III SA/Gl 103/22
WyrokWSA w Gliwicach2022-05-25
Skład orzekający: Magdalena Jankiewicz, Adam Gołuch, Aleksandra Żmudzińska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organ rentowy może odmówić zwolnienia z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne, opierając się wyłącznie na danych z rejestru REGON/CEIDG dotyczących przeważającej działalności gospodarczej, pomimo przedstawienia przez przedsiębiorcę dowodów na faktycznie prowadzoną działalność inną niż ta zarejestrowana jako przeważająca?Ratio decidendi
Organ rentowy nie może odmówić zwolnienia z obowiązku opłacania składek na podstawie wyłącznie danych z rejestru REGON/CEIDG, jeśli przedsiębiorca przedstawi dowody na faktyczne prowadzenie innej przeważającej działalności gospodarczej. Wykładnia celowościowa i funkcjonalna przepisów dotyczących wsparcia w pandemii COVID-19 nakazuje priorytetowe traktowanie rzeczywistej sytuacji przedsiębiorcy nad formalnym wpisem w rejestrze, zwłaszcza gdy wpis ten jest wzruszalny.Stan faktyczny
Przedsiębiorca złożył wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne w związku z pandemią COVID-19, wskazując kod PKD 5610A jako przeważającą działalność. Organ odmówił zwolnienia, powołując się na dane z CEIDG, według których przeważającą działalnością na dzień 30 listopada 2020 r. był kod 41.10.Z, nieuprawniający do zwolnienia. Przedsiębiorca przedstawił dowody na faktyczne prowadzenie działalności o kodzie 5610A, jednak organ drugiej instancji utrzymał w mocy decyzję odmowną, nie odnosząc się do przedstawionych dowodów. Sąd administracyjny uchylił obie decyzje.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz Sędziowie Sędzia WSA Adam Gołuch Asesor WSA Aleksandra Żmudzińska (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 25 maja 2022 r. sprawy ze skargi A. L. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. z dnia [...] r. nr [...].
W dniu 3 lutego 2021 r. A. L. (dalej zwany skarżącym) wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na druku RDZ-B7, z wnioskiem o zwolnienie
z obowiązku opłacenia składek w związku z przeciwdziałaniem skutkom wywołanym COVID-19 dla płatników składek prowadzących 30 listopada 2020 r. działalność w branżach określonych w rozporządzeniu. We wniosku tym złożył m.in. oświadczenie, że na dzień 30 listopada 2020 r. jego przeważającą działalnością jest działalność oznaczona kodem PKD 5610A; przychód uzyskany w miesiącu grudzień 2020 r. jest niższy o co najmniej 40% przychodu uzyskanego w tym samym miesiącu kalendarzowym w 2019 r.; w zakresie prowadzonej działalności nie naruszył ograniczeń, nakazów i zakazów ustanowionych w związku z wystąpieniem stanu epidemii, określonych w przepisach wydanych na podstawie art. 46a i 46b pkt. 1-6 i 8-12 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń
i chorób zakaźnych u ludzi.
Decyzją z dnia 17 lutego 2021 r. nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. (dalej zwany organem) odmówił skarżącemu prawa do zwolnienia obowiązku opłacania należnych składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy za okres od dnia 1 grudnia 2020 r. do dnia 31 stycznia 2021 r.
W uzasadnieniu decyzji organ przywołał treść § 10 ust. 1 i § 11 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 stycznia 2021 r. w sprawie wsparcia uczestników obrotu gospodarczego poszkodowanych wskutek pandemii COVID-19 (Dz.U. poz. 152 – dalej zwanego rozporządzeniem) i wywiódł, że zgodnie z danymi zgłoszonymi w rejestrze CEiDG strony, wskazany w jej wniosku o zwolnienie kod PKD 56.10.A został dodany po 30 listopada 2020 r. W tej dacie, zgodnie ze wskazanym rejestrem, skarżący nie prowadził zatem przeważającej działalności o ww. kodzie PKD. Zatem nie przysługuje mu wnioskowane prawo do zwolnienia z obowiązku opłacania należnych składek.
