III SA/Gl 1132/08

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług wskutek wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy W dniu [...] r. (data nadania w urzędzie pocztowym) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wpłynął urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy (druk PPF sygnowany w dniu [...] r.). W tych ramach K. K. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek podkreślił, że w chwili obecnej nie posiada środków niezbędnych dla pokrycia kosztów sądowych. Majątek produkcyjny oraz konto bankowe zostały zajęte przez komornika na poczet zobowiązań podatkowych, które są przedmiotem skarg skierowanych do Sądu. Wnioskujący zwrócił nadto uwagę, że choruje na wysokie [...] oraz [...] co wiąże się ze sporymi nakładami na leczenie i zakup niezbędnych lekarstw. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, zawartego w druku PPF, wynika, że K. K. pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną i córką. Wnioskujący nie posiada jakiegokolwiek majątku, z kolei lokal, w którym zamieszkuje należy do matki. Z treści oświadczenia wynika nadto, że pozostałe osoby pozostające w gospodarstwie domowym nie posiadają majątku o znacznej wartości. Łączny dochód gospodarstwa domowego wnioskodawcy został oszacowany na kwotę [...] zł brutto, w tym ok. [...] zł jako dochód z prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. Skarżący zaakcentował nadto, że córka studiuje [...] w K. co wymaga sporych nakładów pieniężnych. W wyniku analizy druku formularza w zestawieniu z zawartością akt sądowych oraz administracyjnych, pismem z dnia [...] r., referendarz sądowy wezwał wnioskodawcę do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych wyjaśnień i nadesłanie dokumentów źródłowych, w szczególności przez: wykazanie za pomocą odpisów bądź kserokopii stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym gaz, energia elektr., telefon, nakaz płatniczy podatku od nieruchomości itp.) jakiego rzędu kwoty obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; w tych ramach należy wskazać w jakim stopniu do ww. opłat przyczyniają się inne osoby zameldowane pod adresem P., ul. [...]; 2) nadesłanie kopii zeznań podatkowych za rok [...] złożonych przez skarżącego oraz inne osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym; 3) przedłożenie aktualnego, tj. wystawionego po otrzymaniu niniejszego wezwania, zaświadczenia właściwego komornika o zastosowanych wobec skarżącego środkach egzekucyjnych (w tym wspomniane we wniosku zajęcie rachunku bankowego oraz "zajęcie majątku produkcyjnego"); 4) przedstawienie wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych (w tym rozliczeniowo-oszczędnościowych) posiadanych przez skarżącego (w tym w Banku "A" w K.) i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby, np. w związku z zajęciem, uzyskanie takiego wyciągu nie było możliwe, należy nadesłać zaświadczenie banku informujące o wysokości zajęć, o sposobie ich spłaty oraz o wszelkich innych obciążeniach rachunku w okresie ostatnich trzech miesięcy, w szczególności o środkach wypłaconych na rzecz posiadacza rachunku; 5) udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, w tym matki skarżącego - należy w tym celu nadesłać zaświadczenia (decyzje) o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich trzech miesięcy; w przypadku zaświadczeń o wysokości dochodów należy wskazać kwoty netto oraz sposób ich wypłaty (gotówka, przelew bankowy, inne); 6) złożenie wyjaśnień dotyczących działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego. Wyjaśnienia te powinny być wsparte stosowną dokumentacją, tj. odpisami: deklaracji na podatek od towarów i usług składanych przez skarżącego w okresie od [...] do [...] r., aktualnej ewidencji środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych posiadanych w ramach działalności gospodarczej skarżącego, ewidencji przychodów za okres od [...] do [...] r. W tych ramach należy dodatkowo wykazać wszystkie koszty związane z prowadzeniem tej działalności; 7) wyjaśnienie, na podstawie jakiego tytułu prawnego skarżący korzysta z nieruchomości położonej w P. przy ul. [...]