II FZ 1543/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Antoni Hanusz po rozpoznaniu w dniu 13 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia K. Sp. z o.o. w J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 27 listopada 2013 r., sygn. akt I SA/Po 952/13 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. Sp. z o.o. w J. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 15 lipca 2013 r., o nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku od nieruchomości za okres od sierpnia 2009 r. do kwietnia 2012 r. postanawia oddalić zażalenie. 1. Postanowieniem z dnia 27 listopada 2013 r., I SA/Po 952/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił wniosek K. sp. z o.o. w J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd opisał sytuację materialną skarżącej spółki. Podał, że jak wynika z akt sprawy, kapitał zakładowy spółki wynosi 50.000,- zł. Wnioskodawczyni wykonuje czynności podlegające opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług. Z deklaracji VAT-7 złożonych przez skarżącą wynika, że podstawa opodatkowania podatkiem od towarów i usług w okresie od marca do sierpnia 2013 r. stanowiła w każdym z miesięcy kwotę 6000 zł. Spółka od początku 2013 r. uzyskała przychody w wysokości 48.000,- zł, poniosła koszty w wysokości 79.185,30 zł. Z udzielonych przez skarżącą informacji wynika, że na utrzymanie siedziby przeznacza ok. 1.000 zł miesięcznie. Spółka posiada również majątek – środki trwałe i są to: kasa pancerna, kserokopiarka, nieruchomość zabudowana – hala, rewizor Windows i trzy zestawy komputerowe. Z udzielonych przez spółkę informacji i przedłożonych dokumentów wynika, że na nieruchomości została ustanowiona hipoteka oraz że jej rachunek bankowy został zajęty. Z wyciągu z tego rachunku za okres od 10 maja 2013 r. do 30 września 2013 r. wynika, że na ten rachunek wpłynęły w dniach: 10 maja 2013 r., 6 czerwca 2013 r., 4 lipca 2013 r., 8 sierpnia 2013 r. środki pieniężne od kontrahenta w wysokości po 7.380,00 zł. Z wyciągu z rachunku bankowego wynika, że w okresie od maja do lipca 2013 r. środki pieniężne zostały wypłacone w bankomacie, natomiast z ostatniego wpływu z dnia 8 sierpnia 2013 r. w wysokości 7.380 zł została przekazana Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w J. kwota w wysokości 7.326,00 zł tytułem spłaty zajęcia egzekucyjnego. Natomiast we wrześniu 2013 r. na ten rachunek bankowy nie wpłynęły żadne środki pieniężne od jej kontrahenta. Z załączonego przez spółkę wyciągu z drugiego rachunku bankowego za okres od 1 kwietnia 2013 r. do 30 września 2013 r. wynika, że na ten rachunek nie wpłynęły w w/w okresie żadne środki pieniężne. Z deklaracji CIT-8 za rok 2011 r. wynika, że przychody w tym roku wyniosły 20.427,11 zł, koszty uzyskania przychodów 24.112,20 zł, strata 3.685,09 zł, w 2012r. przychody skarżącej wyniosły 94.261,51 zł, koszty uzyskania przychodów 80.952,79 zł. Obecnie, zgodnie z oświadczeniem skarżącej przychody od początku roku do 30 sierpnia 2013 r. wyniosły 48.000 zł, koszty uzyskania przychodu 79.185,30 zł. Wykazana strata w prowadzonej działalności gospodarczej jest wynikiem bilansowym kosztów nad przychodami i prowadzi do braku dochodu, jako podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym. Strata nie uzasadnia zatem potrzeby kredytowania skarżącej należnych opłat sądowych, związanych z wniesioną przez nią skargą. W ocenie Sądu pierwszej instancji uzyskane przez skarżącą w bieżącym roku przychody i posiadany majątek wielokrotnie przewyższają kwotę wpisu od skargi, który wynosi 500 zł. Sąd wywiódł, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także że nie ma ich, mimo że podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków. Zauważył ponadto, że z udzielonych przez spółkę informacji wprawdzie wynika, że od początku 2013 r. poniesione przez nią koszty są wyższe od uzyskanych przychodów, jednakże w orzecznictwie przyjmuje się, że nie można uznawać wszelkich kosztów działalności gospodarczej za priorytetowe wobec kosztów prowadzonego postępowania sądowego. Powołując się na poglądy wyrażone w wyrokach sądów administracyjnych WSA w Poznaniu uznał, że skarżąca, jako spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, może pokryć koszty sądowe przez żądanie dopłat od wspólników. Wobec powyższego Sąd uznał, że skarżąca nie wykazała w sposób nie budzący wątpliwości, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. 2. W zażaleniu na powyższe postanowienie spółka podniosła ponownie, że na jej jedynym majątku – nieruchomości ustanowiona jest hipoteka, firma nie posiada lokat bankowych, prowadzone jest wobec niej postępowanie egzekucyjne, a komornik sądowy próbuje zlicytować nieruchomość. Sytuacja finansowa firmy jest tragiczna, jedyny przychód to refaktura poniesionych kosztów na jedynego najemcę nieruchomości. Strona nie mogła zabezpieczyć środków finansowych na poniesienie kosztów, gdyż ma bardzo duże zobowiązania wobec skarbu państwa. Wspólnik spółki także jest w tragicznej sytuacji finansowej, gdyż toczą się wobec niego postępowania komornicze. Ponadto nie można żądać dopłat od wspólnika, skoro jego wpłata na rachunek zostanie natychmiast zajęta przez komornika. 3. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem postanowienie Sądu pierwszej instancji odpowiada prawu. Zwrócić należy uwagę, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej jako P.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 243 § 1 i art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą prawną, jeżeli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Celem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez skarb państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym (w tym również osobom prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Stosując prawo pomocy nie można chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą (por. postanowienie WSA w Poznaniu z dnia 16 października 2008 r., sygn. akt I SA/Po 1433/07, postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08 – treść wszystkich orzeczeń powoływanych w niniejszym uzasadnieniu dostępna jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych przez stronę (zarówno we wniosku, jak i nadesłanych dokumentach) okoliczności należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, że spółka nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Ustalone w orzecznictwie jest, że koszty sporów sądowych stanowią część kosztów prowadzenia działalności gospodarczej (por. postanowienie NSA z dnia z dnia 5 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 236/08, postanowienie WSA w Gdańsku z dnia 2 lipca 2004 r., sygn. akt I SA/Gd 269/04), zatem zdolność do ich ponoszenia należy badać przede wszystkim z uwzględnieniem osiąganych przychodów, a nie dochodów. Wskazane przez stronę koszty uzyskania przychodu są normalnymi kosztami prowadzenia działalności gospodarczej (por. postanowienie NSA z dnia 18 października 2013 r., sygn. akt II FZ 878/13). Również wskazywana przez skarżącą strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej nie oznacza automatycznie konieczności zwolnienia strony z kosztów sądowych. Wykazanie w danym roku podatkowym straty nie musi oznaczać utraty płynności finansowej przez przedsiębiorcę (por. postanowienie NSA z 9 września 2013 r., II GZ 489/13). Strata powstaje bowiem wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. O możliwościach płatniczych spółki świadczy choćby fakt, że pomimo znacznego pogorszenia warunków prowadzenia działalności gospodarczej i poniesienia strat przez spółkę nie zaprzestała ona prowadzenia działalności gospodarczej oraz nie wszczęła postępowania upadłościowego czy naprawczego, co potwierdza, iż poniesienie w danym okresie straty księgowe nie mogą być utożsamiane ze stanem niewypłacalności. Jak podnosi się w orzecznictwie, przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08). Ponadto osoba prawna (czy inny podmiot nieposiadający osobowości prawnej) nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11). Słusznie zwrócił uwagę Sąd pierwszej instancji na możliwość pozyskania przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2000 r., Nr. 94, poz. 1037 ze zm., dalej: k.s.h.), umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. Kidyba A., Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-300 k.s.h., wyd. VII). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r., sygn. akt II FZ 701/11). Odnosząc się do podnoszonego w toku postępowania argumentu, iż spółka ma zablokowane rachunki bankowe zauważyć należy, iż sam fakt obciążenia komorniczego rachunków bankowych skarżącej nie jest wystarczający dla uznania, iż spółka spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 9 kwietnia 2009r., sygn. akt I FZ 66/09). W razie zajęcia na zabezpieczenie rachunku bankowego przedsiębiorcy, sąd na wniosek obowiązanego złożony w terminie tygodniowym od dnia doręczenia mu postanowienia o zabezpieczeniu określa, jakie kwoty można pobierać na bieżące wypłaty wynagrodzeń za pracę wraz z podatkiem od wynagrodzenia i innymi ustawowymi ciężarami, a także na bieżące koszty prowadzonej działalności gospodarczej. Zatem fakt zabezpieczenia rachunku bankowego (blokada środków do oznaczonej wysokości) nie jest tożsamy z niemożliwością korzystania przez obowiązanego z rachunku bankowego. Z tych wszystkich powodów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a. oddalił zażalenie.