III SA/Gl 1006/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Kupiec po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym dnia 13 lipca 2011 r. sprawy ze skargi I. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji postanawia odmówić wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. W skardze z dnia [...] r. pełnomocnik strony skarżącej, tj. I. P., wnosiła między innymi o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji organu odwoławczego jak i poprzedzającej ją decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w C. z dnia [...] r., nr [...], orzekającej o odpowiedzialności strony za zaległości podatkowe "A" Sp. z o.o. z siedzibą w K. w podatku od towarów i usług za okres od [...] kwartału [...] r. do [...] kwartału [...] r. w łącznej kwocie [...]zł. Uzasadniając ten wniosek pełnomocnik wskazał na kwotę zobowiązań podatkowych i stwierdził, że "nie może być wątpliwości, że wykonanie decyzji narazi Skarżącego na znaczną szkodę oraz spowoduje trudne (o ile nie niemożliwe do odwrócenia) skutki". Zauważył przy tym, że skarżący nie dysponuje tak znaczącą kwotą i że jego dochody nie pozwalają mu na jej szybkie zebranie. Wskazując na dochód osiągnięty przez stronę w [...] i [...] r. (odpowiednio [...] zł i [...] zł) uznał, że zaległości Spółki znacznie przewyższają jego przychody, a egzekucja nie mogłaby zostać zaspokojona przez egzekucję z wynagrodzenia. Na potwierdzenie tego przedłożył kserokopie stosownych zeznań podatkowych PIT-37. Dalej podał, że strona jest właścicielem jednej nieruchomości, tj. lokalu położonego w B. przy ul. [...] i że spłaca trzy kredyty, których łączna rata miesięczna wynosi ok. [...] zł. Załączył jednocześnie kserokopie wyciągu z Centralnej Informacji Ksiąg Wieczystych oraz harmonogramy spłat kredytów i stwierdził, że skarżący nie dysponuje środkami, które pozwoliłyby mu na zebranie choćby w przybliżeniu kwoty tak dużej, jaka wynika z decyzji. Egzekucję skierowaną do przedmiotowego lokalu uznał za działanie, które narazi skarżącego na znaczną szkodę, ponieważ nieruchomość sprzedawana w drodze licytacji może osiągnąć dużo niższą cenę,, niż gdyby była sprzedawana przez skarżącego, który byłby zainteresowany uzyskaniem jak najwyższej ceny, a także niemożliwe do odwrócenia skutki, gdyż nawet po uchyleniu decyzji zwrot wyegzekwowanych kwot nie będzie równoznaczny z przywróceniem stanu poprzedniego. Zauważył, że wówczas skarżący nie stanie się z powrotem właścicielem nieruchomości, a przy wciąż rosnących cenach nieruchomości po latach środki zwrócone przez organ nie będą wystarczające do nabycia mieszkania o standardzie takim, jak mieszkanie sprzedane w toku licytacji. Dodatkowo wskazał, w ramach wywołania trudnych do odwrócenia skutków, że zobowiązanie Spółki w znacznej części uległo przedawnieniu, dlatego decyzja nie może podlegać wykonaniu, a w przypadku zapłaty zobowiązania nie może ono wygasnąć w wyniku przedawnienia, czyli po przeprowadzeniu egzekucji strona nie będzie mogła powoływać się na zarzut przedawnienia. W tej sytuacji przystąpienie do wykonania zaskarżonej decyzji uznał za naruszenie zasady porządku prawnego. Powołując się na naruszenie zasad dotyczących właściwości organów podatkowych, rażące naruszenie przepisów postępowania, niewykonalność decyzji stwierdził, że w sprawie istnieją przesłanki do stwierdzenia nieważności wydanej decyzji. Tym samym wykonanie nieważnego aktu administracyjnego poprzez licytację składników majątkowych strony uznał za przypadek narażenia jej na znaczną szkodę. Odpowiadając na skargę organ odwoławczy w piśmie z dnia [...] r. odniósł się również do wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji i zaznaczył, że postanowieniem z dnia [...] r. odmówił dokonania tej czynności z tej przyczyny, że w żaden sposób strona nie uzasadniła szczególnie ważnego interesu i nie wskazała konkretnych okoliczności uzasadniających wstrzymanie wykonania. Do pisma tego zostało dołączone właściwe postanowienie organu odwoławczego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 61 § 3 P.p.s.a. sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, o