III SA/Gl 1137/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 20 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi R. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W skardze na ww. decyzję strona złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku, zawartego na druku urzędowego formularza PPF, strona oświadczyła, że nie jest w stanie bez uszczerbku dla siebie i swojej rodziny ponieść kosztów sądowych. W chwili obecnej, strona nie uzyskuje żadnego dochodu, w związku z czym zmuszona jest korzystać z pomocy finansowej swojej rodziny. Niezależnie od tego, wnioskodawca zobowiązany jest do uiszczania alimentów w wysokości [...] zł miesięcznie na rzecz swojego syna M. P. Strona oświadczyła, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe i ponownie podkreśliła, że nie uzyskuje żadnego dochodu. Wnioskodawca posiada nieruchomość zabudowaną, położoną w miejscowości D., położonej w powiecie P. o powierzchni około [...] m2, o wartości około [...] zł. Jednocześnie, skarżący oświadczył, że nie posiada innego majątku, papierów wartościowych, oszczędności, ani przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 Euro. W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy pismem z dnia 27 sierpnia 2013 r. wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. Wezwanie to miało na celu uzupełnienie, jak również udokumentowanie danych zawartych we wniosku o prawo pomocy. W odpowiedzi na to wezwanie, wnioskodawca nadesłał następujące dokumenty: swoje zeznanie podatkowe PIT – 36 za rok 2012; odpis skrócony aktu małżeństwa; decyzja o uznaniu skarżącego za osobę bezrobotną z dniem [...] r. i odmowie przyznania prawa do zasiłku; oświadczenie mgr inż. R. G., który stwierdził, że po dokonanych oględzinach budynku położonego w D., nie nadaje się on do prowadzenia działalności gospodarczej, jak również do zamieszkania – jest to budynek w stanie surowym bez przyłącza energii elektrycznej bez instalacji wodnej i kanalizacyjnej. Okna są wybite i nadają się do wymiany, dach również nadaje się do wymiany, ewentualnie do remontu. Skarżący nadesłał do akt sprawy również: akt notarialny dokumentujący nabycie przez wnioskodawcę nieruchomości opisanej w pkt 7 urzędowego formularza PPF; dokument przydziału lokalu mieszkalnego przy ul. [...] [...] w S.; postanowienie Sądu Rejonowego w S. z dnia [...] r. (sygn. akt: [...]) i protokół z tego samego dnia, z którego wynika, że skarżący zobowiązał się do łożenia alimentów na swojego syna M. P. w kwocie [...] zł miesięcznie; akt notarialny zawierający umowę ustanowienia odrębnej własności lokalu i przeniesienia prawa własności lokalu; wyciąg z księgi wieczystej, odwzorowujący ww. umowę; przekazy pocztowe obrazujące kwotę świadczenia emerytalnego netto otrzymywanego przez matkę skarżącego; dowody przelewów dokonywanych przez wnioskodawcę na rzecz E. P. (alimenty płatne do jej rąk na rzecz syna skarżącego). Do akt nadesłano następujące oświadczenia: skarżącego z dnia [...] r. – o nieposiadaniu przez niego żadnych rachunków bankowych od około dwóch lat; jego matki, o udzielaniu mu pomocy, która w ciągu ostatnich trzech miesięcy wyniosła około [...] zł; oświadczenie E. P. z dnia [...] r. o regularnym wpłacaniu przez wnioskodawcę do jej rąk alimentów zasądzonych na rzecz syna M. P., w kwocie [...] zł. W piśmie przewodnim z dnia [...] r. pełnomocnik procesowy wnioskodawcy oświadczył, że skarżący mieszka razem ze swoja matką T. P. w lokalu położonym w S. na ulicy [...] [...] od samego urodzenia. Skarżący nie posiada jednak żadnego tytułu prawnego do tego mieszkania. Pełnomocnik skarżącego oświadczył kategorycznie, że strona nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z matką, która wspiera go jedynie drobnymi kwotami. Skarżący nie uzyskuje żadnych dochodów, a jego matka utrzymuje się jedynie z emerytury, z której pokrywa wszelkie opłaty związane z zajmowanym przez siebie i syna lokalem. Skarżący ponadto utracił status bezrobotnego ze względu na niestawiennictwo w Urzędzie Pracy. Skarżący nie posiada żadnych rachunków bankowych. Bardzo trudno jest określić, nawet orientacyjnie, miesięczną wysokość kosztów utrzymania skarżącego, jest to jednak kwota rzędu [...] – [...] zł miesięcznie. Odnośnie związku małżeńskiego strony, pełnomocnik procesowy stwierdził, że pozostaje on ze swoją żona w separacji faktycznej, a poza tym, w ich małżeństwie obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej. Jednocześnie, w piśmie tym pełnomocnik procesowy strony skarżącej zawarł wniosek o prolongatę zakreślonego w wezwaniu referendarza sądowego terminu do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych na formularzu urzędowym PPF do dnia [...] r. W dniu [...] r. wpłynęło do akt pismo pełnomocnika strony (datowane na dzień [...] r.) zawierające dwa załączniki: zaświadczenie Powiatowego Urzędu Pracy w S. o zarejestrowaniu skarżącego, jako osoby bezrobotnej w dniach od [...] r. do dnia [...] r. oraz zaświadczenie zameldowaniu na pobyt stały w lokalu przy ul. [...] skarżącego i jego matki. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zmianami) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku R. P., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego lub adwokata) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że strona występując z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy powinna udowodnić istnienie po swojej stronie przesłanek, skutkujących uwzględnieniem jej wniosku. Twierdzenie to jest tym bardziej adekwatne w przedmiotowej sprawie, ponieważ wnioskodawca jest przecież reprezentowany przez fachowego, profesjonalnego pełnomocnika procesowego w osobie adwokata. W tym stanie rzeczy, strona skarżąca powinna wykazać swój aktualny stan majątkowy w sposób nie budzący wątpliwości – z własnej inicjatywy, bądź też na wezwanie rozpoznającego wniosek. Podstawowym obowiązkiem strony jest przedstawienie stosownej dokumentacji źródłowej, o którą strona została zresztą szczegółowo wezwana pismem referendarza sądowego z dnia 27 sierpnia 2013 r. W odpowiedzi na wezwanie, skarżący nadesłał wiele dokumentów, które w istocie dokładnie zobrazowały stan majątkowy i dochody jego matki, T P oraz fakt uiszczania przez skarżącego alimentów na rzecz swojego małoletniego syna, do rąk jego matki E P. Jednakże twierdzenia wnioskodawcy odnośnie jego własnej sytuacji majątkowej w ogóle nie posiadają przymiotu wiarygodności. Skarżący oraz jego pełnomocnik procesowy nie uczynili niczego, aby wyjaśnić istotne wątpliwości w tym zakresie. Jeżeli wnioskodawca jest osobą bezrobotną, nie osiągającą żadnego dochodu, korzystającą z drobnej pomocy finansowej matki ([...] zł w ciągu trzech miesięcy), to jest on jednak jednocześnie w stanie uiszczać alimenty na rzecz swojego małoletniego syna M. – w kwocie [...] zł miesięcznie. W tej sytuacji należy stwierdzić, że istnieje duże prawdopodobieństwo, że wnioskodawca posiada jednak źródło dochodów, które pozwala mu na płacenie alimentów, jak również na swoje utrzymanie. źródła tego jednak wnioskodawca nie ujawnia. Trudno bowiem założyć, że skarżący i jego matka utrzymują się w ciągu miesiąca z kwoty [...] zł (emerytura matki). Z kwoty tej należy przecież opłacić czynsz, media, żywność, odzież, środki czystości oraz potencjalne koszty leczenia, czy też zakupu leków. Strona nie oświadczyła jednocześnie, aby korzystała z pomocy opieki społecznej, aby korzystała z pomocy (np. finansowej) innych osób. Brak jest jednocześnie jakichkolwiek informacji, aby istniały zaległości w uiszczaniu stosownych opłat czynszowych, bądź za media w ostatnim czasie, które obciążałyby lokal zamieszkiwany przez skarżącego i jego matkę. W tak przedstawionej przez wnioskodawcę sytuacji majątkowej, jest go stać na uiszczanie kwoty [...] zł miesięcznie tytułem alimentów, a z nadesłanych przez niego kopii druków przelewu świadczeń alimentacyjnych wynika, że w kwietniu 2013 r. uiścił tytułem alimentów kwotę [...] zł. W tytule przelewu jest wprawdzie zaznaczone, że jest to świadczenie alimentacyjne za kwiecień, maj i czerwiec 2013 r., zastanawiające jest jednak, skąd wnioskodawca zdołał zgromadzić taką kwotę – oficjalnie nie uzyskując przecież żadnego dochodu. Co więcej, skarżący był już w tym okresie osobą bezrobotną, nie mającą prawa do zasiłku. Wątpliwości budzi również kwestia rachunku bankowego strony skarżącej. Strona oświadczyła, że od około dwóch lat nie posiada żadnych rachunków bankowych. Strona prowadząc jednak działalność gospodarczą rachunek bankowy posiadała, brak jest tymczasem w nadesłanych przez skarżącego dokumentacji informacji o zamknięciu, czy też likwidacji rachunku bankowego. Uwzględniając całokształt sytuacji majątkowej skarżącego zastanawiający jest fakt posiadania przez niego znacznej nieruchomości, położonej w miejscowości D. (powiat P.). Jest to nieruchomość zabudowana, o powierzchni [...] m2, o wartości około [...] zł. Wg "oświadczenia" R. G., który sporządził "oględziny" tego budynku – jest to nieruchomość, która w ogóle nie nadaje się do jakiegokolwiek użytkowania. Abstrahując już od wartości dowodowej takiego "oświadczenia" – "opinii", sporządzonej po dokonanych "oględzinach" tej nieruchomości, należy stwierdzić, że posiadanie takiej nieruchomości rodzi przecież obowiązek podatkowy po stronie jej właściciela. Posiadanie takiej nieruchomości generuje więc po stronie jej właściciela (nie mającego przecież żadnych dochodów) kolejne wydatki i obciążenia finansowe. Tymczasem, nieruchomość ta powinna przynosić wnioskodawcy pożytki finansowe, poczynając od ceny sprzedaży (w przypadku jej sprzedaży), aż po czynsz najmu, czy też dzierżawy (w przypadku oddania tej nieruchomości w używanie na podstawie stosunku zobowiązaniowego), jak również stosownej opłaty (w przypadku oddania tej nieruchomości innemu podmiotowi w użytkowanie). Z przedstawionych przez skarżącego oświadczeń wynika tymczasem, że rzeczywiście nieruchomość ta istnieje w "opłakanym stanie", budynek znajduje się w stanie surowym – nie przynosząc właścicielowi jakichkolwiek korzyści. Reasumując, wnioskodawca nie zdołał w żaden sposób wykazać tego, że znajduje się w sytuacji majątkowej, która uniemożliwia mu ponoszenie kosztów sądowych. Należy podkreślić, że występujące w konkretnej sprawie przesłanki ustawowe przyznania prawa pomocy należy "wykazać". Proces "wykazania" oznacza tymczasem dowiedzenie, udokumentowanie, udowodnienie. Dowieść w żadnym przypadku nie oznacza "oznajmić", czy też poinformować (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, LEX nr 1104158). Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.