III SA/Gl 1146/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Karpińska, Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Jużków (spr.), Asesor WSA Barbara Brandys-Kmiecik, Protokolant Sekr. sąd. Beata Jacek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 marca 2007 r. przy udziale – sprawy ze skargi K. T. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie zwrotu należności celnych 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Dyrektora Izby Celnej w K. na rzecz strony skarżącej kwotę [...] zł ([...]złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; 3. orzeka, iż zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku. Zaskarżona decyzją nr [...]z [...]r. Dyrektor Izby Celnej w K., po ponownym rozpatrzeniu odwołania uchylił w całości decyzję Dyrektora Urzędu Celnego w K. nr [...] z [...]r. odmawiającą zapłaty odsetek od zwróconych należności celnych. Decyzja ta była konsekwencją zapadłego w dniu 14 listopada 2005 r. wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach sygn. akt III SA/Gl 757/04, który stwierdził nieważność decyzji Dyrektora Izby celnej w K. nr [...] z [...]r., będąc z kolei związany wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 15 lipca 2004 r. sygn. akt GSK 595/04. Wyrok ten został wydany po pozytywnym rozpatrzeniu skargi kasacyjnej K. T. wniesionej od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego – Ośrodka Zamiejscowego w Katowicach z 14 listopada 2003 r. Nr I SA/Ka 2411/02, którym oddalono skargę K. T. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z [...]r. Nr [...] w przedmiocie zwrotu należności celnych. Uchylając zaskarżony wyrok Naczelny Sąd Administracyjny przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach uznając za słuszny zarzut naruszenia prawa materialnego polegający na błędnym uznaniu przez Sąd orzekający, że prawidłowo ustalony stan faktyczny odpowiada hipotezie przewidzianej w przepisie art. 79 ust. 2 ustawy z 28 grudnia 1989 r. Prawo celne (Dz. U. nr 71, poz. 312 z 1994 r. ze zm.), podczas gdy w rzeczywistości do tego stanu faktycznego powinien mieć zastosowanie przepis art. 250 § 3 ustawy z 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny (Dz. U. Nr 75, poz. 802 z 2001 r. ze zm.). Wyraził pogląd, że postępowanie w sprawie o zapłatę odsetek od zwróconej kwoty cła nie jest kontynuacją ani kolejnym etapem instancyjnym postępowania w przedmiocie dopuszczenia do obrotu i wymierzenia należności celnych, bo zostało ono ostatecznie zakończone na skutek decyzji ówczesnego organu odwoławczego z [...]r. Postępowanie w sprawie zwrotu odsetek jest nowym odrębnym postępowaniem wszczętym na wniosek K. T. złożony [...]r. (art. 165 § 1 i § 3 ustawy Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.) w związku z art. 262 Kodeksu celnego i tylko ze względu na zaistniałe okoliczności faktyczne można stwierdzić, że pierwotnym źródłem tych postępowań jest sprowadzenie z zagranicy towaru - samochodu ([...]) przez skarżącego i B. B. ([...] i [...]r.). Podkreślił, że postępowanie w przedmiocie wypłaty odsetek od zwróconego cła rozpoczęło się pod rządami Kodeksu celnego, w którym unormowane zostały kwestie zwrotu cła i wypłaty odsetek, natomiast nie zostały uregulowane kwestie co do stepowania i zasad zwrotu cła pobranego przed jego wejściem w życie, a także wypłaty odsetek od takiego zwrotu. Brak przepisów przejściowych odnośnie określonych stosunków prawnych regulowanych w danym akcie odnośnie takich samych stosunków objętych aktem prawnym uchylanym oznacza, że nowy akt prawny należy stosować do wszystkich stosunków prawnych w nim uregulowanych. Oznacza to, że wolą ustawodawcy było ustanowienie zasady bezpośredniego działania nowego prawa. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ celny przypomniał dotychczasowy przebieg postępowania. Podkreślił, że decyzją z [...]r. nr [...] wydaną w postępowaniu wznowieniowym Dyrektor Urzędu Celnego w K. uchylił decyzje zawarte dowodach odprawy celnej z [...]r nr [...] oraz z [...]r. nr [...], na podstawie których odprawiono nadwozie do samochodu osobowego marki [...] oraz części i podzespoły do tego pojazdu i dopuścił do obrotu na polskim obszarze celnym przedmiotowy samochód oraz wymierzył K. T. i B. B. należności celne w kwocie [...]zł skutkiem czego do dopłaty pozostała kwota cła w wysokości [...]zł. Decyzją Prezesa Głównego Urzędu Ceł z [...]r. nr [...] decyzja ta została utrzymana w mocy, ale skutecznie zaskarżona przez K. T. wniesieniem skargi. Wyrokiem z 4 października 2001 r. sygn. akt I S.A./Ka 1522/00 Naczelny Sąd Administracyjny – Ośrodek Zamiejscowy w Katowicach uwzględnił skargę i uchylił zaskarżoną decyzję uznając, że organ odwoławczy orzekł merytorycznie w sytuacji, gdy nastąpiło przedawnienie wymiaru należności celnych przewidziane w art. 83 ust. 1 ustawy – Prawo celne. Ustalono bezspornie, że wskazana wyżej decyzja organu I instancji z dnia [...]r. została doręczona w trybie art. 44 kpa B. B. [...]r., a K. T. [...]r., czyli po upływie terminu z art. 83 ust. 1 Prawa celnego z 28 grudnia 1989 r., który to termin rozpoczął swój bieg [...]r. Decyzją nr [...] z [...]r. Prezes Głównego Urzędu ceł uchylił w całości decyzję Dyrektora Urzędu Celnego w K. wymierzającą należności celne, a w dniu [...] zwrócono stronie skarżącej nienależnie pobrane cło w wysokości [...]zł. Pismem z [...]r. skierowanym do Dyrektora Urzędu Celnego w K., K. T. wnioskował o zapłatę odsetek od zwróconych mu należności celnych. Decyzją z [...]r. nr [...] Dyrektor Urzędu Celnego odmówił ich zapłaty. Decyzją z [...]r. nr [...], wydaną po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez K. T., Dyrektor Izby Celnej w K. uchylił powyższą decyzję organu I instancji i orzekł o zwrocie odsetek w kwocie [...]zł od cła zwróconego w związku z decyzją organu odwoławczego z [...]r. uchylającą decyzję w przedmiocie wymiaru cła. W uzasadnieniu tej decyzji organ odwoławczy podał, że nadpłacone cło zostało K. T. zwrócone [...]r., czyli po upływie terminu 14 dni określonego w art. 79 ust.2 Prawa celnego, przy uwzględnieniu faktu, że decyzja stanowiąca podstawę zapłaty zapadła [...]r. Tym samym odsetki mogą być wypłacone tylko za okres zwłoki czyli 18 dni, natomiast brak jest podstaw prawnych do zapłaty odsetek za cały okres od daty uiszczenia cła. K. T. nie zgodził się także z tą decyzją, wnosząc skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego – Ośrodek Zamiejscowy w Katowicach, zarzucając, że została wydana z naruszeniem art. 79 i art. 81 ust. 2 ustawy Prawo celne albowiem organ odwoławczy bezpodstawnie uznał, iż należności celne pobrane na podstawie decyzji Dyrektora Urzędu Celnego w K. z [...]r. nie są należnościami "należnymi", pomimo stwierdzenia przez Naczelny Sąd Administracyjny niezgodności z prawem decyzji organów obu instancji w przedmiocie wymiaru cła. Skarga ta została oddalona wskazanym już wyżej wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego – Ośrodek Zamiejscowy w Katowicach z dnia 14 listopada 2003 r. sygn. akt I SA/Ka 2411/02. Jak wynika z jego uzasadnienia Sąd orzekający za prawidłowe uznał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji, iż cłem nienależnym jest takie cło, które było już niezależne w chwili jego zapłaty, gdy podmiot dokonujący obrotu towarowego z zagranicą nie był w ogóle zobowiązany do zapłaty cła albo też powinien zapłacić cło w niższej wysokości. Nie można uznać za niezależne takiego cła, co do którego wprawdzie istniał tytuł prawny, ale ten został uchylony czyli wystąpiło następcze odpadniecie podstawy świadczenia. Sąd podzielił, tez pogląd organu odwoławczego co do zastosowania w niniejszej sprawie art. 81 ust. 2, art. 79 i art. 83 ust. 2 ustawy Prawo celne. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie powołanym na wstępie wyrokiem z 15 lipca 2004 r. sygn. akt GSK/04 uznał skargę za zasadną i przekazał sprawę z przyczyn wskazanych wyżej do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach. Wracając do meritum organ odwoławczy wyjaśnił, że z analizy przepisu art. 250 § 3 Kodeksu celnego wynika, że aby odsetki od zwróconych należności celnych zostały wypłacone – ustalenie kwoty należności nie tylko musi być wynikiem błędu organu celnego, ale dłużnik nie mógł w żaden sposób przyczynić się do powstania tego błędu. W przedmiotowej sprawie bezspornym pozostaje, iż ustalenie kwoty wynikającej z długu celnego było błędem organu celnego, polegającym na doręczeniu decyzji w sprawie wymiaru należności celnych po upływie terminu przewidzianego w art. 83 ust. 1 obowiązującej ówcześnie ustawy z 28 grudnia 1989 r. Prawo celne, to nie można uznać, że strona skarżąca w żaden sposób nie przyczyniła się do powstania błędu. Podkreślono, że skarżący nie podjął w terminie przesyłki zawierającej wydaną decyzję, a K. T. nie informował organu celnego o swoim długotrwałym wyjeździe za granicę, co spowodował, że organ nie był w stanie w ustawowym terminie doręczyć mu tejże decyzji. Nadto skarżący przyczynił się do błędu organu, gdyż wprowadził w błąd organ celny zgłaszając nieprawidłowo towar do odprawy celnej. Przedstawione przez stronę dokumenty nie przedstawiały rzeczywistego stanu towaru. Tym samym nie został spełniony jeden z warunków określonych w art. 250 § 3 Kodeksu celnego uprawniający do zapłaty odsetek od zwróconych należności celnych i brak było podstaw do ich zapłaty. K. T. nie zgodził się z powyższym poglądem i niekorzystną dla siebie decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z [...]r., ktorą zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zarzucając organowi celnemu błędne ustalenia faktyczne dotyczące jego przyczynienia się do błędu organu. Podkreślił, że w żaden sposób nie przyczynił się w roku [...] do błędnej interpretacji prawa, co do terminu wydania decyzji o wymiarze należności celnych, a na tym polegał błąd organów celnych co wyraźnie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wydanym 4 października 2001 r. wyroku. Na rozprawie w dniu 14 marca 2005 r. pełnomocnik skarżącego K. T. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji ponownie akcentując, że decyzja w sprawie wymiaru należności celnych została uchylona z uwagi na upływ terminu przedawnienia do jej wydania, co spowodowało konieczność zwrotu nienależnych należności celnych, a nie błąd skarżącego. Tylko nieprawidłowe działanie organu stanowiło podstawę zwrotu należności celnych. Organ wniósł o oddalenie skargi podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, dalej p.p.s.a.), "Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie." Natomiast według art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), kontrola (...) sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Art. 153 p.p.s.a stanowi, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia w sprawie. Nadto, zgodnie z art. 99 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) ocena prawna wyrażona w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego, wydanym przed 1 stycznia 2004 r., z zastrzeżeniem art. 100, wiąże w sprawie wojewódzki sąd administracyjny oraz organ, którego działanie lub bezczynność były przedmiotem zaskarżenia. Tylko zatem stwierdzenie, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a, b, c ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Należy przypomnieć, że zgodnie z zapisem art. 262 Kodeksu celnego do postępowań celnych stosuje się odpowiednio art. 12 oraz przepisy działu IV ustawy Ordynacja podatkowa (art. 120 do art. 271). Zwrot i umorzenie należności celnych uregulowane były w Dziale V "Zwrot i umarzanie należności celnych" – art. 246 do art. 2521 Kodeksu celnego. Od 10 sierpnia 2003 r. obowiązywał też § 2 art. 277 Kodeksu celnego oraz art. 222 § 4 i art. 246 w nowym brzmieniu. Ustawa Kodeks celny obowiązywała do 1 maja 2004 r., kiedy to weszła w życie ustawa z 19 marca 2004 r. Prawo celne (Dz. U. Nr 68, poz. 622), która w art. 73 § 1 zawiera tożsamy zapis, a art. 26 Przepisów wprowadzających ustawę Prawo celne (Dz. U. Nr 68, poz.623) stanowi, że przepisy dotychczasowe stosuje się do spraw dotyczących długu celnego, jeżeli dług celny powstał przed dniem uzyskania przez Rzeczypospolitą Polską członkostwa w Unii Europejskiej. W przedmiotowej sprawie wniosek o zapłatę odsetek od zwróconych należności celnych został złożony [...]r. czyli w czasie obowiązywania Kodeksu celnego i winien on mieć do jego rozpatrzenia zastosowanie. Zasady zwrotu kwoty należności celnych określono w art. 250 § 1 - 5 ustawy Kodeks celny. I tak: - należności celne podlegają zwrotowi w terminie 3 miesięcy, licząc od dnia doręczenia decyzji orzekającej ich zwrot; - od zwracanych należności celnych przywozowych lub wywozowych nie płaci się odsetek, chyba, że niewłaściwe ustalenie kwoty należności było wynikiem błędu organu celnego, a dłużnik w żaden sposób nie przyczynił się do powstania tego błędu, przy czym w takim wypadku odsetki oblicza się od dnia uiszczenia należności podlegających zwrotowi; - od należności niezwróconych w terminie określonym w § 2 płaci się odsetki liczone od daty wydania decyzji orzekającej ich zwrot; - odsetki, o których mowa w § 3 i 4, oblicza się według zasad i w wysokości określonych w przepisach dotyczących pobierania odsetek za zwłokę od zaległości podatkowych. W tym miejscu należy przypomnieć, że nadpłata cła została zwrócona K. T. [...]r., kiedy należności celne podlegały zwrotowi w terminie 30 dni, licząc od dnia wydania decyzji orzekającej zwrot (art. 250 w brzmieniu ówcześnie obowiązującym), co miało miejsce [...]r., a zaskarżona decyzja została wydana [...]r. i uwzględniała nowelizację tego przepisu, która weszła wżycie z dniem 9 sierpnia 2003 r. na podstawie ustawy z 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy – Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie celnej (Dz. U. Nr 120, poz. 1222). Z zapisu przywołanego wyżej art. 250 § 3 ustawy Kodeks celny wynika, generalna zasada, że od zwracanych należności celnych, generalnie nie płaci się odsetek. Odstępstwem od zasady jest okoliczność niewłaściwego ustalenia kwoty wynikającej z długu celnego było wynikiem błędu organu celnego, a dłużnik w żaden sposób nie przyczynił się do tego błędu. Bezspornym, w świetle wywodów zawartych w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 października 2001 r. sygn. akt I SA/Ka 1522/00 pozostaje okoliczność popełnienia błędu przez organ celny. Sąd zauważa, iż aktualnie obowiązujący art. 67 pkt 1 Prawa celnego stanowi, że od zwracanych należności organ celny płaci odsetki, gdy niewłaściwe ustalenie kwoty należności było wynikiem błędu organu celnego, a dłużnik w żaden sposób nie przyczynił się do powstania tego błędu (...). Zapis ten stanowi zasadę, że organ zawsze płaci odsetki, gdy popełnił błąd przy ustalaniu kwoty należności celnych, a dłużnik się do tego błędu nie przyczynił. Spór w niniejszej sprawie sprowadza się do odpowiedzi na pytanie czy skarżący "w żaden sposób nie przyczynił się do tego błędu". Jak wynika z oceny ustaleń dowodowych przedstawionej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy stoi na stanowisku, że K. T. przyczynił się do błędu organu. Sąd orzekający w niniejszej sprawie nie podziela tego poglądu, gdyż wskazana argumentacja nie dotyczy "przyczynienia się" skarżącego do błędu organu celnego. To organ celny wydał orzeczenia merytorycznego w sprawie, w której nastąpiło przedawnienie wymiaru należności celnych, gdyż doręczenie decyzji miało miejsce po upływie terminu określonego w art. 83 ust. 1 Prawa celnego z 28 grudnia 1989 r. (Dz. U. Nr 71, poz. 312). Przepis ten przewidywał, że wydanie decyzji musi nastąpić przed upływem 2 lat od dnia, w którym powstał obowiązek uiszczenia należności celnych. Tym samym organ celny miał dwa lata na wydanie i doręczenie decyzji wymiarowej, a zatem przyczynienie się skarżącego musiało mieć miejsce w tym okresie czasu. Za chybiony należy uznać kolejny argument przyczynienia się K. T. do błędu organu polegający na niepodejmowaniu skierowanej do niego korespondencji, gdyż mające w [...]r. zastosowanie do doręczeń korespondencji przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego – art. 39 do 49 regulowały m. in. przypadki doręczenia zastępczego czy uznania za doręczone. Organ celny winien był wydać i wysłać decyzje w takim terminie, aby została skuteczne doręczone przez pocztę lub doręczyć ja w inny przewidziany ustawą sposób. Nie sposób również obwiniać skarżącego za spory interpretacyjne dotyczące pojęcia "wydanie decyzji’ zawartego w art. 83 ustawy Prawo celne z 1989 r., która wielokrotnie była przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego, zakończonych podjęciem uchwały składu 7 sędziów z 4 grudnia 2000 r. sygn. akt FPS 10/00. Również za gołosłowny należy uznać argument dotyczący opuszczenia przez skarżącego kraju bez powiadomienia organów celnych i wskazania adresu dla korespondencji. W aktach sprawy nie ujawniono informacji potwierdzającej czasokres pobytu skarżącego poza granicami kraju w latach [...] -[...] a jedynie pismo z [...]r. Komendanta Policji w R., z którego wynika, że K. T. aktualnie przebywa w [...], nieznany jest termin jego powrotu, a informacji udzieliła małżonka (k. [...]). Nadto ujawniono liczną korespondencję, która była odbierana przez skarżącego osobiście lub uznawana przez organ za doręczoną w trybie art. 44 kpa k. [...],[...],[...],[...]) we wskazanym wyżej okresie. Za chybiony uznał Sąd orzekający również trzeci argument organu co do przyczynienia się skarżącego do błędu organu, to jest przedłożenia wraz ze zgłoszeniem celnym dokumentów, które nie odzwierciedlały rzeczywistego stanu zakupionego towaru. Okoliczność ta była podstawą wszczęcia z urzędu postępowania o uznanie zgłoszenia celnego za nieprawidłowe, którego ustalenia skutkowały wydanie decyzji doręczonej po upływie terminu do jej wydania. Reasumując powyższe wywody należy stwierdzić, że zarzuty skargi okazały się w pełni zasadne, a wydana decyzja wydana z naruszeniem prawa polegającym na błędnych ustaleniach faktycznych, które spowodował błędne zastosowanie art. 250 § 3 ustawy Kodeks celny. Innymi słowy ocena prawidłowości zastosowania przez organ celny odpowiednio rozumianego przepisu prawnego do ustalonego stanu faktycznego sprawy okazała się negatywna. Ze wskazanych wyżej względów, należało w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit a i lit c ustawy z dnia 30 sierpnia 2001 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) uchylić zaskarżoną decyzję. O kosztach orzeczono stosownie do zapisu art. 200 i art. 205 wskazanej ustawy oraz wstrzymano jej wykonanie stosownie do zapisu art. 152 p.p.s.a. Organ celny ponownie rozpatrując sprawę winien dokonać ponownie oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego z uwzględnieniem powyższych rozważań Sądu, które prowadzą do jednoznacznego wniosku o braku przyczynienia się skarżącego do błędu organu celnego i rozpatrzyć wniosek o zapłatę odsetek od zwróconych należności celnych.