których mowa w § 1, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, z wyjątkiem przepisów prawa miejscowego, które weszły w życie, chyba że ustawa szczególna wyłącza wstrzymanie ich wykonania. Z przepisu tego wynika, że sąd może wstrzymać wykonanie danego aktu administracyjnego uzależniając to od zdarzeń przyszłych, będących spodziewanym skutkiem wykonania aktu lub czynności albo w drodze egzekucji administracyjnej, albo w wyniku działań osób trzecich realizujących swoje uprawnienia lub obowiązki. "Niebezpieczeństwo" zaistnienia "znacznej szkody" i "trudnych do odwrócenia skutków" musi wynikać z racjonalnej oceny zakresu, zasad i trybu wykonania aktu w czasie zawisłości skargi w danej sprawie sądowoadministracyjnej. Tym samym, aby taka ocena Sądu nastąpiła, zainicjowana złożonym wnioskiem o wstrzymanie, strona, działając we własnym interesie, winna uzasadnić ten wniosek powołując się na określone okoliczności faktyczne ewentualnie uprawdopodobnić możliwość ich wystąpienia. Przytoczenie jedynie treści powyższego przepisu, jak i brak uzasadnienia wniosku o wstrzymanie wykonania uniemożliwia jego merytoryczną ocenę w ramach zasady skargowości. Sąd jednak z urzędu uwzględnia okoliczności mające związek ze złożonym wnioskiem, które wynikają z akt sprawy. Pojęcia "znacznej szkody" i "trudnych do odwrócenia skutków" jako zwroty niedookreślone wymagają konkretyzacji w danych sytuacjach. Ogólnie przyjmuje się, że przy przesłance "znacznej szkody" chodzi o taką szkodę (majątkową a także niemajątkową), która nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot spełnionego świadczenia lub jego wyegzekwowania ani też nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do stanu pierwotnego. Będzie to miało miejsce w takich wypadkach, gdy grozi utrata przedmiotu świadczenia, który wskutek swych właściwości nie może być zastąpiony jakimś innym przedmiotem, a jego wartość nie przedstawiałaby znaczenia dla skarżącego lub gdyby zachodziło niebezpieczeństwo poniesienia straty na życiu i zdrowiu (postanowienie NSA z dnia 20.12.2004 r. sygn. akt GZ 138/04 oraz B. Dauter [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze, 2005, komentarz do art. 61). W orzecznictwie sądowym podkreśla się, że: - każda decyzja administracyjna zobowiązująca do uiszczenia należności pieniężnych pociąga za sobą dolegliwość rodzącą określony skutek faktyczny w finansach zobowiązanego do ich uiszczenia; nie jest to więc sytuacja, która sama z siebie uzasadnia zastosowanie wyjątkowego rozwiązania prawnego, jakim jest ochrona tymczasowa w postępowaniu sądowoadministracyjnym; walor ochronny ma również prawna możliwość zmiany lub uchylenia przez sąd w każdym czasie, z urzędu lub na żądanie skarżącego, własnego postanowienia w sprawie wstrzymania wykonania aktu, w sytuacji wykazania zmiany okoliczności, które warunkowały jego podjęcie (zob. postanowienie NSA z dnia 28 stycznia 2011 r., II GSK 49/11, LEX nr 742913), - nie stanowi podstawy do uznania zaistnienia trudnych do odwrócenia skutków sam fakt wskazania na rażące naruszenie prawa przy wydawaniu zaskarżonej decyzji (zob. postanowienie NSA z dnia 14 stycznia 2011 r., II OZ 1335/10, LEX nr 686652), - trudna sytuacja finansowa strony, nie może sama w sobie świadczyć o spełnieniu przesłanek wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, gdyż mechanizmy zawarte w przepisach egzekucyjnych zapewniają dłużnikowi minimum egzystencji, a skutki decyzji dotyczących określonej sumy pieniężnej, są z natury rzeczy odwracalne (zob. postanowienie NSA z dnia 10 grudnia 2010 r., II FZ 606/10, LEX nr 742665). W niniejszej sprawie pełnomocnik strony skarżącej ogólnie powołał się na pewne okoliczności uzasadniające wniosek o wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, tj. na to, że: - dochodzona należność jest wysoka w stosunku do osiąganych przez stronę dochodów i istniejących obciążeń z tytułu kredytów, - ewentualna sprzedaż posiadanego lokalu mieszkalnego w drodze egzekucji administracyjnej nie doprowadzi o uzyskania ceny, jaka funkcjonuje na wolnym rynku nieruchomości, - ewentualny zwrot nienależnie uzyskanych