III SA/Gl 1075/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Gabriela Jyż po rozpoznaniu w dniu 29 maja 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o prawo pomocy postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W przedmiotowej sprawie strona skarżąca złożyła wniosek o prawo pomocy w pełnym zakresie. Wniosek ten skarżący uzasadnił tym, że wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę jest jego jedynym źródłem dochodu. Jego wynagrodzenie jest już obciążone "[...]", w efekcie pozostaje skarżącemu tylko kwota wolna od [...], która pozwala jedynie na bardzo skromne życie. Skarżący oświadczył, że mieszka z żoną i dzieckiem, jednak nie prowadzą wspólnego gospodarstwa. Na urzędowym formularzu PPF skarżący wskazał, że mieszka u brata, nie posiada żadnych zasobów pieniężnych, ani przedmiotów wartościowych. Dochód miesięczny skarżącego z tytułu umowy o pracę wynosi jedynie [...] zł brutto miesięcznie. Fakt ten potwierdza zaświadczenie o zatrudnieniu i wynagrodzeniu skarżącego oraz wykaz [...] na koncie skarżącego za rok 2008. Z dokumentów tych wynika, że średnie wynagrodzenie skarżącego zamyka się w kwocie [...] zł brutto, natomiast średnie miesięczne zajęcia komornicze wynosiły [...] zł miesięcznie. Wezwaniem z dnia 12 lutego 2009 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do nadesłania szeregu dokumentów, które wykazać miały jego sytuację majątkową i uzupełnić dane, zawarte przez skarżącego w formularzu PPF. Pismem z dnia 10 marca 2009 r. skarżący oświadczył, że nie wie jakie dochody osiąga jego żona. Małżonka skarżącego stwierdziła, że nie udostępni mu jakichkolwiek informacji o swoich dochodach, ponieważ nie ma zamiaru pomagać skarżącemu w jego problemach, ponieważ "nie ma z nimi nic wspólnego". Ponadto skarżący oświadczył, że nieruchomość przy ul. [...] należy do jego brata, natomiast nieruchomość przy ul. [...] była dzierżawiona przez skarżącego od spółki "A" Sp. z o. o. w związku z prowadzoną przez niego w tamtym czasie działalnością gospodarczą. W tym stanie referendarz sądowy, postanowieniem z dnia 23 marca 2009 r. odmówił przyznania skarżącemu oprawa pomocy. Sygn. akt III SA/Gl 1075/08 Od tego postanowienia pełnomocnik skarżącego wniósł w ustawowym terminie sprzeciw, wnosząc uchylenie i zwolnienie strony skarżącej z wpisu sądowego, zarzucając naruszenie art. 243 § 1 P.ps.a., art. 245 § 1 i § 3 P.p.s.a. oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., poprzez odmowę przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz uznanie, iż skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie uiścić pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i dla rodziny. Zarzucił też naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w zw. z art. 252 § 1 P.p.s.a., poprzez uznanie przedłożonych przez skarżącego oświadczeń o stanie majątkowym i dochodach za niewystarczające do częściowego zwolnienia od kosztów. Pełnomocnik strony skarżącej wskazał, iż M. B. nie posiada środków finansowych, które mogłaby przeznaczyć na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Podniósł, że skarżący uzupełnił wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i przedłożenie posiadanych dokumentów. Zaznaczył, że nie wie, jakie dochody posiada żona, albowiem pozostaje z nią w [...]. Z uwagi na to, że żona w ogóle nie wykazuje zainteresowania sytuacją małżonka i nie współpracuje z nim w jego trudnej sytuacji finansowej, nie ma zastosowania w tej sprawie norma z art. 23 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Mieszka u brata i nie ponosi kosztów utrzymania domu. Nie dysponuje majątkiem powyżej [...] euro, nie ma środków na rachunkach bankowych i dlatego nie przedstawił wyciągów bankowych. Po potrąceniu [...] pozostaje mu na utrzymanie kwota [...] zł. Ponadto pełnomocnik skarżącego stwierdził, że nie było podstaw do przedstawienia tytułu prawnego do nieruchomości, w której skarżący