II SAB/Gl 34/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Bonifacy Bronkowski po rozpoznaniu w dniu 10 września 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi W. L. na bezczynność Wojewody [...] w przedmiocie niewydania decyzji w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o pozwoleniu na rozbiórkę i pozwoleniu na budowę na skutek sprzeciwu skarżącego od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 14 sierpnia 2012 r. oddalającego wniosek o przyznanie prawa pomocy p o s t a n a w i a oddalić wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy. W piśmie z dnia [...] r. skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata z urzędu. Do pisma tego załączył druk urzędowego formularza PPF. Z treści pisma oraz druku wynika, że skarżący znajduje się obecnie w trudnej sytuacji finansowo-bytowej, spowodowanej czynnikami od niego niezależnymi. Nie posiada on żadnych dochodów ani dodatkowych świadczeń i z uwagi na konieczność uczestniczenia w licznych postępowaniach administracyjno-sądowych znajduje się na utrzymaniu rodziców, z którymi obecnie zamieszkuje. Miesięczny dochód jego rodziców wynosi około 3 339,39 zł netto, zaś miesięczne opłaty eksploatacyjne wynoszą łącznie około 1 496,28 zł. Natomiast łączna kwota miesięcznych rat z tytułu spłaty pożyczek i kredytów stanowi obecnie 2 259,01 zł. W skład majątku skarżącego wchodzi nieruchomość gruntowa o powierzchni 4 171,00 m2 zabudowana nieruchomością budynkową o powierzchni 2 432,93 m2. Skarżący wyjaśnił, że wobec wskazanej we wniosku nieruchomości, będącej przedmiotem jego własności toczyły się postępowania sądowe oraz egzekucyjne związane z należnościami za dostarczanie mediów. Nieruchomość ta została także objęta zabezpieczeniem w postaci zakazu jej zbywania oraz ustanowiono na niej hipotekę obejmującą należności z tytułu podatku od nieruchomości. Dodatkowo wskazał, że Sąd Okręgowy w C. wyrokiem z dnia [...] r., sygn. akt [...] zasądził na jego rzecz od [...] w C. kwotę [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami w wysokości 13 % rocznie, przy czym skarżący wniósł od tego orzeczenia skargę kasacyjną. Skarżący zakwestionował również postanowienie Sądu Rejonowego w C. z dnia [...] r., sygn. akt [...], którym zezwolono Akademii na złożenie do depozytu sądowego kwoty [...] zł tytułem zasądzonej ww. należności, z zastrzeżeniem, że jej wypłata może nastąpić na rzecz skarżącego, na jego wniosek. Wnioskodawca zaakcentował, że nie uzyskiwał żadnych dochodów z przedmiotowej nieruchomości, ani też z tytułu zatrudnienia, co związane było z zajęciem rachunku bankowego oraz koniecznością uczestniczenia w niemal 80 rozprawach sądowych oraz bardzo liczną korespondencją, wystosowywaną w tych sprawach (kilkaset pism). Dodatkowo przedłożył szereg dokumentów obrazujących sytuację materialną jego rodziny, z których wynika, że matka – P. L. otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości 837,55 zł, a ojciec – M. L. i w kwocie 1.531,55 zł. Źródłem utrzymania się jest również dochód z działalności gospodarczej prowadzonej przez M. L., który wynosi około 2 100,00 zł brutto miesięcznie. Miesięczne opłaty oscylują wokół kwoty 871,28 zł i składają się na nie: energia elektryczna – 74,20 zł miesięcznie, opłata za wodę oraz ścieki – 227,74 zł w przeliczeniu na miesiąc, opłata za gaz – około 282,46 zł na miesiąc, opłata za telefon – 97,48 zł opłata za internet - 39,50 zł, podatek od nieruchomości – 89,00 zł. Dodatkowo przedłożone zostały odpisy umów pożyczek lombardowych oraz dowody wpłat bankowych. Skarżący zaznaczył przy tym, że zaciągnięte zobowiązania kredytowo-pożyczkowe mają na celu zabezpieczenie podstawowych artykułów niezbędnej potrzeby. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 14 sierpnia 2012 r. oddalono powyższy wniosek skarżącego. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia zarzucono skarżącemu brak jakiejkolwiek okoliczności świadczącej o tym, że poza powołanymi przez niego licznymi postępowaniami sądowymi istnieją inne okoliczności uniemożliwiające skarżącemu podjęcie zatrudnienia. Tymczasem ocena sytuacji materialnej strony obejmuje również jej możliwości zarobkowe, których skarżący nie wykorzystuje. Powołując się m.in. na postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2012 r., sygn. akt II OZ 72/12 (Lex nr 1121302), uznano, że do stałych, miesięcznych kosztów utrzymania nie można wliczyć środków przeznaczonych na spłatę zobowiązań kredytowych, albowiem tego rodzaju wydatki nie mogą uzyskać prymatu przed zobowiązaniami o charakterze publicznoprawnym (w tym kosztami sądowymi). Zaakcentował także brak podania przez skarżącego wiarygodnego powodu, dla którego nie ubiega się o wypłatę zasądzonej na jego rzecz kwoty 1 674 401,92, znajdującej się w depozycie sądowym. Od powyższego postanowienia skarżący wniósł w ustawowym terminie sprzeciw. W jego obszernym uzasadnieniu powtórzył w zasadzie dotychczasową argumentację. Dodatkowo wskazał, że dokonane przez niego szczegółowe wyliczenie nie uwzględnia opłat za opał domu w okresie grzewczym w kwocie nie mniejszej niż 7 500 zł (rocznie) oraz opłat sądowych i urzędowych, a także związanych z prowadzoną w tych sprawach korespondencją w kwocie nie mniej niż 500 zł miesięcznie. Przede wszystkim skarżący oświadczył, że w obecnej sytuacji faktycznej nie jest możliwe podjęcie przez niego zatrudnienia z uwagi na konieczność uczestniczenia w niemal 80 rozprawach sądowych w różnych postępowaniach oraz sporządzania niezbędnych pism procesowych w tych sprawach, z uwagi brak pomocy pełnomocnika. Podjecie zatrudnienia spowodowałoby zatem niemal całkowite zaniechanie kontynuowania podejmowanych spraw oraz prowadziłoby do bardzo istotnych dla niego strat finansowych i moralnych. Uzasadniając natomiast brak podjęcia zdeponowanego przez [...] w C. świadczenia wskazał na przedwczesność takiej czynności z uwagi na wniesioną przez niego skargę kasacyjną od wyroku zasądzającego przedmiotowe świadczenie, co w konsekwencji może prowadzić do niepowetowanej szkody dla skarżącego. Na koniec skarżący podniósł, że brak uwzględnienia niniejszego wniosku uniemożliwi lub poważnie utrudni mu realizację praw przed Sądem, odwołując się jednocześnie do innych postępowań, w których przyznano mu prawo pomocy (m.in. postanowienia WSA w Gliwicach z dnia 27 stycznia 2012 r. sygn. akt II SA/Gl 983/11; z dnia 12 stycznia 2012 r., sygn. akt II SA/Gl 860/11, z dnia 8 lutego 2012 r., sygn. akt II SAB/Gl 2/12). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270), dalej zwanej p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym, czyli w świetle art. 245 § 2 p.p.s.a. obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, następuje, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie pokryć jakichkolwiek kosztów postępowania. To oznacza, że wnioskodawca ubiegając się o przyznanie prawa pomocy w powyższym zakresie winien w sposób wiarygodny uprawdopodobnić, że uiszczenie kosztów postępowania oraz kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru przekracza jego możliwości finansowe. Biorąc pod uwagę powyższe, uznać należy, że wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd dokonując oceny zasadności wniosku zwrócił przede wszystkim uwagę na wynikającą z art. 199 p.p.s.a. zasadę ponoszenia kosztów przez stronę, a także wskazane w art. 245 § 1 p.p.s.a. przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym i cel przyznania tego prawa. Prawo pomocy winno być przyznane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku, bowiem celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Dokonując możliwości strony w tym zakresie sąd administracyjny bierze pod uwagę zarówno majątek i jak i możliwości zarobkowe osób pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 11 sierpnia 2011 r., sygn. akt II SA/Gl 164/11). Tym samym zdaniem Sądu nie można uznać za usprawiedliwione przyczyny, z powodu których skarżący nie podejmuje żadnej pracy zarobkowej i nie uzyskuje z