III SA/Gl 111/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Agata Ćwik – Bury po rozpoznaniu w dniu 1 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi L. R. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika procesowego w osobie adwokata z urzędu postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 zł, skarżący złożył na druku urzędowego formularza PPF wniosek o prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata. W uzasadnieniu wniosku, skarżący oświadczył, że do dnia [...] r. był pracownikiem ochrony firmy "A" i zarabiał 1.680 zł brutto. Jednakże nie przedłużono wnioskodawcy umowę o pracę i aktualnie jest on zarejestrowany, jako osoba bezrobotna z prawem do zasiłku, który wynosi 997 zł brutto miesięcznie. Zasiłek ten strona pobiera od dnia [...] r. Z oświadczenia skarżącego wynika, że prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe razem ze swoją żoną D. W rubryce nr 7 formularza PPF oświadczył, że jest właścicielem ½ budynku, mieszkania o powierzchni [...] m2 oraz jest współwłaścicielem parceli o powierzchni [...]. Poza tym, skarżący nie posiada żadnych innych ruchomości, papierów wartościowych, oszczędności, ani przedmiotów o wartości przekraczającej kwotę 3.000 Euro. Wnioskodawca oświadczył, że obecnie, na dochód jego wspólnego gospodarstwa domowego składa się kwota 997 zł brutto, stanowiąca jego zasiłek dla bezrobotnych oraz kwota około 300 zł, którą jego żona uzyskuje z tytułu podejmowanych przez nią prac dorywczych. Postanowieniem z dnia 15 kwietnia 2015 r. referendarz sądowy odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Stanowisko swoje uzasadnił tym, że skarżący nie zdołał wykazać w sposób rzetelny całokształtu swojej aktualnej sytuacji majątkowej Z oświadczenia wnioskodawcy wynika bowiem, że prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe ze swoją żoną D. R. Obecnie skarżący pozostaje na zasiłku dla bezrobotnych w kwocie 997 zł brutto, a jego żona uzyskuje miesięcznie kwotę około 300 zł z prac dorywczych. Z tego wynika, że łączny dochód wspólnego, dwuosobowego gospodarstwa domowego zamyka się aktualnie w kwocie około 1.050 zł. Wynika z tego, że wnioskodawca oraz jego żona dysponują rzeczywiście relatywnie niskim dochodem. Trudno jest założyć, że z kwoty tej skarżący ponosi wszelkie opłaty za tzw. media (opłata za mieszkanie, za prąd elektryczny, gaz, telefon) oraz wystarcza mu ta kwota na jednoczesne pokrycie kosztów bezpośredniego utrzymania (zakup żywności, środków czystości i odzieży). Skarżący nie podniósł bowiem, aby posiadał jakiekolwiek zaległości w uiszczaniu i regulowania opłat. Jednocześnie skarżący nie wspomina o tym, aby ktokolwiek udzielał jemu oraz jego małżonce jakiejkolwiek pomocy finansowej, czy też rzeczowej. Skarżący nie podał jakie wydatki ponosi na swoje utrzymanie, w aktach brak jakichkolwiek rachunków, paragonów, faktur – brak nawet orientacyjnego i szacunkowego wskazania kwoty składającej się na miesięczne wydatki. Jednocześnie, skarżący jest właścicielem trzech nieruchomości. Z jego oświadczenia zawartego w rubryce nr 7 druku urzędowego formularza PPF wynika, że jest on właścicielem ½ budynku, mieszkania o powierzchni [...] m2 oraz współwłaścicielem parceli. Kwestie dotyczące sprecyzowania na jakich zasadach nieruchomości te są wykorzystywane i czy przynoszą wnioskodawcy dochód – pozostały bez żadnej odpowiedzi skarżącego. Od postanowienia tego wniesiony został sprzeciw. W uzasadnieniu sprzeciwu skarżący stwierdził, że referendarz nie zapoznał się z zawiadomieniem do Prokuratury Rejonowej w B. z dnia [...] r. Całość postępowania przeprowadzonego przez WSA Gliwice w latach 2002 – 2015 jest bezprzedmiotowa. Referendarz sądowy, zdaniem wnioskodawcy, mija się z prawdą w sposób oczywisty, twierdząc, że "skarżący jest właścicielem trzech nieruchomości" i narusza art. 271 § 1 k.k. Wnioskodawca zaznaczył, że jest osobą niepełnosprawną i bezrobotną – jest na zasiłku, który musi wystarczyć w całości na życie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz.270 ze zmianami) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." – w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie takie przysługuje zażalenie. Zatem kwestia przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych podlega rozpoznaniu przez Sąd. Stosownie do art. 243 § 1 P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że L. R., składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku L. R., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym (czyli na zasadzie art. 245 § 2 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego lub adwokata) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący nie zdołał udowodnić w sposób dostateczny, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że stanowisko referendarza sądowego, zgodnie z którym wnioskodawca nie