środków ze sprzedaży lokalu w przyszłości nie wystarczy na ponowny zakup mieszkania o takim standardzie, - zapłata zobowiązania na drodze egzekucyjnej pozbawi skuteczności zarzutu przedawnienia, ponieważ po zapłacie zobowiązania nie może ono wygasnąć po raz drugi poprzez fakt przedawnienia, - istnienie podstaw do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji. Oceniając ten wniosek Sąd uznał, że nie może być uwzględniony, gdyż z powołanych okoliczności nie wynika, że możliwym jest zaistnienie niebezpieczeństw wymienionych w cytowanym przepisie. Sąd działając z urzędu i badając akta postępowania również nie doszukał się dowodów wskazujących na wystąpienie podstaw do wstrzymania wykonania decyzji organu odwoławczego. W pierwszej kolejności należy podkreślić, że przepisy regulujące postępowanie egzekucyjne w administracji w swoich mechanizmach zapewniają dłużnikowi minimum egzystencji, dlatego egzekucja z wynagrodzenia za pracę lub z zajęcia wierzytelności będzie ze swej istoty podlegała pewnym ustawowym ograniczeniom. Jeśli chodzi o ewentualną egzekucję z nieruchomości lokalowej, to nie można zgodzić się ze stroną, że sprzedaż ta prowadzić będzie do wyrządzenia stronie znacznej szkody poprzez uzyskanie niższej ceny. W ten sposób każdą sprzedaż dokonywaną w drodze egzekucji, gdzie cena sprzedaży w drodze licytacji może być niższa od ceny rynkowej, można by było uznać za przesłankę uzasadniającą wstrzymanie wykonania decyzji. Takiego stanowiska nie można zaakceptować. W powołanym przez pełnomocnika postanowieniu NSA z dnia 18 sierpnia 2010 r., II FSK 1664/10, Sąd wstrzymując wykonanie zaskarżonej decyzji brał pod uwagę nie tylko samą czynność sprzedaży nieruchomości, ale także czynność sprzedaży udziałów w określonej spółce, których odzyskanie przez dotychczasowego udziałowca może okazać się niemożliwe oraz fakt, że dokonane przez organ zabezpieczenia były wystarczającą gwarancją odzyskania podatku w przypadku negatywnego dla strony skarżącej wyniku postępowania. Przy czym w przedmiotowej sprawie strona nie wykazywała, że lokal ten jest jej miejscem zamieszkania (strona jako miejsce zamieszkania w skardze podała inny adres niż adres gdzie mieści się opisany lokal mieszkalny) ewentualnie rodziny i że jego utrata mogłaby spowodować trudne do odwrócenia skutki, np. związane z wychowaniem dzieci i wzajemnymi stosunkami rodzinnymi lub utratą zdrowia, gdzie samo świadczenie odszkodowawcze nie może wyrównać tych strat i przywrócić do stanu poprzedniego. Podkreślić przy tym należy, że z zasady egzekucja jest zawsze prowadzona do całego majątku podmiotu zobowiązanego, a instytucja wstrzymania wykonania stanowi tylko wyjątek i to w określonych sytuacjach. Poza tym sama szkoda powstała z tytułu wykonania świadczenia publicznoprawnego na drodze egzekucji ma charakter restytucyjny, ponieważ wiąże się świadczeniem pieniężnym, które ze swej natury jest świadczeniem odwracalnym. Oznacza to, że w razie ewentualnego prawomocnego uwzględnienia skargi, po merytorycznym rozpoznaniu sprawy, jeśli strona poniesie szkodę z powodu niezgodnego z prawem działania organu, ma roszczenie o jej naprawienie. Zbyt niski zwrot pobranych należności, uwzględniając dodatkowe odsetki, uzasadnia dochodzenie stosownego odszkodowania. Podniesione zarzuty wskazujące na rażące naruszenia prawa przy wydaniu zaskarżonej decyzji lub nie istnienie zobowiązania podatkowego z powodu jego przedawnienia, nie mogą same w sobie stanowić podstawy do wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, na co zwrócono uwagę w orzecznictwie sądowym. Są one przedmiotem rozważań, ale w ramach rozpatrywania zasadności samej skargi w postępowaniu głównym, a nie incydentalnym dotyczącym zastosowania instytucji wstrzymania wykonania. Niniejsza odmowa wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu nie pozbawia jednak strony prawa do składania kolejnego takiego wniosku wraz ze stosownym jego uzasadnieniem. Natomiast w tym stanie faktycznym i prawnym Sąd, działając na podstawie art. 61 § 3 "a contrario" P.p.s.a., postanowił odmówić wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji.