III SA/Gl 1150/16

Starszy referendarz w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 13 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi W. D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie z kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego z urzędu postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Odpowiadając na wezwanie do uiszczenia należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego w kwocie 1.243,00 zł, skarżący domagał się zwolnienia z kosztów sądowych oraz ustanowienia w sprawie fachowego pełnomocnika w osobie doradcy podatkowego z urzędu. W uzasadnieniu powyższego podał, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z 8 letnim synem, który pozostaje na jego utrzymaniu. Oboje zamieszkują w domu, który stanowi własność matki skarżącego. Ponieważ jedynym źródłem utrzymania wnioskodawcy jest dochód z tytułu zawartej umowy zlecenia, który nie ma charakteru stabilnego, wynoszący średnio ok. 2.000,00 zł, po opłaceniu rat zaciągniętych pożyczek rzędu 600,00 zł oraz rachunków za tzw. media, które oszacował na 350,00 zł, na tzw. życie dla dwojga osób pozostaje według jego wyliczeń ok. 1.000,00 zł. Tymczasem jako składniki posiadanego majątku wymienił: 1 ha łąki o wartości ok. 30.000,00 zł, samochód marki [...] rocznik [...] o wartości ok. 11.000,00 zł oraz wierzytelności w kwocie 40.000,00 zł. Jako uzupełnienie podanych wyżej danych do akt sprawy przedłożył kserokopie następujących dokumentów źródłowych: - wezwania do zapłaty na rzecz MPWiK oraz TAURON Sp. z o.o. faktur VAT na kwoty: 620,41 zł i 434,10 zł; - tytuł wykonawczy z dnia [...] r. na kwotę 95,00 zł w związku z posiadaną zaległością w podatku rolnym; - oświadczenie matki o ponoszeniu kosztów utrzymania domu przy ul. [...]; - pismo procesowe z [...] r. wraz z pismem procesowym żony skarżącego w sprawie o rozwód; - harmonogram spłat zaciągniętych w "A" S.A. pożyczek; - wypis z rejestru gruntów o pow. 0.8687 ha, których właścicielem jest skarżący wraz z małżonką; - umowy darowizny zawarte [...] r. pomiędzy skarżącym a jego żoną i teściową, których przedmiotem był udział we własności samochodu marki [...] rocznik [...]; - akt notarialny z [...] r. dotyczący udzielonej przez skarżącego i jego żonę pożyczki; - umowę zlecenia nr [...] zawartą [...] r. pomiędzy skarżącym, a [...] Sp. z o.o. w G.; - deklaracje VAT-7 związane z prowadzoną przez skarżącego działalnością gospodarczą; - zeznanie podatkowe PIT-36 za 2015 r., gdzie wykazano przychód w kwocie 31.606,10 zł, który po potrąceniu o koszty jego uzyskania przyniósł dochód rzędu 15.967,60 zł; - wyciągi z rachunków: osobistego i firmowego prowadzonych w "B", których saldo na dzień [...] r. wynosiło 102,23 zł. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 245 § 1 w zw. z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. - zwanej dalej w skrócie p.p.s.a.) strona może ubiegać się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego z urzędu (art. 245 § 2 ustawy p.p.s.a.). Przysługuje ono osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje - stosownie do treści art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a. - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznaje się je takim osobom, które wykażą, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a.). W tym miejscu zauważyć należy, że zgodnie z art. 246 § 3 ustawy p.p.s.a. możliwość ustanowienia w sprawie fachowego pełnomocnika procesowego zachodzi jedynie wtedy, gdy strona nie zatrudnia takiego pełnomocnika lub nie pozostaje z nim w innym stosunku prawnym (np. umowy zlecenia). Dlatego też składany przez stronę wniosek powinien - zgodnie z art. 252 § 1 i § 1a ustawy p.p.s.a. - zawierać stosowne oświadczenie w tym przedmiocie (vide: rubryka 12 urzędowego formularza), które z uwagi na to, że składane jest pod odpowiedzialnością karną przewidzianą w art. 233 § 1 w zw. z § 6 Kodeksu karnego, winno pokrywać się ze stanem faktycznym sprawy. Podkreślenia wymaga, że użyty przez ustawodawcę zwrot "nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym" wskazuje na stan rzeczy istniejący w dacie sporządzania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Niemniej jednak według prezentowanych w doktrynie poglądów odnosi się on również do takich sytuacji, kiedy z okoliczności sprawy wynika, że wypowiedzenie pełnomocnictwa, a tym samym rozwiązanie stosunku zatrudnienia, stosunku wynikającego z umowy zlecenia lub innego stosunku prawnego z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym nastąpiło w celu obejścia przepisów o prawie pomocy (vide: J. P. Tarno "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz" - Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004 r., str. 320 oraz T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz" - Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005 r., str. 634). Instytucja ta ma bowiem charakter wyjątkowy, stąd nie może być stosowana w przypadkach, kiedy strona korzysta już z fachowej pomocy pełnomocnika ustanowionego z wyboru, któremu wcześniej udzieliła pełnomocnictwa. Powyższe byłoby bowiem sprzeczne z celem, dla którego została wprowadzona. Tymczasem jak wynika z akt sprawy