przedstawił w sposób rzetelny i wiarygodny całokształtu swojej rzeczywistej sytuacji majątkowej odnosi się do tego, że skarżący podał tylko swój dochód (zasiłek dla bezrobotnych) oraz orientacyjną kwotę uzyskiwaną przez jego małżonkę z prac dorywczych. Kwota zasiłku podana została brutto. Trudno natomiast ustosunkować się do podanej w przybliżeniu kwoty uzyskiwanej przez żonę skarżącego za podejmowane przez nią prace dorywcze. Nie jest to z pewnością kwota brutto, lecz netto. Nie sposób dokonać zsumowania kwoty brutto i netto, ponieważ racjonalnemu sumowaniu podlegają jedynie kwoty jednorodne (tylko brutto i tylko netto). Istotne w sprawie jest to, że skarżący podając dochody swojego gospodarstwa domowego w ogóle nie wskazał, jakie są miesięczne wydatki wspólnego gospodarstwa domowego. Brak jakichkolwiek danych odnośnie opłat za tzw. media (opłaty za mieszkanie, prąd, gaz, wodę telefon, itd.) oraz jakie są koszty osobistego utrzymania (przykładowo: zakupu żywności, odzieży, środków czystości). Nie tylko brak w aktach jakichkolwiek rachunków, brak jest nawet pisemnego, orientacyjnego szacunkowego wskazania, jakie wydatki są ponoszone w gospodarstwie domowym wnioskodawcy. W takim przypadku nie można zestawić relacji zachodzących pomiędzy dochodami wspólnego gospodarstwa domowego, a wydatkami. Jednocześnie trudno jest dać wiarę temu, że podane przez stronę dochody są jedynymi źródłami dochodu, które wystarczają na opłacenie mediów i osobiste utrzymanie. Strona nie podniosła, aby posiadała jakiekolwiek zaległości w regulowaniu ww. opłat, jak również nie powołała się na pomoc innych osób (zarówno materialna, jak i finansową). Tymczasem podstawą rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy jest rzetelne przedstawienie swojej aktualnej sytuacji majątkowej. Dopiero wtedy można badać, czy w sprawie spełnione są ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Należy wreszcie stwierdzić, że skarżący na druku urzędowego formularza PPF w rubryce nr 7 – Majątek oświadczył, że jest właścicielem trzech nieruchomości, wpisał bowiem: w podrubryce dom – "budynek ½"; w podrubryce mieszkanie – "[...]" (należy domniemywać, że jest to powierzchnia tego mieszkania, którego jest właścicielem, podana w metrach kwadratowych); w rubryce inne nieruchomości – "parcela [...] we współwłasności". Trudno w takiej sytuacji polemizować z oświadczeniami osobiście złożonymi przez wnioskodawcę na druku formularza PPF. Nie sposób więc zaakceptować stwierdzenia zawartego w sprzeciwie, zgodnie z którym referendarz sądowy rozpoznając wniosek "mija się z prawdą w sposób oczywisty, twierdząc, że skarżący jest właścicielem trzech nieruchomości". W tym kontekście nie jest zrozumiałe stwierdzenie wnioskodawcy, zgodnie z którym referendarz sądowy narusza art. 271 § 1 k.k. Przepis ten penalizuje działalnie funkcjonariusza publicznego, uprawnionego do wystawienia dokumentu, który poświadcza w nim nieprawdę co do okoliczności mającej znaczenie prawne. Faktem jest, że w judykaturze sądów administracyjnych przyjmuje się powszechnie, że w sytuacji, w której osoba wnioskująca o przyznanie prawa pomocy, jest jednocześnie właścicielem więcej, niż jednej nieruchomości, to okoliczność ta wyklucza możliwość uwzględnienia wniosku (np. postanowienie NSA z dnia 21 września 2011 r., II FZ 500/11, LEX nr 1068787). Jeżeli skarżący jest właścicielem trzech nieruchomości (nawet, jeśli jest w odniesieniu do części nieruchomości – jest ich współwłaścicielem), to jedna nieruchomość może być przeznaczona na zaspokojenie jego potrzeb mieszkaniowych. Pozostałe nieruchomości mogą przynosić jakiś dochód. Kwestia ta jednak w żaden sposób nie została wyjaśniona przez wnioskodawcę. Strona nie ustosunkowała się do tej kwestii, zarówno w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego, jak i w sprzeciwie od jego postanowienia. Co istotne, wnioskodawca ograniczył się w sprzeciwie jedynie do polemiki z ustaleniami dokonanymi w uzasadnieniu postanowienia referendarza sądowego, nie podejmując nawet próby wyjaśnienia swoich wątpliwości. Strona powołuje się na załączone do wniosku swoje pismo do Prokuratury Rejonowej w B. z dnia [...] r. Treści tego pisma nie sposób jednak powiązać z treścią oświadczenia o majątku skarżącego, które zostało przecież złożone osobiście przez skarżącego na druku PPF. Podsumowując, skarżący nie zdołał wykazać w sposób wyczerpujący i rzetelny całokształtu swojej aktualnej sytuacji majątkowej. Nadesłane przez niego dokumenty zostały zgromadzone jedynie w sposób wybiórczy, a część kwestii (np. jego nieruchomości, czy miesięczne wydatki) w ogóle została przez niego pominięta, zarówno w materiale dowodowym, jak również w oświadczeniach pisemnych. Tymczasem uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 260 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.