Skarżący wystąpił do organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy i przeprowadzenie wskazanych przez niego dowodów z dokumentów oraz z zeznań świadków, celem wykazania, że na dzień 30 listopada 2020 r. prowadził przeważającą działalność gospodarczą odpowiadającą kodowi PKD 56.10.A. Jednocześnie załączył zapisy podatkowej księgi przychodów i rozchodów za 2020 r., rejestry zakupów i sprzedaży za 2020 r., raporty fiskalne za wrzesień 2020 r., kopie umów z pracownikami/ zleceniobiorcami zatrudnionymi na dzień 30 września 2020 r. oraz kopie umów najmu lokalu.
Organ, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, zaskarżoną obecnie decyzją
z dnia 12 marca 2021 r. nr 020000/71/RDZ-B7-ODW-44105/2021/RED, w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 735 – dalej zwanej k.p.a.) oraz § 10 ust. 1 i § 11 pkt 2 rozporządzenia, utrzymał w mocy wskazaną na wstępie decyzję z dnia
17 lutego 2021 r., prezentując tożsame stanowisko co po raz pierwszy rozpoznając sprawę. Nie odniósł się przy tym w żaden sposób do argumentacji skarżącego, w tym do przedłożonych przez niego dokumentów.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący podniósł zarzuty naruszenia:
- art. 31zo ust. 10 i 11 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842, ze zm. – dalej zwanej ustawą COVID-19) poprzez przyjęcie, że warunkiem uzyskania zwolnienia z opłacania składek jest konieczność wpisania określonego kodu PKD dla przeważającej działalności na dzień 30 września 2020 r., a nie faktyczne prowadzenie takiej przeważającej działalności gospodarczej;
- art. 11 ust. 1 ustawy – Prawo przedsiębiorców poprzez rozstrzygnięcie wątpliwości co do treści normy prawnej na niekorzyść przedsiębiorcy;
- art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji
- art. 7 k.p.a., art. 10 § 1 k.p.a., art. 77§ 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. oraz art. 8 k.p.a poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do szczegółowego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz niezebranie pełnego materiału dowodowego istotnego w sprawie, w szczególności nie wezwanie skarżącego do wyjaśnień;
- art. 32 Konstytucji RP poprzez nierówne traktowanie przedsiębiorców będących w takiej samej sytuacji.
W oparciu o te zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia 17 lutego 2021 r., a także o zasądzenie kosztów postępowania.
Skarżący wystąpił również z wnioskiem o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.
W uzasadnieniu skargi przedstawiona została argumentacja mająca, zdaniem skarżącego, wykazać, że w sprawie doszło do nieuprawnionego zawężenia zakresu zastosowania normy prawnej przyznającej poszczególnym branżom zwolnienie z obowiązku opłacania składek za miesiąc listopad 2020 r. Skarżący zwrócić uwagę na cel ustawy COVID-19, tzn. pomoc przedsiębiorcom najbardziej dotkniętym skutkami pandemii. Zaznaczył, że mimo, iż spełnia warunki zawarte uprawniające go do uzyskania zwolnienia, jego wniosek nie został uwzględniony.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Ponowił stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Prawomocnym postanowieniem z dnia 16 września 2021 r. sygn. akt V SA/Wa 3024/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził swoją niewłaściwość i przekazał sprawę według właściwości Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach, w którym sprawa ta została oznaczona sygn. akt
III SA/Gl 103/22.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Na wstępie Sąd zauważa, że nie jest sporne w niniejszej sprawie, że przedmiotem skargi skarżący uczynił decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 12 marca 2021 r. nr 020000/71/RDZ-B7-ODW-44105/2021/RED. Z kolei zarzuty skargi (w tym zwłaszcza zarzut pierwszy) oraz jej uzasadnienie stanowią powielenie treści innej skargi skarżącego. Jak ustalił Sąd z urzędu skarżący wniósł bowiem do Sądu skargę również na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 12 marca 2021 r. nr 020000/71/RDZ-B6-ODW-44088/2021/RED (sprawa oznaczona sygn. akt III SA/Gl 102/22). Nie mniej jednak w oparciu o art 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Dz. U z 2022 r. poz. 329, ze zm. - dalej zwanej p.p.s.a.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137, ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.) naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.).