skarżący reprezentowany jest przez doradcę podatkowego M. D., któremu [...] r. udzielił pełnomocnictwa. Ponieważ okoliczność ta wyklucza ustanowienie tego pełnomocnika w ramach instytucji prawa pomocy, złożony przez skarżącego w tym zakresie wniosek – jako niedopuszczalny - nie mógł zostać uwzględniony. Zastosowanie instytucji podstawienia nie jest bowiem możliwe, gdyż z treści art. 246 § 3 ustawy p.p.s.a. wynika, że prawo pomocy jej nie obejmuje i nie dotyczy. W odniesieniu natomiast do drugiej części wniosku, tj. zwolnienia strony skarżącej od kosztów sądowych (tj. opłat sądowych i wydatków) wskazać należy, iż ta również nie zasługiwała na uwzględnienie. Użyte w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. pojęcie "wykazać" oznacza udowodnić, przedstawić w sposób przekonywujący, pokazać, unaocznić. Odnosi się ono do wnioskodawcy, co oznacza, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży bezpośrednio na stronie, a nie na rozpoznającym wniosek. Ma ona istotne znaczenie w sprawie albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do wiarygodności składanych oświadczeń oraz skonfrontować ich treść z dokumentacją źródłową, której przykładowy katalog zawiera § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2015 r., poz. 1257 ze zm.). Podobnie art. 252 § 1 ustawy p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku winny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron ubiegających się o przyznanie prawa pomocy oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i sytuacja materialna. To bowiem na podstawie przedłożonych dokumentów źródłowych musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że wnioskodawca nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie skarżący przedstawiając swoją sytuację finansową ograniczył się jedynie do przywołania takich okoliczności, które mogłyby świadczyć o tym, że ta jest trudna. Mianowicie wskazał, że jedynym źródłem jego utrzymania jest wynagrodzenie za pracę, które nie ma charakteru stałego, albowiem praca świadczona jest na podstawie zawartej umowy zlecenia, zatem jego wysokość uzależniona jest od ilości przepracowanych godzin. Przy założeniu, że przepracuje 176 godzin w miesiącu jego wynagrodzenie hipotetycznie wyniesie ok. 2.000,00 zł. Jak ustalono z przedłożonych do akt dokumentów źródłowych w okresie ostatnich trzech miesięcy skarżący powyższej ilości godzin nie przepracował, albowiem poza kwotą wynoszącą 268,38 zł przelaną na jego konto w dniu [...] r. innych środków pochodzących ze Sp. z o.o. [...] (zleceniodawca) nie zaksięgowano. Co istotne w treści składanego pod odpowiedzialnością karną oświadczenia informacje o prowadzonej dodatkowo przez skarżącego działalności gospodarczej nie zamieszczono, podczas gdy z nadesłanych jako uzupełnienie wniosku dokumentów ustalono, że z tego tytułu w 2015 r. wypracował przychód rzędu 31.606,10 zł (vide: zeznanie podatkowe). Natomiast w bieżącym roku dla celów podatku VAT zadeklarował następujące podstawy opodatkowania: 1.057,00 zł (sierpień), 819,00 zł (wrzesień), 573,00 zł (październik), a na rachunku bankowym prowadzonym dla [...] W. D. w październiku i listopadzie odnotowano następujące operacje uznaniowe: 3.140,66 zł i 1.376,04 zł. Wprawdzie powyższe kwoty po opłaceniu składek ZUS nie pozwalały na wypracowanie zysku, niemniej jednak należy zauważyć, że na konto osobiste skarżącego wpłynęły w tym okresie następujące kwoty: 6.536,00 zł (wrzesień), 25.390,00 zł (październik) i 2.410,38 zł (listopad). Część z nich przelano na konto oszczędnościowe, a następnie 4 października 2016 r., to jest po złożeniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, wypłacono. Chodzi o kwotę 18.000,00 zł, która w ocenie rozpoznającego wniosek nie kwalifikuje skarżącego do osób ubogich lub mogących popaść w ubóstwo wskutek partycypowania w kosztach niniejszego postępowania. Planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości, o której mowa w art. 199 ustawy p.p.s.a., jest bowiem naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych oraz preferowaniem jednych zobowiązań mających zresztą charakter publicznoprawny względem drugich, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty należnych w sprawie kosztów sądowych nie może prawnie skutecznie podnieść zarzutu, że odmowa zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądem (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 12 maja 2003 r. sygn. akt I SA/Wr 484/03 publik. na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na uwadze powyższe, okoliczności podniesione w treści wniosku dotyczące konieczności utrzymania małoletniego syna, na rzecz którego żona, z którą skarżący jest w trakcie rozwodu, przekazuje kwotę 500,00 zł, jak również posiadania zadłużenia w płatnościach, nie mogły odnieść zamierzonego skutku. Tym bardziej, że skarżący zamieszkuje wspólnie z synem w domu swojej matki, która oświadczyła, iż w przypadku nieregulowania opłat przez syna sama opłaty te reguluje z własnych środków. Dlatego też działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 2 i § 3 i art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy p.p.s.a., postanowiono orzec jak w sentencji.