zamieszkuje, ponieważ jest ona własnością brata skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." – w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sygn. akt III SA/Gl 1075/08 Wskazać zatem w tym miejscu należy, iż w myśl art. 245 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 243 § 1 P.p.s.a. strona może ubiegać się o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Przesłanką natomiast przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym jest wykazanie przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego albo rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Podkreślenia wymaga, iż co do zasady w postępowaniu sądowoadministracyjnym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 199 P.p.s.a.). Koszty związane z poszczególnymi czynnościami ponosi zatem ta strona, która czynności dokonała. Od powyższej zasady odstępstwem takim jest instytucja prawa pomocy, stanowiąca szczególny przypadek wyłączenia strony postępowania sądowego od obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania. Zaznaczyć przyjdzie zatem, iż jej zastosowanie nie jest regułą, a wyjątkiem – mianowicie w przypadku, gdy strona nawet przy dołożeniu jak największych starań nie jest w stanie zgromadzić środków pieniężnych niezbędnych na pokrycie wspomnianych kosztów. Natomiast przy rozpoznawaniu takiego wniosku ocenie podlegają wszystkie składniki majątkowe podmiotu z nim występującego, przy czym zastrzec należy, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar udowodnienia, iż jego stan majątkowy uniemożliwia poniesienie pełnych kosztów postępowania. Rozstrzygnięcie złożonego wniosku zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy zauważyć należy, iż przesłanka zwolnienia strony skarżącej z obowiązku uiszczenia kosztów Sygn. akt III SA/Gl 1075/08 sądowych w tym należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego – nie została spełniona. Do chwili obecnej, strona nie wykonała w należyty sposób wezwania z dnia 12 lutego 2009 r., ponieważ nie nadesłała żądanych dokumentów źródłowych, które w pełni zobrazowałyby jej rzeczywistą sytuację finansową oraz możliwości płatnicze. Skarżący nie uzupełnił swego wniosku w stopniu czyniącym zadość wezwaniu z dnia 12 lutego 2009 r. W szczególności, pomimo zawartego w tym zarządzeniu wyraźnego wezwania, nie nadesłał wyciągów bankowych ani jakichkolwiek innych dokumentów umożliwiających dokonanie ustaleń co do stanu należących do niego i jego żony rachunków bankowych. Wskazał tylko, że prowadzona jest egzekucja co do jego majątku w wyniku, której pozostaje mu na utrzymanie [...] zł. Nie podał wysokości dochodu swej małżonki i nie przedłożył dokumentów potwierdzających źródła dochodów oraz ich rozmiaru. Nie przedłożył też złożonej przez nią deklaracji podatkowej za ubiegły rok. Wskazał wprawdzie, że pomiędzy małżonkami istnieje [...], jednakże nie potwierdził tego żadnymi dowodami. Nie dołączył orzeczenia sądu [...], nie przedstawił też dowodów na wniesienie pozwu o [...]. Tymczasem należy zaakcentować, że zgodnie ze stanowiskiem judykatury (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 maja 2006 r. sygn. akt I OZ 657/06, publ.: LEX Nr 181557), pojęcie "stanu majątkowego strony", o którym mowa w przepisie art. 252 §1 p.p.s.a. - branego pod uwagę przy rozpoznaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy - nie może być interpretowane wąsko, gdyż nie jest ono tożsame z "jej majątkiem". Zakres tego pojęcia jest bowiem zbliżony do "sytuacji majątkowej", która obejmuje również dochody i majątek osób prowadzących z wnioskodawcą wspólne gospodarstwo domowe, czy też w inny sposób wpływających na jego możliwości finansowe. W treści wniosku skarżący podał wprawdzie, że nie prowadzi z żoną wspólnego gospodarstwa domowego, ale tego nie uprawdopodobnił. Trzeba też zaznaczyć, iż równocześnie oświadczył, że wspólnie z nią zamieszkuje, nie wskazując przy tym racjonalnych