II SAB/Gl 51/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska (spr.), Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 14 maja 2024 r. sprawy ze skargi M. H. na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezydenta Miasta B. w przedmiocie wniosku o świadczenie pielęgnacyjne oddala skargę. M. H. (dalej: "skarżąca") pismem z dnia 4 lutego 2024 r. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w B. (dalej: "organ I instancji") w sprawie złożonego przez nią w dniu 2 sierpnia 2023 r. wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką - W. H. (ur. [...] r.). Domagała się stwierdzenia bezczynności i przewlekłości organu I instancji w prowadzeniu postępowania oraz działania z rażącym naruszeniem prawa, a także zobowiązania do natychmiastowego podjęcia ustawowych czynności, w tym wyjaśnienia przyczyn i osób winnych zaniedbań, jak również zasądzenia zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi podała, że zrezygnowała z pracy zarobkowej, aby sprawować opiekę nad obojgiem rodziców - W. i F. H., oraz złożyła ponaglenie, sporządzone w dniu 16 stycznia 2024 r., które w dniu 22 stycznia 2024 r. nadała na Poczcie Polskiej, jak też przesłała drogą elektroniczną w dniu 23 stycznia 2024 r. Tymczasem, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej (dalej: "SKO") postanowieniem z dnia 26 stycznia 2024 r. stwierdziło przewlekłość organu I instancji, ale nie uznało jego bezczynności, dlatego skarga jest w pełni uzasadniona. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Podał, że skarżąca w dniu 19 lipca 2023 r. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem - F. (k. 206-210 akt administracyjnych). Ponadto twierdzi, że w dniu 2 sierpnia 2023 r. złożyła wniosek o ustalenie w prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką - W.. Wniosek w sprawie ojca był procedowany, natomiast drugi wniosek - objęty niniejszą skargą - nie był znany organowi I instancji. O jego istnieniu organ I instancji dowiedział się z ponaglenia z dnia 16 stycznia 2024 r. (k. 5), złożonego razem z odwołaniem od decyzji z dnia 2 stycznia 2024 r. o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką na ojcem (k. 4-8). Organ I instancji przekazując do SKO w dniu 17 stycznia 2024 r. ponaglenie skarżącej poinformował ją, że nie odnotował wpływu wniosku z dnia 2 sierpnia 2023 r. Skarżąca złożyła wówczas skargę z dnia 23 stycznia 2024 r. skierowaną do SKO (k. 18 i 28), do której załączyła skan pisma przewodniego z prezentatą organu I instancji z dnia 2 sierpnia 2023 r. oraz skan wniosku opatrzony przez skarżącą tą samą datą 2 sierpnia 2023 r. (k. 16 i 25-26) oraz orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności matki z dnia [...] r. (k. 15 i 23), odebrane przez skarżącą w dniu 7 grudnia 2023 r. i prawomocne z dniem [...] r. (k. 173). W dalszej kolejności, w dniu 24 stycznia 2024 r. do SKO wpłynęło pismo skarżącej, w którym wnioskowała m. in. o przygotowanie i udostępnienie akt sprawy do wglądu, z podaniem terminu i miejsca, w którym będzie mogła się z nimi zapoznać. Organ I instancji, w związku z pozyskaniem wiedzy o wniosku skarżącej z dnia 2 sierpnia 2023 r., w dniu 29 stycznia 2024 r. złożył zlecenie przeprowadzenia rodzinnego wywiadu (k. 65). Skarżąca wówczas, na adres epuap Urzędu Miejskiego w B., skierowała skargę z dnia 30 stycznia 2024 r. i skargę z dnia 31 stycznia 2024 r. na bezczynność i przewlekłe prowadzenie sprawy wniosku z dnia 2 sierpnia 2024 r. ( k. 69-71 i 72-76). Dodatkowo, złożyła w dniu 30 stycznia 2024 r. ponaglenie, kierując je na adres epuap Urzędu Miejskiego w B. (k. 79). Dnia 4 lutego 2024 r. skarżąca złożyła obecnie rozpatrywaną skargę na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania (k. 86). Kolejne pismo zatytułowane skarga skarżąca złożyła w dniu 5 lutego 2024 r. (k. 89 - 94). Organ I instancji pismem z dnia 8.02.2024 r. poinformował skarżącą o zakończeniu kompletowania materiału dowodowego i możliwości wypowiedzenia się w sprawie (k. 110). Dnia 20 lutego 2024 r. skarżąca złożyła kolejny wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na matkę, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r. (k. 146-154), oraz pismo prostujące z dnia 20 lutego 2024 r., dotyczące skargi z dnia 4 lutego 2024 r. (k. 158-162). Merytorycznymi decyzjami z dnia 23 lutego 2023 r. organ I instancji odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia z tytułu opieki nad matką, w okresie od 1.08.2023 r. do 19.12.2023 r. (nr [...]) oraz przyznał skarżącej wnioskowane świadczenie z tytułu opieki nad matką, w okresie od 20 do 31 grudnia 2023 r. w kwocie 951,50 zł. i w okresie od 1 stycznia 2024 r. - bezterminowo, w kwocie 2 988,00 zł. miesięcznie (nr [...]) Obie wymienione decyzje zostały wysłane do skarżącej w dniu 26 lutego 2024 r. drogą elektroniczną za pośrednictwem epuap (k. 190 i 192). Z urzędu należy dostrzec, że: - nieprawomocnym wyrokiem z dnia 29 maja 2024 r. sygn. akt II SAB/Gl 52/24, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym skargi skarżącej z dnia 1 lutego 2024 r. na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez SKO w przedmiocie wniosku o udostępnienie akt dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach stwierdził, że wymieniony organ dopuścił się bezczynności, która nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa oraz w pozostałym zakresie oddalił skargę; - nieprawomocnym postanowieniem z dnia 8 lipca 2024 r. sygn. akt II SAB/Gl 133/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odrzucił skargę skarżącej z dnia 14 maja 2024 r. (data stempla pocztowego), dotyczącą bezczynności i przewlekłego prowadzenia postępowania przez organ I instancji w zakresie rozpoznania wniosku z dnia 2 sierpnia 2023 r. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie t.j.: Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Obejmuje ona między innymi orzekanie w sprawach skarg na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w przypadkach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4a w związku z art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. Niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 4 p.p.s.a. Na mocy art. 149 § 1 p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 p.p.s.a. albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a p.p.s.a.: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Stosownie do treści art. 149 § 1a p.p.s.a. sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Sąd, w przypadku, o którym mowa w art. 149 § 1 p.p.s.a., może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a. lub przyznać od organu sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a. (art. 149 § 2 p.p.s.a.). W razie natomiast nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę - zgodnie z art. 151 p.p.s.a. W myśl art. 35 § 3 k.p.a. załatwienie sprawy, wymagającej przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania. Do terminów powyższych nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, okresów zawieszenia postępowania, okresu trwania mediacji oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo przyczyn niezależnych od organu (art. 35 § 5 k.p.a.). O każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie, określonym w art. 35 k.p.a., organ administracji publicznej obowiązany jest zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia sprawy. Dotyczy to również przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (art. 36 k.p.a.). Obecnie w przypadku skargi na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania niezbędne jest obecnie złożenie ponaglenia, o czym stanowi art. 37 § 3 k.p.a. Dopiero po wyczerpaniu wskazanego trybu strona może wnieść skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Dla uznania wyczerpania powyższego toku wystarczające jest wykazanie, że strona złożyła stosowny środek. Przy ocenie dopuszczalności skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ nie ma znaczenia sposób rozpoznania takiego ponaglenia (poprzednio zażalenia por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 6 września 2016 r. sygn. akt II SAB/Kr 109/16). Warunkiem formalnym skutecznego wniesienia skargi do sądu jest zatem wcześniejsze wyczerpanie środków zaskarżenia (art. 52 § 1 w związku z art. 53 § 2b p.p.s.a.), co w niniejszej sprawie miało miejsce. Należy podkreślić, iż organy administracji publicznej zobowiązane są do przestrzegania zasad ogólnych postępowania administracyjnego, a w szczególności, stosownie do art. 12 § 1 k.p.a., powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. Realizacji tej zasady służy m.in. przepis art. 35 § 1 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej zobowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, należy stwierdzić, iż bezczynność jest kategorią obiektywną i zachodzi zawsze wtedy, gdy organ nie załatwił sprawy w terminie