III SA/Gl 1004/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 3 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych skarżący podał, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z córką ([...] lat) i synem ([...] lat). Ich źródłem utrzymania jest działalność gospodarcza, którą prowadzi, a z tytułu której uzyskuje dochody rzędu 2.372,50 zł brutto. Tymczasem koszty, które zobowiązany jest ponosić oszacował na 2.937,00 zł. Obejmują one opłaty za tzw. media, zakup żywności, leków, witamin oraz biletów miesięcznych. W kwocie tej mieszczą się również alimenty, które wypłaca byłej żonie na dzieci oraz raty zaciągniętych kredytów. Wprawdzie z żoną jest po rozwodzie (vide: treść pisma z dnia [...] r., k-[...]), niemniej jednak nadal z nią zamieszkuje w mieszkaniu o pow. [...] m2, które znajduje się w domu jego rodziców. Była żona nie pracuje, albowiem jej zakład pracy został zlikwidowany, co udokumentował przy piśmie z dnia [...] r. Ponadto do akt sprawy przedłożył kserokopię podatkowej księgi przychodów i rozchodów za okres od stycznia do sierpnia 2014 r., z której ustalono, że w ramach prowadzonej działalności gospodarczej firma skarżącego wypracowała przychód w łącznej kwocie 58.981,47 zł, podczas gdy koszty jego uzyskania wynosiły 88.549,29 zł. Ponadto dla celów podatku VAT deklarowała następujące podstawy opodatkowania: 17.158,00 zł (lipiec), 2.000,00 zł (czerwiec), 26.949,00 zł (maj), 7.846,00 zł (kwiecień), 3.755,00 zł (luty). Poza samochodem marki [...] innych środków trwałych nie posiada. Zaciągnięty na firmę kredyt bankowy spłaca w ratach, które wynoszą 1.036,40 zł. Ponadto w związku z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym rachunki bankowe, które posiada zarówno prywatne jak i związane z zarejestrowaną na jego nazwisko działalnością gospodarczą zostały zajęte (vide: tytuł wykonawczy wystawiony przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w T.). Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku sprowadza się do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej jako "p.p.s.a."). Stosownie do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (vide: art. 245 § 3 cyt. ustawy), następuje gdy ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy w tym miejscu zauważyć, że przez uszczerbek, o którym mowa wyżej, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, że nie może ona zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Dlatego też prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym może być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Tylko bowiem w takim przypadku istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na pozostałych współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r. sygn. akt FZ 478/04, LEX nr 393645). Odnosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że brak jest podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku. W treści urzędowego formularza (vide: druk PPF) skarżący zadeklarował bowiem dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie niewystarczającej na pokrycie ponoszonych wydatków. Z kolei z nadesłanego do akt materiału dowodowego ustalono, że firma którą skarżący prowadzi od stycznia bieżącego roku nie przynosi dochodów tylko straty, a jej konta bankowe są zablokowane. Mimo to tytułem kosztów bieżącego utrzymania M. B. wydatkuje kwotę 1.419,00 zł. Dodatkowo na podstawie wyroku Sądu Okręgowego z dnia [...] r. sygn. akt [...] zobowiązany jest do płacenia alimentów na rzecz dzieci w wysokości 1.000,00 zł. W tej sytuacji przyjąć należało, że deklarowana strata (powstała wskutek nadwyżki kosztów nad uzyskanym przychodem) skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego). Nie stanowi natomiast o braku środków finansowych. Nie może zatem przemawiać za uwzględnieniem złożonego wniosku. Tym bardziej, że w doktrynie utrwalony został pogląd, zgodnie z którym koszty sądowe należą do normalnych kosztów działalności gospodarczej, a dochodzenie roszczeń na drodze sądowej - jako element tej działalności - wymaga na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na ich dochodzenie (por. M. Kowalska, A. Malmuk-Cieplak, Stosowanie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Przegląd Sądowy 2006/9/44). Również w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, zgodnie przyjmuje się, że koszty sporów sądowych stanowią część kosztów prowadzenia działalności gospodarczej, a zatem zdolność do ich ponoszenia należy badać przede wszystkim z uwzględnieniem osiąganych przychodów, a nie dochodów (por. postanowienie NSA z dnia 13 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 1543/13, LEX nr 1422842 oraz postanowienie WSA w Gdańsku z dnia 2 lipca 2004 r., sygn. akt I SA/Gd 269/04, LEX nr 220385). Mając zatem na uwadze powyższe rozpoznający sprawę uznał, że koszty sądowe, do których zalicza się wpis sądowy od skargi, mogą się znaleźć w strukturze szeroko rozumianych kosztów działalności przyjmujących dużo większe wartości (vide: podatkowa księga przychodów i rozchodów za 2014 r.). Wprawdzie posiadane przez skarżącego rachunki bankowe zostały zablokowane, niemniej jednak okoliczność ta nie może mieć znaczenia przesądzającego. Zgodnie bowiem z art. 166a § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 1015 ze zm.) w okresie zabezpieczenia - za zgodą organu egzekucyjnego - mogą być dokonywane wypłaty z zajętego - w celu zabezpieczenia - rachunku bankowego zobowiązanego, o ile ten przedstawi wiarygodne dokumenty świadczące o konieczności poniesienia tych wydatków dla wykonywania działalności gospodarczej. Powyższe w rozpoznawanej sprawie prawdopodobnie ma miejsce, jako że mimo zajęcia konta bankowego skarżący spłaca raty zaciągniętego na firmę kredytu. Zapewne w ten sposób pozyskuje też środki na bieżące utrzymanie w łącznej kwocie 1.419,00 zł, która obejmuje wydatki na zakup odzieży sportowej (243,00 zł i 374,00 zł), obóz syna (350,00 zł) i obuwie sportowe (199,00 zł), niemniej jednak z przedłożonych do akt dokumentów źródło pochodzenia tych środków nie wynika. A ponieważ rozpoznający sprawę nie ma obowiązku domyślać się i samodzielnie dochodzić rzeczywistego stanu majątkowego i źródeł dochodu wnioskodawcy, przyjąć należało, że M. B. nie wykazał w sposób nie budzący żadnych wątpliwości, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wobec powyższego, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 w zw. z art. 258 § 3 oraz art. 245 § 1 i § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.