W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), jeżeli zachodzą przyczyny określone w innych przepisach, sąd stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa.
Przeprowadzona przez Sąd, w granicach tak określonej kognicji, kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że rozstrzygnięcie to, a także rozstrzygnięcie je poprzedzające naruszają prawo.
Wyjaśnić należy, że możliwość skorzystania przez płatnika ze zwolnienia z obowiązku opłacania składek wynika z przepisów ustawy COVID-19. W przepisie art. 31zo wskazane zostały okresy i warunki zwolnienia z obowiązku opłacania składek. Natomiast zgodnie z art. 31zy ust. 1 ustawy COVID- 19, Rada Ministrów upoważniona została, w celu przeciwdziałania COVID-19, do określenia w drodze rozporządzenia innych okresów zwolnienia z tytułu nieopłaconych składek, niż określone w art. 31zo ust. 1-3 dla wszystkich albo niektórych płatników składek, którzy byli uprawnieni do zwolnienia z tytułu nieopłaconych składek na podstawie art. 31zo ust. 1-3 lub objęcia tym zwolnieniem innych płatników składek, mając na względzie okres obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, skutki nimi wywołane, ograniczenia w prowadzeniu działalności gospodarczej wynikające z tych stanów oraz obszary życia gospodarczego i społecznego w szczególny sposób dotknięte konsekwencjami COVID-19.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej w sprawie decyzji stanowiły przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 stycznia 2021 r. w sprawie wsparcia uczestników obrotu gospodarczego poszkodowanych wskutek pandemii COVID-19 (Dz.U. poz. 152 – dalej zwanego jak dotychczas rozporządzeniem) wydanego na podstawie powołanego wyżej art. 31zy ust. 1 ustawy COVID- 19.
Zgodnie § 10 ust. 1 rozporządzenia zwalnia się z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych odpowiednio za okres od dnia 1 stycznia 2021 r. do dnia 31 stycznia 2021 r. albo za okres od dnia 1 grudnia 2020 r. do dnia 31 stycznia 2021 r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za te okresy, na zasadach określonych w art. 31zo-31zx ustawy o COVID-19, z uwzględnieniem przepisów niniejszego rozdziału, płatnika składek prowadzącego, na dzień 30 listopada 2020 r., działalność oznaczoną według Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD) 2007, jako rodzaj przeważającej działalności, kodami:
1) 47.71.Z, 47.72.Z, 47.81.Z, 47.82.Z, 47.89.Z,
2) 49.32.Z, 49.39.Z, 52.23.Z, 55.10.Z, 55.20.Z, 55.30.Z, 56.10.A, 56.10.B, 56.21.Z, 56.29.Z, 56.30.Z, 59.11.Z, 59.12.Z, 59.13.Z, 59.14.Z, 59.20.Z, 74.20.Z, 77.21.Z, 79.11.A, 79.12.Z, 79.90.A, 79.90.C, 82.30.Z, 85.51.Z, 85.52.Z, 85.53.Z, 85.59.A, 85.59.B, 86.10.Z w zakresie działalności leczniczej polegającej na udzielaniu świadczeń w ramach lecznictwa uzdrowiskowego, o którym mowa w art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o lecznictwie uzdrowiskowym, uzdrowiskach i obszarach ochrony uzdrowiskowej oraz o gminach uzdrowiskowych, lub realizowanej w trybie stacjonarnym rehabilitacji leczniczej, 86.90.A, 86.90.D, 90.01.Z, 90.02.Z, 90.04.Z, 91.02.Z, 93.11.Z, 93.13.Z, 93.19.Z, 93.21.Z, 93.29.A, 93.29.B, 93.29.Z, 96.01.Z, 96.04.Z
- którego przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów podatkowych uzyskany w jednym z dwóch miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku był niższy co najmniej o 40% w stosunku do przychodu uzyskanego w miesiącu poprzednim lub w analogicznym miesiącu roku poprzedniego, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek przed dniem 1 listopada 2020 r.