ustawowym, bądź wyznaczonym przez siebie. Dla oceny jego zachowania istotny jest upływ czasu między datą wszczęcia postępowania a chwilą orzekania. W rozpatrywanej sprawie postanowieniem z dnia 26 stycznia 2024 r. SKO wskazało, że organ I instancji dopuścił się przewlekłego prowadzenia sprawy z rażącym naruszeniem prawa i przesłało drogą elektroniczną skan wniosku skarżącej z dnia 2 sierpnia 2023 r. (k. 42). Organ I instancji w dniu 29 stycznia 2024 r., czyli zaledwie 3 dni od otrzymania wniosku, skontaktował się z SKO, celem wypożyczenia akt sprawy i jego odszukania, bowiem nie figurował w żadnym jego rejestrze (k. 43). SKO nie udostępniło akt postępowania, bowiem przekazało ich oryginały do Sądu, w związku ze skargą na własną decyzję z dnia 24.11.2023 r. nr SKO IV 424/2692/2023. Przeprowadzone wówczas przez organ I instancji poszukiwania nie doprowadziły do pozyskania wniosku skarżącej z dnia 2 sierpnia 2023 r. (k. 43). W tym miejscu należy zaznaczyć, że organ I instancji w odpowiedzi na skargę podał, że szczegółowo przeszukał wszystkie zbiory, rejestry, programy obsługujące świadczenia i przed dniem 16.01.2024 r. oraz w ogóle nie miał świadomości, iż taki wniosek istnieje. Nigdy nie żądał oryginału tego wniosku, bowiem nigdy nim nie dysponował, a zarówno SKO, jak i skarżąca posługiwali się jego skanem. W odpowiedzi na skargę organ poinformował również, że w okresie procedowania wniosku o tożsame świadczenie dla ojca skarżącej, już w roku 2023, sama skarżąca nic nie wspominała o złożeniu wniosku z tytułu opieki nad matką. W aktach sprawy znajduje się skarga z dnia 23.01.2024 r. (k. 18), do której załączone zostało pismo przewodnie skarżącej opatrzone prezentatą Działu Świadczeń Rodzinnych na dzień 2.08.2023 r. (k. 90), stanowiące odpowiedź na wezwanie organu I instancji z dnia 21.07.2023 r. (k. 211). W tym piśmie nie wzywano skarżącej o wniosek z dnia 2.08.2023 r., co więcej, w aktach sprawy dotyczącej ojca skarżącej znajduje się każda wymieniona w piśmie przewodnim pozycja, tj. żądane oświadczenie, orzeczenie o stopniu niepełnosprawności matki, oświadczenia innych osób zobowiązanych do alimentacji oraz wyjaśnienia dotyczące miejsca zamieszkania, jednakże skarżąca nie załączyła wówczas wniosku o ustalenie prawa o świadczenia nad matką (k. 211-218). Nadto, w tym czasie matka skarżącej legitymowała się umiarkowanym stopniem niepełnosprawności. Nie mniej jednak organ I instancji natychmiast po powzięciu informacji o wniosku i jego otrzymaniu zlecił przeprowadzenie wywiadu środowiskowego i podjął dalsze czynności umożliwiające załatwienie sprawy (k. 65). Pismem organu I instancji z dnia 8.02.2024 r., które zostało odebrane w dniu 14.02.2024 r., skarżąca została powiadomiona o zakończeniu kompletowania materiału dowodowego oraz o możliwości wypowiedzenia się w tej sprawie (k. 110). W konsekwencji zawiadomienia skarżąca złożyła kolejny wniosek z dnia 20.02.2024 r. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na matkę na zasadach obowiązujących do dnia 31.12.2023 r. (k. 146-154) oraz pismo prostujące z dnia 20.02.2024 r., dotyczące skargi z 4.02.2024 r. (k. 158 -162). Dodatkowo, organ I instancji otrzymał w dniu 22.02.2024 r. rozpatrywaną obecnie skargę (k. 184). Decyzjami z dnia 23.02.2023 r. organ I instancji podjął merytoryczne rozstrzygnięcia, od których skarżącej przysługiwało prawo do wniesienia odwołań (decyzja nr [...] odmawiająca przyznania świadczenia w okresie od 1 do 19 grudnia 2023 r. oraz decyzja nr [...] przyznająca to świadczenie w okresie od 1 stycznia 2024 r. - bezterminowo, w kwocie 2 988,00 zł. miesięcznie). Zatem od dnia dowiedzenia się o wniosku skarżącej organ I instancji nie był bezczynny, ale przeprowadził i zakończył postępowanie wydając decyzje merytoryczne z dnia 23.02.2024 r., stąd też nie można uznać skargi za zasadną. Dodatkowo, wniesienie skargi na bezczynność po zakończeniu przez organ administracji publicznej prowadzonego postępowania poprzez wydanie decyzji ostatecznej stanowi przeszkodę w merytorycznym rozpoznaniu takiej skargi przez Sąd w zakresie rozstrzygnięcia podjętego na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. (por. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 czerwca 2020 r. II OPS 5/19). W tym stanie rzeczy, Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Powołane w uzasadnieniu niniejszego wyroku orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl.