie przyczyny uzasadniające zawieszenie postępowania ustąpiły, a nastąpiło to już w [...] r. Zakończone zostało także postępowanie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gliwicach. Zgodnie zatem z art. 97 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, gdy ustąpiły przyczyny uzasadniające zawieszenie postępowania, organ administracji publicznej podejmuje postępowanie z urzędu lub na żądanie strony. Zdaniem Sądu ustanie przyczyn uzasadniających zawieszenie postępowania rodzi niewątpliwie obowiązek organu administracji publicznej jego podjęcia. W ocenie Sądu fakt wniesienia zażalenia na postanowienie o zawieszeniu postępowania nie może zmienić wyżej wskazanego obowiązku organu. Pomimo, iż już [...] r. Starosta dowiedział się o uwidocznieniu Gminy R. jako właściciela wnioskowanych do zwrotu działek, nie uczynił nic by podjąć zawieszone postępowanie i orzec w sprawie. Niezrozumiałe także jest stanowisko organu odwoławczego, powołującego się na skomplikowany charakter sprawy i wskazujący nowy termin rozpatrzenia zażalenia. O ile można zgodzić się, iż skomplikowany charakter ma sprawa zwrotu wywłaszczonej nieruchomości i dokonanie związanych z tym faktem rozliczeń, o tyle trudno uznać za skomplikowane rozpatrzenie zażalenia na postanowienie o zawieszeniu postępowania, podczas gdy przyczyna tego zwieszenia ustała. Nie może także usprawiedliwiać bezczynności Starosty fakt przekazania akt sprawy organowi odwoławczemu, gdyż w momencie ustania przyczyny zawieszenia, organ zobowiązany był podjąć czynności zmierzające do pozyskania wymaganej do rozpoznania sprawy dokumentacji, np. poprzez sporządzenie odpisów czy kserokopii niezbędnych dokumentów. Powyższe świadczy – zdaniem Sądu – o pozostawaniu organu w bezczynności. Należy przy tym stwierdzić, że niniejsza skarga została złożona w przewidziany prawem sposób. Zgodnie z art. 52 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie. Oznacza to sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia taki jak zażalenie lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W przypadku gdy mamy do czynienia z bezczynnością organu właściwym trybem postępowania jest uprzednie złożenie zażalenia do organu wyższego stopnia na podstawie art. 37 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. W omawianej sprawie zażalenie takie złożone zostało w dniu [...] r., a zatem wyczerpanie tego środka stanowi o dopuszczalności skargi do sądu administracyjnego. . Mając na uwadze powyższą argumentację na podstawie art. 149 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z zm.) orzeczono, jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 cytowanej powyżej ustawy.