. Wyjaśnienia te należy poprzeć stosowną dokumentacją w postaci np.: odpisów z ksiąg wieczystych, umów najmu, dzierżawy itp., potwierdzającą również ewentualną utratę wspomnianego tytułu prawnego, zajęcie nieruchomości lub ich obciążenie hipoteczne; 8) wykazanie wydatków ponoszonych w związku ze studiowaniem córki poza miejscem zamieszkania (czesne, środki komunikacji, opłaty czynszowe za mieszkanie itp.); 9) udokumentowanie wydatków ponoszonych na leczenie skarżącego (poprzez przedłożenie np. stosownych faktur VAT lub paragonów wystawionych przez przychodnie, szpitale, apteki itd. Z kolei w przypadku braku dysponowania takimi fakturami lub paragonami należy przedstawić zaświadczenie lekarskie, potwierdzające fakt konieczności stałego zażywania leków, regularnego poddawania się odpłatnym świadczeniom leczniczym lub rehabilitacyjnym itp.). W cytowanym wyżej wezwaniu zawarto pouczenie, w myśl którego niezastosowanie się do jego zakresu w terminie 7 dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę spełnienia przesłanki przyznania prawa pomocy. Udzielając odpowiedzi na ww. wezwanie K. K. nadesłał plik dokumentów, w tym: zaświadczenie potwierdzające, iż skarżący jest pacjentem wymagającym stałego leczenia, wystawione przez lekarza rodzinnego – [...], faktury VAT za dostawę wody (średni miesięcznie – [...] zł), dostawę usług telekomunikacyjnych (średnio – [...] zł), potwierdzenie wpłaty łącznego zobowiązania pieniężnego na kwotę [...] zł, umowę dzierżawy budynku gospodarczego położonego w P. przy ul. [...], zaświadczenie, z którego wynika, że córka skarżącego jest słuchaczem studiów zaocznych w Szkole [...] w K., PIT – 11 za [...] r. obrazujący dochody B. K. ([...] zł brutto), PIT-28 za rok [...], z którego wynika, że skarżący uzyskał w tym okresie przychód w kwocie [...] zł, wyciąg z rachunku bankowego za okres od [...] do [...] r. oraz dokumentację księgową firmy skarżącego za okres od [...] do [...] r. Z tej ostatniej wynika, że skarżący we [...] bieżącego roku uzyskał przychód w kwocie [...] zł, zaś w [...] odpowiednio [...] zł. Dodatkowo skarżący nadesłał szereg oświadczeń, z których wynika, że jego matka nie pozostaje z nim we wspólnym gospodarstwie domowym i mieszka w odrębnym budynku w obrębie wspólnej posesji. Córka skarżącego ponosi miesięczne wydatki związane ze studiami w wysokości ok. [...] zł. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Intencją wnioskodawcy było w tej sprawie uzyskanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych (vide pkt 4 druku PPF). W punkcie wyjścia należało podkreślić, że koszty te – na obecnym etapie postępowania – sprowadzają się do wpisu sądowego od skargi, który w tej sprawie stanowi kwotę [...] zł (patrz § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku sprowadzało się do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej w skrócie: P.p.s.a. Stosownie bowiem do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – obejmującym między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (art. 245 § 3 cyt. ustawy) – uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z kolei przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w przywołanym przepisie, należy z kolei rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 137/05, nie publ.). O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia, ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego, co oznacza ni mniej ni więcej, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez wnioskującego dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest on w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Należało zaakcentować, że w toku analizy wniosku zrodziły się wątpliwości co do wiarygodności oświadczeń złożonych przez wnioskodawcę w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony w sprawie zainicjowanej z jego skargi. Wątpliwości tych nie rozwiały nadesłane dokumenty źródłowe. Dostarczają