Ponadto, w myśl § 10 ust. 2 rozporządzenia, oceny spełnienia warunku, o którym mowa w ust. 1, w zakresie oznaczenia prowadzonej działalności według Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD) 2007 dokonuje się na podstawie danych zawartych w rejestrze REGON w brzmieniu na dzień 30 listopada 2020 r.
Zastosowana przez organ w niniejszej sprawie literalna wykładnia cytowanych przepisów istotnie prowadzi do wniosku, że warunkiem uprawniającym do uzyskania zwolnienia, jest prowadzenie na dzień 30 listopada 2020r. przeważającej działalności oznaczonej według Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD) 2007 jednym z wymienionych w tym przepisie kodów, a oceny spełnienia tego warunku, dokonuje się na podstawie danych zawartych w rejestrze REGON w brzmieniu na dzień
30 listopada 2020 r.
Jednak w orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się bardzo wyraźnie i konsekwentnie potrzebę uzupełnienia wyników wykładni językowej wynikami wykładni celowościowej i funkcjonalnej. Podnosi się, że pomimo, iż proces wykładni zaczyna się zawsze od dyrektyw językowych, to nie można się do nich ograniczać. Zastosowanie bowiem dyrektyw funkcjonalnych i systemowych może prowadzić do odrzucenia rezultatów wykładni językowej, nawet w sytuacjach, gdy wykładnia ta prowadzi do jednoznacznych rezultatów (por. uchwała 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 grudnia 2009 r., sygn. akt I OPS 8/09 oraz M. Gutowski, P. Kardas: Wykładnia i stosowanie prawa w procesie opartym na Konstytucji, Warszawa 2017 r., s. 275 i powołana tam literatura oraz orzecznictwo).
Wyjaśnić wymaga, że na kanwie spraw odnoszących się do wykładni i stosowania § 10 ust. 1 i 2 rozporządzenia sądy administracyjne, wielokrotnie już podkreślały, że wyłącznie językowy rezultat wykładni tych przepisów prowadzi do wypaczenia celów ustawy COVID-19, którymi stało się przeciwdziałanie negatywnym skutkom gospodarczym rozprzestrzeniania się wirusa COVID-19. W zapadłych już wyrokach wskazywano, że brzmienie cytowanych przepisów nie oznacza, że organ może bezkrytycznie przyjmować dane statystyczne zawarte w rejestrze REGON/ewidencji CEiDG, co do rodzaju przeważającej działalności gospodarczej prowadzonej przez płatnika na dzień 30 listopada 2020 r. Istotne jest bowiem ustalenie, jaką przeważającą działalność gospodarczą (według PKD) przedsiębiorca faktycznie prowadził w tym dniu, a nie jaki rodzaj przeważającej działalności figurował w rejestrze REGON i w ewidencji CEiDG. W sytuacji rozbieżności pomiędzy wpisem w rejestrach, a faktycznie wykonywaną działalnością, pierwszeństwo należy przyznać rzeczywiście wykonywanej działalności (por. wyroki NSA: z dnia 4 lutego 2022 r. sygn. akt I GSK 1176/21, z dnia 24 lutego 2022 r. sygn. akt I GSK 1431/21).
