II SAB/Gl 43/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik, po rozpoznaniu w dniu 3 kwietnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi R. N. na bezczynność Wójta Gminy Zbrosławice w przedmiocie negatywnego oddziaływania na środowisko p o s t a n a w i a: 1. odrzucić skargę, 2. zwrócić stronie skarżącej kwotę 100 zł (słownie: sto złotych) tytułem uiszczonego wpisu sądowego od skargi. Pismem z dnia 20 stycznia 2025 r. R. N. (dalej: skarżący) wniósł ponaglenie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na niezałatwienie przez Wójta Gminy Zbrosławice w terminie sprawy w przedmiocie wydania decyzji w trybie art. 363 ust. 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska (tekst jedn. Dz. U. 2024, poz. 54 ze zm., dalej: P.o.ś), tj. nakazania osobie fizycznej, której działanie negatywnie oddziałuje na środowisko, wykonanie w określonym czasie czynności zmierzających do: 1) ograniczenia negatywnego oddziaływania na środowisko i jego zagrożenia; 2) przywrócenia środowiska do stanu właściwego. Pismem z dnia 27 stycznia 2025 r. skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na bezczynność Wójta Gminy Zbrosławice w przedmiocie negatywnego oddziaływania na środowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej "P.p.s.a."), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 tego przepisu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a ww. przepisu. Pojęcie bezczynności zostało zdefiniowane w art. 37 § 1 pkt 1 i pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. 2024, poz. 572; dalej: K.p.a.). Z treści przywołanej definicji normatywnej wynika, że organ jest bezczynny jeśli nie załatwi sprawy w terminie określonym w art. 35 K.p.a. lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 K.p.a. Zakres badania sprawy ze skargi na bezczynność organu administracji publicznej oznacza w pierwszym rzędzie rozważenie czy w ustalonym stanie faktycznym na organie administracji publicznej spoczywa obowiązek wydania aktu lub dokonania czynności kończących postępowanie a następnie czy uczyniono to w przepisanym w ustawie terminie oraz czy ewentualne opóźnienie znajduje usprawiedliwienie w okolicznościach sprawy. Organ administracji publicznej pozostaje w bezczynności wówczas, gdy pomimo istniejącego obowiązku nie załatwia w określonej prawem formie i w określonym prawem terminie sprawy, w której jest właściwy miejscowo i rzeczowo. Celem skargi na bezczynność jest doprowadzenie do wydania przez organ aktu lub podjęcia czynności z tym zastrzeżeniem, że nie może ono przesądzać o treści takich działań. Skarżący wniósł ponaglenie na niezałatwienie przez Wójta Gminy Zbrosławice w terminie sprawy w przedmiocie wydania decyzji w trybie art. 363 P.o.ś. Należy wskazać, że w artykułach od 362 do art. 374 P.o.ś uregulowano kwestie wydawania przez organy ochrony środowiska decyzji nakładających obowiązki w sytuacji, gdy podmiot korzystający ze środowiska negatywnie oddziaływuje na środowisko. Zgodnie z art. 375 P.o.ś. postępowanie w sprawie wydania decyzji o których mowa we wcześniejszych przepisach wszczyna się z urzędu. Oznacza to, że ustawodawca nie przewidział sytuacji wszczęcia postępowania na wniosek. Inaczej mówiąc ustawa nie przewiduje aby z żądaniem wszczęcia postępowania mogły wystąpić inne podmioty, które czują się poszkodowane prowadzoną działalnością. Nie ma tu zatem zastosowania zasada skargowości. Jeżeli bowiem przepis prawa materialnego wprost ustanawia zasadę oficjalności (wszczęcie postępowania z urzędu) zainteresowana osoba nie może skutecznie domagać się wszczęcia postępowania, a następnie zarzucać bezczynności organów. Należy wskazać, że na podstawie art. 323 P.o.