one wyłącznie cząstkowych danych na temat sytuacji materialnej skarżącego i pozwalają tym samym na sformułowanie co najwyżej fragmentarycznych, niepewnych konkluzji. Co więcej, w takiej sytuacji nie można wykluczyć podejrzenia, że podejmując tego rodzaju działania, realizowane przecież świadomie, strona kierowała się założeniem, aby przedłożyć tylko te dowody, które przemawiają na rzecz jej wniosku, ukrywając te mniej korzystne z omawianego punktu widzenia. Potwierdzenia takiej konkluzji należy upatrywać między innymi w kontekście tytułu prawnego do domu mieszkalnego położonego w miejscowości P. przy ul [...]. W tych ramach należało podkreślić, że skarżący w jakikolwiek sposób nie wyjawił kto jest właścicielem tej nieruchomości. Nadesłana fotokopia umowy dzierżawy dotyczy tylko i wyłącznie budynku gospodarczego utytułowanego przy ul. [...] [brak numeru posesji]. Z tych względów uznano, że nie jest w dostatecznym stopniu wyjaśnione kto i jakiej wysokości powinien ponosić opłaty związane z utrzymaniem tej nieruchomości. Wątpliwości jakie zrodziły się w toku rozpoznawania tego wniosku zrodziły się dodatkowo na gruncie dochodów gospodarstwa domowego skarżącego. Godzi się więc zauważyć, że wysokość aktywów po stronie wnioskującego kształtuje się – zgodnie z jego oświadczeniem - na poziomie [...] zł brutto miesięcznie, choć na podstawie przedłożonych materiałów nie sposób potwierdzić tej okoliczności. Z deklaracji podatkowej B. K. wynika, że średni miesięczny dochód w roku [...] wyniósł ok. [...] zł. Obecnie skarżący wskazał, że jest to kwota [...] zł. K. K. nie naprowadził przy tym na jakąkolwiek obiektywną przyczynę uniemożliwiającą ustosunkowanie się do pkt 5 wezwania referendarza z dnia [...] r. Z kolei przychód z działalności gospodarczej skarżącego wyniósł we [...] r. [...] zł. Jednocześnie dokonano w tym samym czasie nabycia towarów o wartości netto [...] zł Zestawienie dochodów zadeklarowanych w druku PPF i tych, które wynikają z materiałów źródłowych może prowadzić do dwóch konkluzji. Po pierwsze, księgi rachunkowe firmy skarżącego mogą być prowadzone w sposób nierzetelny, który nie odzwierciedla wszystkich zdarzeń gospodarczych zachodzących w ramach prowadzonej działalności gospodarczej. Po wtóre, co bardziej prawdopodobne, skarżący mógł nie udokumentować na potrzebę rozpoznawania tego wniosku wszystkich źródeł swojego dochodu. Pokrycia w dokumentach źródłowych nie znajdują również wszystkie wydatki, które skarżący sygnalizował w toku postępowania. Przede wszystkim brak jest kompletu dokumentów obrazujących wydatki ponoszone przez córkę skarżącego. Podniesione wyżej aspekty – w ocenie rozpoznającego wniosek – rodzą uzasadnione podejrzenie, że wnioskujący przedstawił swoją sytuację w sposób odbiegający od stanu rzeczywistego. Z kolei gdyby przyjąć, iż faktyczny dochód gospodarstwa domowego skarżącego kształtuje się na poziomie tego, który został wskazany w treści formularza, to zdaniem rozpoznającego wniosek, poniesienie wydatku w kwocie [...] zł tytułem wpisu sądowego do skargi nie będzie skutkować uszczerbkiem w koniecznym utrzymaniu skarżącego i jego rodziny. Konstatacji tej nie zmienia okoliczność, że K. K. w tym samym okresie czasie zainicjował [...] postępowania sądowoadminstracyjne, w których łączna kwota wpisów sądowych od skargi wyniesie [...] zł. W toku rozpoznania wniosku stwierdzono nadto, że nie sposób przecenić walorów dowodowych zaświadczeń o prowadzonej wobec skarżącego egzekucji. Stwierdzono bowiem, że już z wyciągu z rachunku bankowego wynika, że wobec skarżącego zastosowano środek egzekucyjny w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w wyniku czego na rachunku tym nie są odnotowywane w ostatnim czasie żadne uznania ani obciążenia. Jeśli zaś zastosowano wobec skarżącego egzekucję z ruchomości, będących składnikami majątku trwałego prowadzonej przez niego działalności, to uczyniono to w sposób umożliwiający kontynuowanie tej działalności W związku z powyższym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.