III SA/Gl 1064/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 28 stycznia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi B. Z. i K. Z. – byłych wspólników rozwiązanej s.c. "A" w B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług na skutek wniosku skarżących tj. B. Z. i K. Z. o przyznanie prawa pomocy postanawia zwolnić skarżących od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi; B. Z. i K. Z., odpowiadając na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, zwrócili się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego o zwolnienie ich od kosztów sądowych. W tych ramach złożyli urzędowe formularze wniosku o przyznanie prawa pomocy. Uzasadniając wniosek podnieśli, że K. Z. w chwili obecnej nie pozostaje w stosunku zatrudnienia. Z kolei prowadzona przez nich działalność gospodarcza została zlikwidowana. Z treści oświadczeń o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, zawartych w drukach PPF, wynika, że skarżący prowadzą wspólne gospodarstwo domowe wraz z [...] [...] dzieci. W dniu sygnowania druków jedynym źródłem dochodów skarżących było wynagrodzenie B. Z. w kwocie [...] zł brutto. Skarżący wskazali nadto, że zamieszkują w lokalu, którego właścicielem jest matka B. Z. Jedynym posiadanym przez nich majątkiem jest ruchomość w postaci samochodu osobowego marki [...] (rok prod. [...]). W dalszej kolejności, wskutek wezwania referendarza sądowego, skarżący oświadczyli, że ich intencją jest uzyskanie zwolnienia od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi (vide pisma skarżących z dnia [...] r.). Odpowiadając zaś na wezwanie referendarza do złożenia dokumentów źródłowych i złożenia dodatkowych oświadczeń skarżący nadesłali plik dokumentów, na podstawie których ustalono, co następuje. W nieruchomości, w której przebywają skarżący zameldowanych jest dodatkowo [...] osób (patrz zaświadczenie o zameldowaniu na pobyt stały z dnia [...] r.). Wśród tych osób należy wskazać babcię skarżącej oraz jej siostrę wraz z rodziną. Osoby te tworzą odrębne gospodarstwa domowe. Skarżący zamieszkują wspomnianą nieruchomość na podstawie umowy użyczenia. Z nadesłanych faktur i rachunków wynika, że miesięczne obciążenie skarżących z tytułu mediów wynoszą około [...] zł. Z zeznań o wysokości dochodu za rok [...] wynika, że K. Z. osiągnął w tym okresie dochód brutto w kwocie [...] zł. Jednocześnie z prowadzonej działalności poniósł stratę w wysokości [...] zł. B. Z. w omawianym okresie osiągnęła dochód z tytułu umowy o pracę w kwocie [...] zł brutto. W chwili obecnej średnie miesięczne wynagrodzenie skarżącej stanowi kwotę [...] zł netto. Wynagrodzenie to jest jednak obciążone zajęciami [...] w kwocie [...] zł. W ramach nadesłanej dokumentacji źródłowej skarżący wykazał nadto, że z dniem [...] r. rozwiązano z nim umowę o pracę. W [...] r. był uprawniony do poboru dodatku [...] w jednorazowej kwocie [...] zł. Na mocy decyzji Burmistrza Miasta B. z dnia [...] r. nr [...] wykreślono z ewidencji działalności gospodarczej "A" s.c. Spis z natury na dzień likwidacji Spółki wyniósł [...]zł. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: W punkcie wyjścia należało zwrócić uwagę, że skarżący sprecyzowali zakres wniosku w pismach procesowych z dnia [...] r. Wynika z nich jednoznacznie, że intencją B. Z. i K. Z. jest uzyskanie prawa pomocy poprzez częściowe zwolnienie od kosztów, tj. przez zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku sprowadzało się więc do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej w skrócie: P.p.s.a. Stosownie bowiem do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – obejmującym między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (art. 245 § 3 cyt. ustawy) – uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z kolei przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w przywołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 137/05, niepubl.). Prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym winno być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskujacy nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Najogólniej rzecz ujmując, rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy polega na badaniu wzajemnej relacji aktywów strony wnioskującej, przy uwzględnieniu jej koniecznych wydatków, a pasywami, które w tej sytuacji przybierają postać niezbędnych kosztów postępowania sądowego. Analiza dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy pozwoliła uznać, że skarżący w pełni zasługują na przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym przez nich zakresie. Wysokość środków pieniężnych, stanowiąca różnicę dochodów w ich gospodarstwie domowym ([...] zł pomniejszone o zajęcia [...] – [...] zł, czyli [...] zł) i wydatków w nim ponoszonych (około [...] zł), sugeruje, że uiszczenie wpisu sadowego w tej sprawie skutkowałoby uszczerbkiem koniecznego utrzymania skarżących i ich dzieci. Mając powyższe na uwadze, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.