przesłanek, które uprawdopodabniałyby fakt odrębnego gospodarowania lub uzasadniałyby taki stan rzeczy. Nie podał również żadnych dodatkowych informacji, Sygn. akt III SA/Gl 1075/08 pozwalających wyjaśnić nietypową raczej sytuację, w której małżonkowie niepozostający w separacji i zamieszkujący razem, nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego i nie mają wiedzy o warunkach materialnych (źródłach dochodów) współmałżonka. Są to okoliczności szczególnie istotne w tej sprawie jako, że zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ.: ONSAiWSA 2005/1/8). W rezultacie, brak złożenia przez stronę jakichkolwiek informacji i dokumentów w powyższym zakresie stanowi okoliczność wykluczającą przyjęcie, iż zachowała ona wymóg, o którym mowa w art. 246 §1 pkt 2 P.p.s.a. Dodatkowo należy odnotować, że M. B. nie udzielił także wyjaśnień w kwestii kosztów utrzymania (opłaty za wodę, gaz, energię elektryczną, telefon itp.) ograniczając się wyłącznie do lakonicznego stwierdzenia, iż "mieszka u brata i nie posiada żadnych faktur, którymi mógłby potwierdzić ponoszone koszty". Nie wskazał jednak, dlaczego nie określił ich orientacyjnej miesięcznej kwoty, ani nie podał, kto i w jakiej wysokości w nich partycypuje, a w szczególności, czy są one w całości uiszczane przez brata, czy też częściowo również przez niego. Warto także zwrócić uwagę, że w swym piśmie złożonym do Sądu w dniu [...] r. wnioskujący podał, iż nieruchomość położoną w B., przy ul. [...] dzierżawił, zaś zawarta w tym zakresie umowa "została zakończona" w związku z likwidacją prowadzonej przezeń działalności gospodarczej, tymczasem oświadczenie to budzić może uzasadnione wątpliwości. Skarżący w toku postępowania (oraz jego pełnomocnik) konsekwentnie wskazywali powyższy adres, jako adres skarżącego. Także w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego wskazano właśnie ten adres, a pismo nadano w kwietniu 2009 r. Wynika z tego, że skarżący nadal w jakimś (bliżej nieokreślonym) zakresie korzysta z tej nieruchomości. Równocześnie skarżący, choć był do tego wyraźnie wezwany, nie udokumentował w żaden sposób tytułu prawnego, jaki przysługuje mu do omawianej nieruchomości. Przepis art. 255 P.p.s.a. nakłada na stronę obowiązek współdziałania z sądem w tym zakresie albowiem instytucja prawa pomocy ma zagwarantować prawo do sądu Sygn. akt III SA/Gl 1075/08 osobom (zarówno fizycznym jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na ponoszenie występujących w sprawie opłat sądowych i wydatków, do których zalicza się również należny w sprawie wpis sądowy od skargi. Orzekanie na podstawie niepełnych danych nie jest możliwe ani dopuszczalne. Z uwagi na fakt, iż w rozpoznawanej sprawie strona skarżąca nie wykazała się chęcią współpracy, przyjąć należało, iż nie udowodniła sposób wystarczająco przekonujący jakoby zasługiwała na dofinansowanie z budżetu państwa, gdyż prawo pomocy jest właśnie taką formą dotowania. Stanowisko strony, która uchyla się od zaprezentowania stosownej dokumentacji potwierdzającej jej aktualny stan majątkowy i możliwości płatnicze, nie zasługuje na aprobatę. Z treści art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. wynika, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania istnienia przesłanek przemawiających za słusznością przyznania prawa pomocy ciąży na wnioskodawcy. Strona skarżąca uznając za bezcelowe wykonanie wezwania z dnia 12 lutego 2009 r. uniemożliwiła Sądowi dokonanie wnikliwej i rzetelnej oceny jej kondycji finansowej. Okoliczność ta nie pozwala uwzględnić wniosku. W orzecznictwie istnieje pogląd, iż w takiej sytuacji wykluczona jest możliwość jego merytorycznego rozpoznania a uzasadnione jest pozostawienie go bez rozpoznania (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2005 r. sygn. akt I OZ 842/05). Wobec powyższego na podstawie art. 260 P.p.s.a. art. 246 § 1 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.