II SO/Gl 6/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 1 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku M.M. (M.) o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata (odnoszącego się do sprawy z jego skargi na bezczynność Starosty Powiatu [...] w przedmiocie umorzenia kosztów związanych z odholowaniem pojazdu na parking) postanawia: 1. oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy; W dniu 11 kwietnia 2017 r. M. M. złożył do Sądu urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W treści tego formularza oświadczył, iż gospodaruje samotnie, nie posiada żadnego majątku (poza "zatrzymanym" przez Starostwo Powiatowe w R. samochodem marki [...], rok prod. [...]) i nie uzyskuje jakichkolwiek dochodów korzystając jedynie sporadycznie z pomocy ze strony Kościoła, której wartości nie jest w stanie określić. Ponieważ oświadczenia wnioskodawcy uznano za niewystarczające do oceny jego sytuacji materialnej, zarządzeniem z dnia 28 kwietnia 2017 r. wezwano go o uzupełnienie i uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołał. W tym zakresie zwrócono się do niego o: - podanie orientacyjnej miesięcznej wysokości kosztów bieżącego utrzymania (czynsz lub podatek od nieruchomości, opłaty za tzw. media czyli energię elektryczną, wodę, gaz, usługi telekomunikacyjne, wywóz nieczystości itp., a także zakup żywności, środków czystości, leczenie i zakup leków oraz inne wydatki). Wskazano przy tym, że wydatki ponoszone z tytułu czynszu lub podatku od nieruchomości oraz opłat za tzw. media powinny zostać nadto udokumentowanie stosownymi dowodami wpłaty, fakturami VAT, paragonami itp. Wskazano również, iż należy podać, czy wnioskujący ma w powyższym zakresie zaległości płatnicze, a jeśli tak, potwierdzić je stosownymi dokumentami (zaświadczenia, wezwania do zapłaty itp.); - określenie, czy wnioskujący korzysta z pomocy społecznej, a jeśli tak - nadesłanie decyzji o przyznaniu świadczeń w tym zakresie, wydanych w okresie ostatnich 3 miesięcy. Z kolei w przypadku odpowiedzi przeczącej należy podać przyczyny tego stanu rzeczy; - udokumentowanie (np. stosownym zaświadczeniem) faktu, iż skarżący korzysta z pomocy udzielanej przez Kościół, ewentualnie przez kościelne bądź też inne instytucje charytatywne. Odpowiedzi na wspomniane wezwanie - odebrane przezeń osobiście 28 kwietnia 2017 r., M. M. udzielił już w tym samym dniu składając w Sądzie pismo procesowe, w którym oświadczył, że nie ma stałego miejsca zamieszkania i nie ponosi żadnych kosztów utrzymania, w tym czynszu oraz opłat za tzw. media. Wskazał również, iż Ośrodek Pomocy Społecznej odmawia udzielenia mu wsparcia i dlatego utrzymuje się wyłącznie z pomocy udzielanej przez Kościół, nie ma żadnych pieniędzy i nie dokonuje zakupów. Rozpoznając wniosek zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) - zwanej dalej "p.p.s.a.", stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie całkowitym lub częściowym. Odnosząc się do wniosku M. M. należy podnieść, iż w myśl zasady wynikającej z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym (czyli, po myśli art. 245 §2 cytowanej ustawy, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a. obejmującym tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie jednego z wymienionych w tym przepisie profesjonalnych pełnomocników) jest wykazanie niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których wnioskodawca zamierza wywieść skutki prawne leży po jego stronie, a rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie przezeń udowodnione (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Zdaniem rozpoznającego wniosek, M. M. wymogu tego nie zachował albowiem nie wyjaśnił dostatecznie jasno i wyczerpująco swojej sytuacji materialnej. Z wywodów wnioskodawcy wynika, iż nie posiada on żądnego majtku ani nie uzyskuje jakichkolwiek dochodów. Odpowiadając przy tym na wezwanie do uprawdopodobnienia danych ujętych we wniosku nie podał wysokości ponoszonych niezbędnych kosztów utrzymania. Wskazał bowiem jedynie lakonicznie, że żadnych takich kosztów nie ponosi, co trudno uznać za wiarygodne. Nie budzi bowiem wątpliwości, że muszą go przecież obciążać określone należności związane z nieruchomością, w której zamieszkuje (niezależnie czy przebywa tam stale czy też tylko czasowo), jak również z wyżywieniem oraz zakupem koniecznej odzieży i środków czystości. Wnioskujący wskazał, iż jedynym źródłem utrzymania jest dla niego pomoc przekazywana przez Kościół. Nie określił jednak konkretnej wysokości tego wsparcia (wywiódł jedynie, iż jest to "poniżej 500 zł") jak również, wbrew wyraźnemu wezwaniu nie uprawdopodobnił tego faktu w żaden sposób (zaświadczeniem czy jakimkolwiek innym dokumentem wydanym np. przez proboszcza parafii lub przez kościelną organizację charytatywną). Równocześnie wnioskodawca nie wyjaśnił w sposób przekonujący, dlaczego pomimo deklarowania tak trudnej sytuacji materialnej i życiowej nie korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej. Zamiast tego poprzestał na stwierdzeniu, że "OPS nie wypełnia swoich obowiązków" i odmawia udzielenia mu pomocy, nie wyjaśniając jednak, jaka ma być przyczyna tych odmów i nie nadsyłając kopii choćby jednej decyzji administracyjnej, mocą której miano mu odmówić wsparcia. W tym stanie rzeczy godzi się podnieść, że wnioskujący, choć był do tego wyraźnie wezwany, w wyznaczonym siedmiodniowym terminie, który upłynął z dniem 5 maja 2017 r., nie uprawdopodobnił w żaden sposób swoich oświadczeń ani nie udzielił dostatecznie jasnych i precyzyjnych wyjaśnień mogących rozwiać istniejące w powyższym zakresie wątpliwości. W rezultacie, nie spełnił on wymogu, od którego ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uzależnia przyznanie prawa pomocy. Przyznanie prawa pomocy jest bowiem możliwe tylko i wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej wnioskodawcy. Obowiązkiem strony jest zatem wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Brak jest natomiast podstaw prawnych do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd (w tym przypadku referendarz sądowy) nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne (patrz: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lutego 2011 r., sygn. akt I FZ 458/10 - orzeczenie dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Odstępując od złożenia wystarczająco szczegółowych i spójnych wyjaśnień o swojej sytuacji materialnej oraz nie przedkładając jakichkolwiek dokumentów, o które został wezwany, skarżący nie zachował wymogu określonego w przywołanym art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. i dlatego postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 tej ustawy.