Powyższe stanowisko Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w pełni podziela, stwierdzając, że wyłącznie językowy rezultat wykładni § 10 ust. 1 i 2 rozporządzenia prowadzi do wypaczenia celów ustawy, którymi stało się przeciwdziałanie negatywnym skutkom gospodarczym rozprzestrzeniania się wirusa COVID-19, związanymi przede wszystkim z okresowo wprowadzanymi na obszarze RP ograniczeniami w prowadzeniu działalności gospodarczej w trakcie pandemii. Zasadniczym celem rozwiązań prawnych wprowadzonych m.in. w zakresie zwolnienia z obowiązku opłacenia należnych składek było udzielenie wsparcia najbardziej poszkodowanym przedsiębiorcom działającym w branżach, które znalazły się w trudnej sytuacji w związku z nowym zasadami bezpieczeństwa, czy też ponoszących koszty związane z obostrzeniami sanitarnymi. Z uwagi na cel ustawy, organy powinny dążyć do udzielania pomocy wszystkim przedsiębiorcom, którzy rzeczywiście, a nie tylko formalnie spełniają kryteria do uzyskania pomocy. W ocenie Sądu, pozbawienie tego wsparcia jedynie z uwagi na fakt, że przedsiębiorca nie uaktualnił na dzień 30 listopada 2020 r. w odpowiedniej rubryce w CEiDG/REGON kodu działalności gospodarczej, którą prowadzi faktycznie jako działalność przeważającą, kłóci się z konstytucyjnymi wartościami demokratycznego państwa prawnego, równości i niedyskryminacji. Poprzestanie na językowej wykładni omawianych przepisów może doprowadzić do sytuacji, że pomoc otrzymają przedsiębiorcy, którzy mają wpisany kod PKD – jako rodzaj przeważającej działalności wymieniony w § 10 ust. 1 rozporządzenia – choć rzeczywiście nie prowadzą przeważającej działalności w zakresie objętym tym kodem.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy wskazać wymaga, że nie ulega wątpliwości, iż na dzień 30 listopada 2020 r. we wpisie w CEiDG skarżącego, jako działalność przeważająca figurował kod 41.10.Z. Jednak we wniosku o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek skarżący wskazał, że prowadzi przeważającą działalność gospodarczą pod kodem PKD 56.10.A,
a następnie w skierowanym do organu w wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przedstawił szeroką argumentację oraz dokumenty mające wykazać, że faktycznie od 2003 r. prowadzi działalność odpowiadającą treści kodu PKD wskazanego we wniosku. Jeżeli na podstawie tych okoliczności faktycznych organ stwierdził, że skarżący miał zarejestrowaną działalność przeważającą z kodem PKD innym, który nie znajduje się w wykazie rodzajów działalności uprawniającej do zwolnienia z opłacania składki to zobowiązany był przed wydaniem decyzji przeprowadzić postępowanie dowodowe. W szczególności już powtórnie rozpoznając wniosek powinien zwrócić się do skarżącego o złożenie stosownych wyjaśnień oraz przedstawienie dowodów potwierdzających okoliczność jaki rzeczywisty rodzaj działalności był wykonywany jako działalność przeważająca na dzień 30 listopada 2020 r. Zebrany materiał dowody powinien natomiast być, zgodnie z art. 77 k.p.a., rozpatrzony przez organ, z zachowaniem zasady swobodnej oceny dowodów wyznaczonej w art. 80 k.p.a.
Organ prowadząc postępowanie poza wyznaczeniem skarżącemu terminu do zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym nie podjął żadnych działań zmierzających do wyjaśnienia rozbieżności pomiędzy kodem działalności wpisanym we wniosku, a widniejącym w rejestrze. Co więcej, rozpoznając sprawę ponownie, organ w żaden sposób nie odniósł się do twierdzeń skarżącego i dokumentów przedłożonych wraz z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Naruszając tym samym art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.
Jednocześnie organ powinien mieć na uwadze zasady zaufania do władzy publicznej i informowania stron (art. 8 § 1 i art. 9 k.p.a.), którym uchybił w kontrolowanym postępowaniu.
Swoim działaniem organ naruszył także regulację art. 79a § 1 i 2 k.p.a., zgodnie z którym w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepisy art. 10 § 2 i 3 stosuje się.
Zastosowanie przepisów k.p.a. w postępowaniu o zwolnienia z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne wynika z art. 180 k.p.a. oraz art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 423).
Jednocześnie Sąd w pełni podziela stanowisko wyrażone w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 marca 2022 r. sygn. akt I GSK 1331/21, w którym wskazano, że w sytuacji, gdy w postępowaniu o zwolnienie z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne znajdują zastosowanie przepisy regulujące postępowanie dowodowe zawarte w k.p.a. nie jest dopuszczalne takie rozumienie § 10 ust. 2 rozporządzenia, które ogranicza możliwość ustalenie przesłanki "przeważającej działalności" tylko do jednego środka dowodowego, mianowicie rejestru REGON. O ile przepis ten zawiera rozwiązanie proceduralne mające na celu usprawnienie procesu przyznawania przez ZUS wsparcia przedsiębiorcom prowadzącym określony rodzaj działalności, przez wskazanie środka dowodowego mającego pierwszeństwo, to jednak nie narusza on ogólnych zasad postępowania dowodowego obowiązującego w postępowaniu administracyjnym, przez wprowadzenie formalnej (legalnej) teorii dowodów w tych sprawach. W przypadku, bowiem uzasadnionych wątpliwości, co do prawdziwości (aktualności) danych zawartych w rejestrze REGON, nie jest wykluczone ustalenie tej okoliczności, (czyli rzeczywiście prowadzonej "przeważającej działalności") z wykorzystaniem innych środków dowodowych. Szybkość postępowania nie może dominować nad potrzebą wydania prawidłowej decyzji opartej na dokładnie wyjaśnionym stanie faktycznym.
Powyższe uwagi znajdują w pełni zastosowanie do informacji wynikających z CEIDG.
Oznacza to, że w rozpoznawanej sprawie organ w istocie nie wyjaśnił wszystkich okoliczności sprawy, w tym zwłaszcza tych, które dotyczą faktycznie wykonywanej przez skarżącego działalności będącej działalnością przeważającą.
Te okoliczności, w kontekście dokonanej przez Sąd wykładni przepisów § 10 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia były natomiast istotne z perspektywy możliwości udzielenia lub nie udzielenia zwolnienia z opłacania składek.
Organ nie może przyjąć założenia, że przedsiębiorca, który na dzień
30 listopada 2020 r. posiadał wpisany w stosownym rejestrze przeważający kod PKD prowadzonej działalności, inny niż określony przepisami rozporządzenia, faktycznie taką działalność wykonuje – jako przeważającą, a co za tym idzie jest wykluczony ze skorzystania z pomocy publicznej jaką otrzymają inni przedsiębiorcy znajdujący się w podobnej sytuacji i prowadzący taką samą działalność gospodarczą, jaką według swego oświadczenia faktycznie prowadzi skarżący, którzy posiadają w rejestrze wpis oznaczenia PKD przeważającej działalności gospodarczej zgodny z rzeczywistym stanem rzeczy. To organ obowiązany jest ustalić, czy twierdzenia skarżącego pozwalają na wyjaśnienie, że dane w zakresie rodzaju przeważającej działalności uwidocznione w rejestrze CEIDG były (lub nie były) zgodne z rzeczywistym stanem faktycznym na dzień 30 listopada 2020 r.
Sąd podziela przy tym pogląd, że wpis odnoszący się do prowadzenia przeważającej działalności gospodarczej tworzy domniemanie, które jest wzruszalne. Można zatem przeprowadzić dowód przeciwko treści danych z rejestru podmiotów REGON (jak też wpisów znajdujących się w CEiDG) i podważać aktualność danego wpisu, co do przeważającej działalności gospodarczej, która jest w danym momencie faktycznie prowadzona przez przedsiębiorcę.
Niezależnie od powyższego Sąd nie kwestionuje obowiązku skarżącego jako przedsiębiorcy do aktualizowania w terminach określonych w przepisach szczególnych informacji dotyczących prowadzonej działalności gospodarczej poprzez zgłaszanie ich wskazanym organom administracji publicznej, w tym organom statystyki publicznej.
W świetle powyższych rozważań zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja z dnia 17 lutego 2021 r. podlegały uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a.
O zwrocie kosztów postępowania nie orzeczono, mimo stosownego wniosku skarżącego, albowiem w niniejszej sprawie nie poniósł on żadnych kosztów podlegających zwrotowi lub zasądzeniu od strony przeciwnej w postępowaniu sądowoadministracyjnym.
Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 120 p.p.s.a. – na wniosek skarżącego, przy jednoczesnym braku żądania przez organ przeprowadzenia rozprawy.
Przy ponownym prowadzeniu sprawy, organ zobowiązany będzie, uwzględniając, stosownie do art. 154 p.p.s.a., przedstawioną ocenę prawną, wyczerpująco zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (biorąc pod uwagę dokumenty i wyjaśnienia dotychczas złożone przez skarżącego), aby w rezultacie tych czynności powtórnie ocenić spełnienie przez skarżącego przesłanek wnioskowanego zwolnienia.
Komplementarnie wskazać należy, że przywołane orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 16.07.2026. · Źródło