III SA/Gl 1042/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 2 grudnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić stronie skarżącej przyznania prawa pomocy. Dnia [...] r. (data stempla pocztowego) pełnomocnik J. G. wniósł skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług. Do powyższej skarżąca dołączyła urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym domagała się zwolnienia od kosztów sądowych (tj. opłat sądowych i wydatków). W jego uzasadnieniu podała, iż wspólne gospodarstwo prowadzi z rodzicami i [...] synem. Wszyscy nie posiadają żadnych składników majątku, tj. nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych czy przedmiotów o wartości powyżej 3000 euro. Ponieważ jest osobą [...] bez prawa [...] (vide: zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy), stąd jedynym źródłem utrzymania całej rodziny jest [...] wypłacany przez [...] w kwocie [...] zł miesięcznie. Dodatkowo otrzymuje od męża, z którym pozostaje w rozdzielności majątkowej - tytułem świadczeń [...] na dziecko - kwotę [...] zł. Ponieważ dane te okazały się niewystarczające do oceny sytuacji finansowej i możliwości płatniczych, pismem z dnia [...] r. wezwano J. G. do uzupełnienia złożonego wniosku przez: - nadesłanie odpisu lub kserokopii złożonego przez skarżącą i jej męża, a także przez osoby, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym zeznania podatkowego za [...] r., albo wystawionego przez Naczelnika właściwego Urzędu Skarbowego zaświadczenia o wysokości osiągniętego w [...] r. dochodu lub wysokości dokonanych odliczeń; - orientacyjne określenie wysokości miesięcznie ponoszonych w związku z kosztami utrzymania mieszkania wydatków (w tym przedmiocie należało ponadto przedłożyć odpisy lub kserokopie rachunków, faktur VAT lub dowodów wpłat uiszczanych opłat za czynsz, wodę, gaz, energię elektryczną, telefon itp. oraz wskazać źródła dochodu, z którego te są pokrywane); - udokumentowanie faktu pobierania [...] na rzecz syna oraz ich wysokości; - przedłożenie zaświadczenia wystawionego przez właściwy Urząd Pracy potwierdzającego fakt, iż matka oraz ojciec skarżącej zarejestrowani są jako osoby [...] z prawem lub bez prawa do zasiłku; - nadesłanie odpisu lub kserokopii dokumentów potwierdzających fakt, iż skarżąca korzysta wraz z rodziną ze świadczeń z [...] (vide: rubryka 10 formularza); - przedłożenie odpisu lub kserokopii dokumentów wskazujących do kogo należy mieszkanie położone przy ul. [...] w B. i na jakich zasadach skarżąca z niego korzysta, w tym kto ponosi koszty jego utrzymania i w jakiej wysokości; - nadesłanie odpisów lub kserokopii dokumentów obrazujących wysokość osiąganych przez męża skarżącej - w ciągu ostatnich trzech miesięcy – dochodów oraz źródła, z którego te są uzyskiwane, w tym posiadane przez męża składniki majątku, tj. nieruchomości, oszczędności, papiery wartościowe, przedmioty o wartości powyżej 3000 euro itp. Jak wynika z akt sprawy wezwanie to doręczono na adres pełnomocnika J. D. w dniu [...] r. Do dnia dzisiejszego żądane dokumenty źródłowe nie zostały jednak nadesłane. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 245 § 1 w zw. z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., strona może ubiegać się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 ustawy p.p.s.a.). Przysługuje ono osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje - stosownie do treści art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a. - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego z urzędu. Przyznaje się je takim osobom, które wykażą, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a.). Odnosząc przywołaną wyżej regulację prawną do realiów rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że przewidziana w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. przesłanka zwolnienia J. G. od kosztów sądowych (tj. opłat sądowych i wydatków) nie została spełniona. Podkreślić wszakże w tym miejscu należy, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w procedurach sądowych, w tym w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Zatem to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek należytego wykazania, tj. dowiedzenia, udowodnienia, przedstawienia czegoś w sposób przekonywający, pokazania, unaocznienia - por. Słownik języka polskiego pod red. M. Szymczaka, tom III, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1978, wyd. IX z 1994 r., str. 805 - że przewidziana w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. przesłanka przyznania prawa pomocy w jego przypadku wystąpiła. Inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży bowiem po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Ma ona istotne znaczenie w sprawie albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do ich wiarygodności oraz skonfrontować treść składanych oświadczeń z dokumentacją źródłową. Podobnie art. 252 § 1 ustawy p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Jeżeli jednak oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Ich przykładowy katalog zawiera § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245). Ponieważ z przytoczonej regulacji podobnie jak z treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. wynika, iż to na wnioskującym spoczywa ciężar dowodu, zatem strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy powinna w sposób wystarczająco przekonujący udowodnić istnienie faktów, z których wywodzi skutki prawne. To bowiem na podstawie przedłożonych przez nią dokumentów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Tymczasem złożone przez skarżącą oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 ustawy p.p.s.a. nie zawierało dostatecznych danych koniecznych do oceny jej sytuacji majątkowej oraz rzeczywistych możliwości płatniczych. Zgodnie bowiem z art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), zwanej dalej KRiO, oboje małżonkowie zobowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Okoliczność spisania intercyzy (tj. zniesienia wspólności ustawowej) nie może zwalniać z tego obowiązku. Stosownie bowiem do treści art. 23 KRiO małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy i z tej powinności nie może zwalniać ich pozostawanie w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005 r., nr 1, poz. 8). W konsekwencji powyższego przyjąć należało, że szeroko rozumiane możliwości finansowe męża skarżącej stanowią istotny czynnik, który powinien być brany pod uwagę przy przyznawaniu prawa pomocy. Dochody jej męża kształtują bowiem również sytuację majątkową strony i muszą zostać uwzględnione przy tej ocenie. Stąd pismem z dnia [...] r., zwrócono się do strony o uzupełnienie zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy danych, wskazując jednocześnie jakie dokumenty źródłowe należy w tej materii nadesłać. Orzekanie na podstawie niekompletnych danych nie jest bowiem możliwe ani dopuszczalne. Ponieważ do dnia dzisiejszego nie wykonano wezwania, weryfikacja złożonego w tym zakresie oświadczenia nie była możliwa, podobnie jak niemożliwym było ustalenie jaki uszczerbek w koniecznym utrzymaniu skarżącej i jej rodziny spowoduje uiszczenie występujących w sprawie opłat. Wysokość ponoszonych z tytułu utrzymania mieszkania wydatków nie została bowiem podana. Wobec powyższego przyjąć należało, iż J. G. ubiegając się o przyznanie prawa pomocy nie dołożyła należytej staranności w wykazaniu, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Okoliczność ta nie pozwala uwzględnić wniosku. W orzecznictwie pojawił się nawet pogląd, w świetle którego w takiej sytuacji wykluczona jest możliwość jego merytorycznego rozpoznania, a uzasadnione jest pozostawienie go bez rozpoznania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2005 r., sygn. akt I OZ 842/05). Stąd działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 w zw. z art. 258 § 3 oraz art. 245 § 1 i § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.