III SA/Gl 10/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć po rozpoznaniu w dniu 4 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 2 marca 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Z. T. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 2 marca 2016 r. Pismem z dnia [...] r. Z. T. reprezentowany przez fachowego pełnomocnika, wniósł skargę do tut. Sądu na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...]. W skardze Z. T. złożył również wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (tj. opłat sądowych i wydatków). W jego motywach podał, że sam prowadzi gospodarstwo domowe. Poza domem o pow. ok. [...] m2 oraz samochodem marki [...] rocznik 2008 innych składników majątku nie posiada. Ponieważ prowadzona przez niego działalność gospodarcza nie przynosi żadnych dochodów, korzysta z pomocy rodziny. Tym bardziej, że zobowiązany jest do spłaty kredytu hipotecznego, którego raty wynoszą [...] zł miesięcznie. Jako uzupełnienie powyższych danych do akt sprawy przedłożono: • zeznanie podatkowe za [...] r., z którego ustalono, iż z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej skarżący poniósł stratę w kwocie [...] zł; • zerowe deklaracje VAT-7 wraz z podatkową księgą przychodów i rozchodów za [...] r., gdzie księgowano jedynie wydatki na łączną kwotę [...] zł; • akt notarialny z [...] r., na mocy którego skarżący nabył nieruchomość o pow. [...] ha w M. przy ul. W. wraz z murowanym, dwukondygnacyjnym, podpiwniczonym budynkiem mieszkalnym – w stanie surowym zamkniętym o łącznej pow. [...] m2 wraz z księgą wieczystą nr [...]; • dokumenty obrazujące wysokość ponoszonych wydatków w postaci rat kredytu ([...] zł i [...]zł), ubezpieczenia samochodu ([...] zł), opłat za wodę ([...] zł), energię elektryczną ([...] zł), telefon ([...] zł); • umowę zaciągniętego na zakup samochodu kredytu oraz aneks nr 2 do umowy kredytu hipotecznego zaciągniętego na zakup nieruchomości położonej przy ul. [...]w M.. Postanowieniem z dnia 2 marca 2016 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Stanowisko swoje uzasadnił tym, że brak było podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku. Stwierdził, że przedstawione w treści urzędowego formularza okoliczności podobnie jak nadesłane do akt dokumenty źródłowe nie odzwierciedlają rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego. Wyjaśnił, że prowadzona przez skarżącego działalność gospodarcza od dwóch lat nie przynosi żadnych przychodów, ale generuje wydatki a dokumenty źródłowe obrazują jedynie wysokość należnych opłat związanych z utrzymaniem domu i samochodu wraz z ratami spłacanych kredytów, natomiast nie wskazują w żaden sposób źródeł pochodzenia środków, którymi skarżący przecież dysponuje, skoro nie posiada zadłużenia z powyższego tytułu, albowiem na bieżąco je reguluje. Wprawdzie w treści wniosku wyjaśnił, że korzysta z pomocy rodziny, jednak, w odpowiedzi na wezwanie referendarza z dnia [...] r., nie przedłożył do akt żadnych dokumentów źródłowych potwierdzających tą okoliczność. Z akt sprawy wynika, że [...] r. skarżący sprzedał nieruchomość gruntową niezabudowaną o pow. [...] m2 wraz z drogą o pow. [...] m2 położoną w L. przy ul. [...] podczas gdy w rubryce nr 7.2.1 nie deklarował posiadania żadnych oszczędności. Dodatkowo jak ustalono z centralnej informacji KRS jest on wiceprezesem zarządu i wspólnikiem Sp. z o.o. "A" w D., a informacja ta w treści urzędowego formularza nie została w żaden sposób podana. Referendarz stwierdził, że działanie strony, która stara się ukryć, skąd czerpie środki na pokrycie wskazanych przez siebie wydatków, nie zasługuje na aprobatę. Co więcej w orzecznictwie sądowym panuje pogląd, iż wątpliwości dotyczące źródeł utrzymania wnioskodawcy pojawiające się w takich przypadkach, kiedy ponosi on wydatki a nie deklaruje żadnych dochodów, mają na tyle istotne znaczenie, że nie pozwalają uwzględnić złożonego wniosku. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem pełnomocnik skarżącego pismem z dnia [...] r. wniósł zażalenie potraktowane jako sprzeciw. Jednocześnie wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie skarżącemu prawa pomocy obejmującego zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi w całości. W uzasadnieniu sprzeciwu strona polemizowała z ustaleniami dokonanymi w postanowieniu referendarza sądowego, podkreślając, że wszystkie istotne okoliczności zostały przez nią wskazane, a dokumenty przekazane do akt sprawy powinny wystarczyć do oceny jego sytuacji finansowej. W odniesieniu do sprzedanej nieruchomości skarżący przyznał, że sprzedał przedmiotową działkę wraz z drogą za kwotę [...] zł, jednakże osiągnięty dochód przeznacza na opłacanie rat kredytowych oraz bieżące wydatki. Oświadczył, że pozostała gotówka nie może posłużyć jako opłata od wpisu sądowego. Pełnomocnik dodał, że skarżący dysponuje niewielkimi środkami pieniężnymi, jednak w pierwszej kolejności przekazywane one są na jego bieżące utrzymanie. Powoduje to, że na chwilę obecną nie dysponuje środkami, które mogłyby zostać przeznaczone na poczet toczącego się postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, iż w myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej: p.p.s.a., w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. poz. 658), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Ustawa nowelizująca ten przepis weszła w życie w dniu 15 sierpnia 2015 r. Oznacza to, że obecnie sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia, a nie jak dotychczas rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy na nowo. Stosownie do art. 243 § 1 p.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Należy zaznaczyć, że Z. T. składając wniosek, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i wydatków. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku złożonego przez skarżącego, należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 p.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego lub adwokata) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, iż sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Skarżący nie wykazał bowiem w sposób dostateczny, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W samym sprzeciwie zawarta jest jedynie polemika z ustaleniami poczynionymi przez referendarza sądowego. Polemika ta sprowadzała się de facto do pierwszeństwa przeznaczenia oszczędności skarżącego. Z treści uzasadnienia sprzeciwu można wnioskować, że skarżący stoi na stanowisku, że to, co zostało przez niego udokumentowane jest wystarczające do rozpoznania wniosku i pomimo braków w przedłożonej dokumentacji skarżący powinien był zostać zwolniony od kosztów sądowych. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy dokonać rzetelnej i wyczerpującej analizy całokształtu sytuacji majątkowej skarżącego. Analizy całokształtu sytuacji majątkowej można dokonać jedynie wtedy, gdy skarżący rzetelnie wykona wezwanie referendarza i przedłoży kompletną dokumentację ujmującą nie tylko wydatki ale także przychody w tym w szczególności oszczędności. Stwierdzić należy, że referendarz właściwie ocenił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Skarżący uchylił się od wykazania, skąd czerpie środki na pokrycie nie małych kosztów zaciągniętych kredytów oraz na bieżącego utrzymania. W szczególności zataił fakt posiadania oszczędności w kwocie [...] zł , tj. kwoty uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości. Także ze sprzeciwu nie wynika jaka kwota skarżącemu pozostała. Zatem w tym zakresie nie zastosował się on do wezwania referendarza sądowego wybiórczo wykazując swoją aktualną kondycję finansową. Skarżący w sprzeciwie z [...] r. w odpowiedzi na zarzut nieudokumentowania sprzedaży nieruchomości przyznał, że sprzedał kwestionowaną nieruchomość za kwotę [...]zł, jednakże nie może przeznaczyć tych pieniędzy na pokrycie kosztów sądowych, gdyż reguluje z nich zobowiązania wynikające z zaciągniętych kredytów oraz przeznacza je na bieżące utrzymanie. Skarżący nie wskazał natomiast jaka kwota pozostała po wydatkowaniu z [...]zł. Zdaniem Sądu nie do zaakceptowania jest stanowisko skarżącego, by w sytuacji w której skarżący dysponuje środkami pieniężnymi koszty postępowania sądowego miały być przerzucone na Skarb Państwa. Prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym może być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Tylko bowiem w takim przypadku istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na pozostałych współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r. sygn. akt FZ 478/04, Lex nr 393645). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się jednoznacznie, że zobowiązania cywilnoprawne nie mogą być powodem pokrycia z budżetu Skarbu Państwa kosztów zainicjowanego przez wnioskodawcę postępowania, gdyż w przeciwnym razie dochodziłoby do sytuacji, w której ciężar zaspokajania potrzeb niezasługujących na miano niezbędnych dla utrzymania danej osoby i jej rodziny zostałby przerzucony na pozostałych współobywateli (vide: postanowienie NSA z dnia 23 stycznia 2006 r., sygn. akt II FZ 23/06, niepubl.). Należy zaznaczyć, że opłaty w postępowaniu sądowoadministracyjnym mają charakter danin publicznoprawnych i dlatego zwolnienie z obowiązku ich ponoszenia może być stosowane jedynie w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. To z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (tak w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepubl.). W konsekwencji ewentualne preferencyjne traktowanie przez skarżącego należności w obrocie cywilnoprawnym przed należnościami z tytułu kosztów sądowych nie może uzasadniać przyznania prawa pomocy w toku postępowania sądowoadministracyjnego. Powyższe odnosi się także do rat zaciągniętych kredytów, albowiem brak jest podstaw do twierdzenia, jakoby zobowiązania cywilnoprawne, do których zalicza się raty kredytu, korzystały z pierwszeństwa przed zobowiązaniami należnymi Skarbowi Państwa, do których zalicza się wpis od skargi. Reasumując, należy stwierdzić, że skarżący nie udowodnił w sposób nie budzący wątpliwości, ani na etapie postępowania referendarskiego, ani w postępowaniu zainicjowanym wniesionym sprzeciwem, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Fakty, na które strona powołuje się w swoich oświadczeniach nie są spójne a nawet pozostają ze sobą w sprzeczności. Za takim stanowiskiem przemawia również ugruntowany w orzecznictwie sądowym pogląd, zgodnie z którym w przypadku, gdy strona uchyla się od przedstawienia wszelkich informacji na temat jej sytuacji finansowej lub podaje takie fakty, które nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (vide: postanowienia NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005/1/8, z dnia 9 września 2004 r., sygn. akt FZ 360/04 niepubl. oraz z dnia 9 grudnia 2008 r., sygn. akt II GZ 306/08, LEX nr 532271). Dlatego przyjąć należało, że Z. T. nie wykazał jakoby zasługiwał na dofinansowanie z budżetu państwa, gdyż prawo pomocy jest właśnie taką formą dotowania. Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd na mocy art. 260 p.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. postanowił jak na wstępie.