III SA/Gl 1171/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 28 lipca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi "A" S.A. [...] z siedzibą w R. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego w kwestii wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych p o s t a n a w i a 1) zwolnić stronę skarżącą od wpisu sądowego od skargi kasacyjnej, 2) w pozostałym zakresie wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oddalić; Prawomocnym postanowieniem referendarza sądowego z dnia 4 grudnia 2008 r. o sygn. akt III SA/GI 1171/08 zwolniono stronę skarżącą z wpisu sądowego od skargi, a w pozostałym zakresie wniosek oddalono. Przyjęto wówczas stan faktyczny zobrazowany w dokumentacji źródłowej zawartej w aktach sprawy o sygn. akt III SA/Gl 1161/08, w tym sprawozdania finansowego sporządzonego na dzień [...] r. Dnia 23 kwietnia 2009 r. wyrokiem o sygn. akt III SA/GI 1171/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę w tej sprawie. Wyrok ten został następnie zaskarżony skarga kasacyjną. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia należnego od wniesionej skargi kasacyjnej od ww. wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wpisu sądowego w kwocie [...] zł "A" [...] złożył na urzędowym formularzu – druk PPPr – wniosek o przyznanie prawa pomocy, w którym domagał się zwolnienia od kosztów sądowych (patrz pkt 4 druku). W dalszej treści wniosku doprecyzowano, że intencją strony skarżącej jest uzyskanie zwolnienia od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej. W jego uzasadnieniu podał, iż w toku prowadzonego postępowania upadłościowego nie jest w stanie zgromadzić środków finansowych, które wystarczyłyby na pokrycie wpisu. Nadmienił, że dalsze prowadzenie przedsiębiorstwa upadłego oraz spieniężenie jego majątku jest niezwykle skomplikowane, a w konsekwencji wnioskodawca nie posiada środków na poniesienie ww. kosztów sądowych. We wniosku zostało wskazane, że za ostatni rok obrotowy Spółka wygenerowała zysk w wysokości [...] zł. Obecnie w skład [...] wchodzą kapitał zakładowy w kwocie [...] zł, środki pieniężne zgromadzone na koncie w wysokości [...] zł oraz środki trwałe o wartości [...] zł. Na potwierdzenie podanych we wniosku danych do akt sprawy dołączono kserokopie następujących dokumentów źródłowych: deklaracje [...], gdzie w miesiącach [...], [...] i [...] r. zadeklarowano następujące podstawy opodatkowania: [...] zł, [...] zł, [...] zł, raporty kasowe i wyciągi z rachunku bankowego obrazujące stan konta oraz operacje dokonywane w jego ramach w okresie ostatnich [...] miesięcy, a także sprawozdanie finansowe za okres od [...] r. do [...] r. obejmujące m.in. bilans i rachunek zysków i strat. Z wprowadzenia do sprawozdania finansowego spółki wynika, że zostało ono sporządzone przy założeniu braku możliwości kontynuowania działalności gospodarczej przez spółkę w dającej się przewidzieć przyszłości. W bilansie wskazano, że na dzień [...] r. strata z lat ubiegłych wynosi [...] zł, natomiast suma aktywów [...] zł. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej w skrócie: P.p.s.a.. przyznanie osobie prawnej prawa pomocy w zakresie częściowym – czyli w myśl art. 245 § 3 przywołanej ustawy obejmującym m. in. zwolnienie od kosztów sądowych – może nastąpić, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów postępowania. Na wstępie rozważań przyszło zwrócić uwagę, że na wcześniejszym etapie niniejszego postępowania sądowego uznano, iż strona skarżąca nie miała możliwości poniesienia tylko i wyłącznie wpisu sądowego od skargi, oraz że postanowienie podjęte w tym przedmiocie do chwili obecnej zachowało swą prawną moc. Zgodnie bowiem z art. 164 P.p.s.a. postanowienie wydane na posiedzeniu niejawnym wiąże od chwili, w której zostało podpisane wraz z uzasadnieniem, a stosownie do art. 165 P.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Odstąpienie od oceny powziętej we wcześniejszym postanowieniu może zatem wchodzić w grę jedynie wtedy, gdy okoliczności stanowiące przesłankę danego rozstrzygnięcia uległy zmianie. Nie budzi przy tym wątpliwości, że zmiana ta w przypadku postępowania w przedmiocie prawa pomocy musi być istotna. Instytucja prawa pomocy stanowi wszak gwarancję przysługującego stronie m. in. na mocy art. 45 Konstytucji RP prawa do sądu – nie może być zaś mowy o realizacji tego prawa, gdy sytuacja majątkowa strony w trakcie jednego postępowania jest oceniana odmiennie niż uprzednio i na niekorzyść tylko z uwagi na fakt, iż zmieniła się ona w jakimkolwiek stopniu, choćby nieznacznym. Byłoby to zresztą nie do pogodzenia z zasadą zaufania do organów państwa oraz stabilności orzeczeń sądowych. W tym aspekcie wskazuje się w orzecznictwie odnoszącym się do art. 359 kodeksu postępowania cywilnego, który ma identyczne brzmienie jak wspomniany art. 165 P.p.s.a., iż: "przepis art. 359 k.p.c. możliwość uchylenia i zmiany postanowień nie kończących postępowania w sprawie warunkuje i uzależnia od zmiany okoliczności sprawy, przez co należy rozumieć zmianę podstawy faktycznej, jaką Sąd przyjął za przesłankę rozstrzygnięcia, jak i zmianę w obowiązujących przepisach prawa, które uzasadniałyby wydanie postanowienia odmiennej treści niż to, które zostało wcześniej wydane." (por. II SAB 57/98, postanowienie NSA z 26 lipca 2001 r., publik. LEX nr 75533). Trzeba zatem stwierdzić, że nie doszło w tej sprawie do zmiany przepisów regulujących "prawo ubogich", a zatem konieczne jest zbadanie ewentualnej fluktuacji okoliczności stanu faktycznego tej sprawy. W tym względzie zasadnym jest zestawienie parametrów rachunkowych, które przyczyniły się do wydania poprzedniego postanowienia (sprawozdanie finansowe na dzień [...] r.) z tymi, które obecnie zdeklarowano na potrzebę rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy (sprawozdanie finansowe na dzień [...] r.). I tak: wynik finansowy to odpowiednio strata w kwocie [...] zł i zysk w kwocie [...] zł; wartość kapitału zakładowego nie uległa zmianie i wynosi [...] zł; wartość środków trwałych: [...] zł i [...] zł. Wypada też skonfrontować stan środków na rachunku bankowym: [...] zł (stan na dzień [...] r.) i [...] zł (stan na dzień [...] r.). Dokonując analizy materiału źródłowego pod kątem ewentualnej zmiany stanu faktycznego nie można tracić z pola widzenia faktu, że już samo wydanie przez wojewódzki sąd administracyjny orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie oraz złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, spowodowane wniesieniem skargi kasacyjnej od wydanego w sprawie wyroku, niewątpliwie stanowi zmianę okoliczności sprawy, o której właśnie mowa w art. 165 P.p.s.a. (tak post. NSA z 20 października 2005 r., sygn. akt II FZ 651/05). Wszak implikuje ono konieczność poniesienia wpisu od skargi kasacyjnej. Dokonawszy analizy przedstawionego wyżej stanu faktycznego przyjęto, że strona skarżąca nie będzie w stanie uiścić wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Należy w tym miejscu zasygnalizować, że pomimo poprawy wyniku finansowego w omawianym okresie działalności strony skarżącej, ogólna kondycja finansowa [...] jest relatywnie trudna, co znajduje potwierdzenie w toku analizy w szczególności rachunku zysków i strat za ostatni rok obrotowy. Już poprzednio uznano, że [...] nie będzie w stanie ponieść kosztów wpisu sądowego, przyjmując jednocześnie, że dalsze zwolnienie od kosztów sądowych jest na wstępnym etapie postępowania przedwczesne. Obecnie, wniesienie skargi kasacyjnej implikuje obowiązek uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Trzeba zatem stwierdzić, iż brak istotnych zmian w trudnej sytuacji gospodarczej [...] w zderzeniu z koniecznością poniesienia relatywnie wysokiej kwoty wpisu sądowego od skargi kasacyjnej musi prowadzić do modyfikacji zapadłego uprzednio orzeczenia w części oddalającej wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W tym stanie rzeczy, działając na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.