ś. indywidualny interes podmiotów narażonych na uciążliwości i naruszenia wymagań ochrony środowiska chroniony jest w zasadzie tylko roszczeniami, które mogą być dochodzone przed sądami powszechnymi. W konsekwencji w postępowaniach z zakresu ochrony środowiska regułą jest, że środki administracyjne jako podejmowane w interesie publicznym stosowane są z urzędu o czym między innymi stanowi art. 375 P.o.ś. Tak stanowi również Naczelny Sąd Administracyjny, który w wyroku z dnia 7 listopada 2024 r., sygn. akt II OSK 932/23 wskazując, że przepis art. 375 P.o.ś. jednoznacznie wskazuje, iż postępowanie administracyjne w sprawie nakazania osobie fizycznej wykonania czynności zmierzających do ograniczenia negatywnego oddziaływania na środowisko i jego zagrożenia albo przywrócenia środowiska do stanu właściwego może być wszczęte wyłącznie z urzędu. Jeżeli zatem postępowanie określone w tytule VI Dział III P.o.ś. może być wszczęte tylko z urzędu, to ponaglenie skarżącego z dnia 20 stycznia 2025 r. nie wszczęło żadnego postępowania administracyjnego i równocześnie zostało wniesione w sprawie, która nie pozostaje i nie pozostawała w chwili jego wniesienia w toku tj. nie zostało wszczęte postępowanie w tej sprawie. Ponaglenie może zostać wniesione jedynie w sprawie, która pozostaje w toku, tzn. co do której wszczęto postępowanie administracyjne zgodnie z przepisami prawa. W sprawie wydania decyzji w trybie art. 363 ust. 1 P.o.ś., tj. nakazania osobie fizycznej, której działanie negatywnie oddziałuje na środowisko, wykonanie w określonym czasie czynności zmierzających do: 1) ograniczenia negatywnego oddziaływania na środowisko i jego zagrożenia; 2) przywrócenia środowiska do stanu właściwego wszczęcie postępowania następuje z urzędu zgodnie z art. 375 P.o.ś. Z akt sprawy wynika, że Wójt Gminy Zbrosławice z urzędu nie wszczął postępowania w sprawie wydania decyzji E.S. prowadzącemu działalność gospodarczą M z siedzibą w L. w trybie art. 363 ust. 1 P.o.ś. W związku z tym sprawa ta nie pozostaje w toku, ponieważ nie zostało wszczęte żadne postępowanie zmierzające do jej załatwienia. Natomiast ponaglenie można wnieść, gdy w sprawie wszczęto postępowanie, czyli pozostającej w toku i w której zaczął biec termin do jej załatwienia, przy czym w przedmiotowej sprawie wszczęcie następuje z urzędu. Dlatego też skarżącemu nie przysługuje w tym względzie żadna inicjatywa procesowa. Konsekwencją powyższego jest, że nie można skutecznie zarzucać organowi bezczynności w załatwieniu sprawy w postępowaniu administracyjnym. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym znaleźć można pogląd, że osoba fizyczna dotknięta hałasem, pyłem, wibracjami, zanieczyszczeniem powietrza ma interes prawny w rozumieniu art. 28 K.p.a. w żądaniu podjęcia przez organ administracji decyzji zmierzającej do ochrony jej interesów. Nie oznacza to jednak, że dana osoba swoim żądaniem wszczyna postępowanie przed organem, ponieważ posiadanie przymiotu strony w postępowaniu wszczętym z urzędu nie jest tożsame z uprawnieniem żądania wszczęcia takiego postępowania. Regułą natomiast jest, że środki administracyjne jako podejmowane w interesie publicznym, są stosowane z urzędu, o czym stanowią powołane przepisy P.o.ś. W związku z powyższym, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a., orzeczono jak w punkcie 1 sentencji. O zwrocie uiszczonego wpisu Sąd orzekł na mocy art. 232 § 1 pkt 1 P.p.s.a., zgodnie z którym sąd z urzędu zwraca stronie cały uiszczony wpis od pisma odrzuconego lub cofniętego do dnia rozpoczęcia rozprawy. Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.