tego tytułu dochodu. Biorąc pod uwagę wiek wnioskodawcy należy według Sądu, przypuszczać, że nie istnieją przeszkody natury osobistej bądź zdrowotnej w podjęciu przez niego pracy zarobkowej. Przeszkody w podjęciu zatrudnienia nie może stanowić przede wszystkim okoliczność aktywnego prowadzenia licznych postępowań sądowych. Według skarżącego podjęcie zatrudnienia w obecnej sytuacji faktycznej spowodowałoby niemal całkowite zaniechanie kontynuowania podejmowanych spraw oraz prowadziłoby do bardzo istotnych dla niego strat finansowych i moralnych. Zdaniem Sądu właśnie przeciwna postawa skarżącego umożliwiłaby mu uzyskanie własnych środków na sfinansowanie usług fachowego pełnomocnika z wyboru, który mógłby w sposób aktywny podjąć się obrony jego praw, uczestnicząc w rozprawach, jak i sporządzając niezbędne pisma procesowe. Na ocenę sytuacji materialnej skarżącego nie ma również wpływu fakt obarczenia go spłatami pożyczek. Przede wszystkim zaciągając je musiał wykazać się wobec banków dobrą kondycją finansową. Ponadto, jak wskazuje orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym, a takimi właśnie są zaciągnięte zobowiązania skarżącego, nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowoadministracyjnych strony na Skarb Państwa (vide: postanowienie NSA sygn. akt I OZ 150/06 - I OZ 151/06) Przesłanką przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym nie może być również fakt inicjowania przez niego kolejnych postępowań sądowych, które niewątpliwie generują dodatkowe wydatki. Przede wszystkim strona przejawiając aktywność w tym zakresie musi liczyć się z faktem, że każde z nich będzie wiązało się z obowiązkiem partycypowania w kosztach sądowych, zaś sytuacja finansowa strony będzie rozpoznawana odrębnie w każdej ze spraw. Wskazać przy tym trzeba, że powołanymi wyższej przez skarżącego postanowieniami referendarza sądowego (z dnia 27 stycznia 2012 r. sygn. akt II SA/Gl 983/11; z dnia 12 stycznia 2012 r., sygn. akt II SA/Gl 860/11, z dnia 8 lutego 2012 r., sygn. akt II SAB/Gl 2/12) został on zwolniony jedynie z wpisu sądowego od skargi, a ocenie referendarza podlegała sytuacja skarżącego pod kątem przesłanek częściowego przyznania prawa pomocy (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie wniosek zaś dotyczy zarówno zwolnienia od kosztów sądowych, jak i przyznania adwokata z urzędu. Tożsamy wniosek skarżącego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił postanowieniem z dnia 9 lipca 2012 r., sygn. akt II SA/Gl 860/11 oraz z dnia 10 lipca 2012 r., sygn. akt IV SAB/GL 72/12. Wpływ na ocenę sytuacji materialnej skarżącego ma również fakt, że posiada on znaczne środki finansowe zdeponowane w depozycie sądowym, które mogą być wydane na jego żądanie. To, że skarżący ich nie podejmuje z uwagi na wszczęcie przez niego nadzwyczajnych postępowań mających doprowadzić do wzruszenia prawomocnych już orzeczeń sądów, na mocy których środki te zostały mu zasądzone, nie może być oceniana równoznacznie z brakiem tych środków finansowych. Trudno jest bowiem mówić o niemożności poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania przez skarżącego, w sytuacji gdy może on skorzystać ze środków będących w depozycie. Na koniec należy podnieść, że wprawdzie skarżący nie posiada żadnego źródła utrzymania, jednakże zamieszkuje on wraz z rodzicami, którzy uzyskują stały dochód z emerytury oraz dodatkowo z działalności gospodarczej prowadzonej przez ojca wnioskodawcy w łącznej wysokości około 3.369,10 zł. Nie jest to dochód niski, zatem nawet po odliczeniu kosztów utrzymania całej rodziny, możliwe jest zdaniem Sądu poczynienie oszczędności, które umożliwiłyby uiszczenie w niniejszej sprawie wpisu sądowego od ewentualnej skargi kasacyjnej w kwocie 100 zł oraz koszty związane z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika, celem sporządzenia skargi kasacyjnej. Mając powyższe na uwadze Sąd postanowił jak w sentencji postanowienia, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.